اتالعان اۋدانداردا 747 ادام جۇمىسسىز رەتىندە تىركەلسە, 151 وتباسى اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك الىپ وتىر جانە ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىعان ءارى تۇراقتى تابىسى جوق تۇرعىندار سانى 5 مىڭنان اسادى. جوباعا قاتىسۋشىلار اۋىلداعى ۇيلەرىن كەپىلدىككە قويىپ, پايىزدىق ۇستەمەسى – 2,6 كولەمىندە بانكتەردەن جەڭىلدەتىلگەن نەسيە الىپ كاسىپ ۇيىمداستىرادى. بۇل جەردە كوكونىس ءوسىرۋ, قۇس شارۋاشىلىعىن ۇيىمداستىرۋ جانە اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن وڭدەۋ جوبالارىنا باسىمدىق بەرىلەدى. وسى ماسەلەلەر اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ ماماندارى مەن تاۋار وندىرۋشىلەرى قاتىسقان كەڭەستە ايتىلدى.
ءوڭىر باسشىسى ەرالى توعجانوۆ اۋىل ادامدارىنىڭ تابىسىن ارتتىرۋ ماقساتىندا قولعا الىنعان قاناتقاقتى جوبانىڭ ماڭىزدىلىعى تۋرالى بىلاي دەدى: «مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ اۋىل شارۋاشىلىعى ەل ەكونوميكاسىنىڭ جاڭا قوزعاۋشى كۇشى بولاتىنان ايتىپ ءوتتى. پرەزيدەنت تاپسىرماسىنا سايكەس الداعى ءۇش جىل اۋىلدىق اۋماقتاردى بارىنشا دامىتۋعا ارنالادى. اقتوبە وبلىسى مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىن العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ ورىنداۋعا كىرىسكەنىن ماقتانىشپەن ايتا الامىن. جوباعا قاتىساتىن اۋىلدار تولىقتاي سكرينينگتەن وتكىزىلىپ, الەۋمەتتىك بەينەسى انىقتالدى. سكرينينگ ناتيجەسىندە, ناقتى جۇمىسسىزدار سانى مەن ءوزىن-ءوزى قامتۋشىلار سانى, ءار وتباسىنىڭ تابىسى ايقىندالدى. ءبىز تاڭدالىپ الىنعان ەلدى مەكەندەردى مال جانە قۇس ەتى, كوكونىسپەن قامتاماسىز ەتۋ دەڭگەيىن دامىتۋعا قاجەتتى ءوندىرىس تۇرلەرىن بەلگىلەدىك».
اتاپ ايتقاندا, جوباعا العا اۋدانىنان بەسقوسپا, ۇشقۇدىق اۋىلدىق وكرۋگتەرى (766 اۋلا), ايتەكە بي اۋدانىنان ارالتوعاي جانە قۇمقۇدىق اۋىلدىق وكرۋگتەرى (532 اۋلا), بايعانين اۋدانىنان كولتابان جانە قىزىلبۇلاق اۋىلدىق وكرۋگتەرى (798 اۋلا), قارعالى اۋدانىنان كەمپىرساي جانە قوسەستەك اۋىلدىق وكرۋگتەرى (686 اۋلا), قوبدا اۋدانىنان بەسقۇدىق, تالدىساي اۋىلدىق وكرۋگتەرى (485 اۋلا), مارتوك اۋدانىنان قاراتوعاي جانە تاڭىربەرگەن اۋىلدىق وكرۋگتەرى (727 اۋلا), مۇعالجار اۋدانىنان ەڭبەك جانە جۇرىن اۋىلدىق وكرۋگتەرى (989 اۋلا), تەمىر اۋدانىنان اقساي جانە ساركول اۋىلدىق وكرۋگتەرى (1138 اۋلا), ويىل اۋدانىنان سارالجىن جانە كوپتوعاي اۋىلدىق وكرۋگتەرى (511 اۋلا), حرومتاۋ اۋدانىنان اقجار جانە تاسوتكەل اۋىلدىق وكرۋگتەرى (636 اۋلا), شالقار اۋدانىنان ەسەت كوتىبار ۇلى جانە شالقار اۋىلدىق وكرۋگتەرى (257 اۋلا), ىرعىز اۋدانىنان قىزىلجار جانە ءتاۋىپ اۋىلدىق وكرۋگتەرى (529 اۋلا) قاتىسادى.
ماسەلەن, مۇعالجار اۋدانىنان 8 ەلدى مەكەنى بار ەڭبەك جانە جۇرىن اۋىلدىق وكرۋگتەرى بويىنشا 324 جوباعا قاتىسۋشى انىقتالسا, ولارعا بەرىلەتىن جالپى نەسيە كولەمى 182 ملن تەڭگەنى قۇرايدى. مۇعالجارلىقتار قۇس وسىرۋگە باسىمدىق بەرىپ, سونداي-اق ورتا جانە شاعىن كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا 16 جوبا ۇسىندى. اۋىل تۇرعىندارى ۇيلەرىن كەپىلدىككە قويىپ, ارزان نەسيە رەستۋرستارىنا قول جەتكىزبەكشى. ەگەر 8 ەلدى مەكەندە جوبا ءساتتى جۇزەگە اسار بولسا, اۋدانداعى اۋىلدىق وكرۋگتەردىڭ بارلىعى دا قاتىسادى.
حرومتاۋ اۋدانىنىڭ اقجار جانە تاسوتكەل وكرۋگتەرىنە 5 ەلدى مەكەن قارايدى. مۇنداعى تۇرعىندار سانى – 3 338 ادام, 636 – اۋلا بار. وسى 636 اۋلانىڭ 32 %-ى جوباعا قاتىسپاقشى. 3 338 تۇرعىننىڭ ەڭبەككە جارامدىسى – 2 084 ادام. قازىرگى كەزدە 5 اۋىلدا 219 تۇرعىن جۇمىسپەن ءوزىن-ءوزى قامتىعان بولسا, 43 تۇرعىن جۇمىسسىز رەتىندە تىركەلگەن. قاناتقاقتى جوباعا جۇمىسپەن ءوزىن-ءوزى قامتىعان 219 ادامنىڭ 87-سى قاتىسادى. 42 مىڭ شارشى مەتر جەرگە كوكونىس ەگىلىپ, 10 جىلىجاي سالىنىپ, 460 باس قاز, 23 850 باس تاۋىق, 100 باس بودەنە ساتىپ الىنادى. بارلىق اۋلا ءبىر كووپەراتيۆكە بىرىكتىرىلىپ, شارۋاعا قاجەتتى اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسى كەلەدى. باستاپقىدا جالپى قۇنى 100 ملن تەڭگە بولاتىن 11 جوبا جۇزەگە اسىرىلادى. وعان ەكى ناۋبايحانا, تىگىن تسەحى, كونديتەرلىك تسەح اشۋ جوسپارلانعان.
شالقار اۋدانىنان «اۋىل اماناتى» جوباسىنا قاتىساتىن ەسەت كوتىبار ۇلى جانە شالقار اۋىلدىق وكرۋگتەرىنە 4 ەلدى مەكەن كىرەدى. 4 اۋىلدا 257 ءۇي بار, 1 484 ادام تۇرادى. قاناتقاقتى جوبادا كوكونىس تۇرلەرىن ەگۋ, قۇس ءوسىرۋ جانە اۋىل شارۋاشىلىعىمەن بايلانىستى شاعىن كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا باسىمدىق بەرىلەدى. ازىرگە 135 جوبا بەكىتىلدى. 2 كووپەراتيۆ قۇرىلادى, 2 ءسۇت وڭدەيتىن, 2 ەت وڭدەيتىن تسەحتار, 5 جىلىجاي قۇرىلىسى جوسپارلانعان. 45 وسىمدىك شارۋاشىلىعى, 45 قۇس شارۋاشىلىعى قۇرىلادى. اۋىلدا ءتورت كولىك جوندەيتىن ورتالىق اشىلىپ, قوعامدىق مونشا سالىنادى. وسىنى ىسكە اسىرعاندا اۋىل تۇرعىندارى وزدەرىن كارتوپپەن قامتاماسىز ەتۋدى 30%-دان 41,1%-عا, سابىزبەن قامتاماسىز ەتۋدى 23%-دان 61%-عا, جۋامەن قامتاماسىز ەتۋدى 15%-دان 37,1%-عا ۇلعايتپاقشى.
«اۋىل اماناتى» جوباسىنىڭ تۇپكى ناتيجەسى – الەۋمەتتىك جاعىنان از قامتىلعان وتباسىنىڭ ءوز اۋلاسىنان تابىس تاۋىپ, تابيعي تازا ءونىمدى ساتۋ جولىن ۇيىمداستىرۋ. مال وسىرە مە, جىلىجاي اشا ما, قۇس شارۋاشىلىعىن جولعا قويا ما, ونى كاسىبي تۇردە ۇيىمداستىرۋ كوزدەلگەن. ال قاجەتتى تەحنيكامەن قامتاماسىز ەتۋ مەن ءونىمدى ساتۋ جاعىن كووپەراتيۆ شەشەدى. قازىرگى كەزدە اقتوبە وبلىسى ازىق-ت ۇلىكتىڭ 60-70 پايىزىن سىرتتان يمپورتتايدى. ءالى كۇنگە دەيىن وزىمىزدە وندىرىلەتىن جۇمىرتقا, سارى ماي, ءسۇت ونىمدەرىمەن, تاۋىق ەتىمەن تۇرعىندار سۇرانىسىن تولىق قامتاماسىز ەتە المادىق. سىرتتان تاسىمالداناتىن ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ باعاسى اي سايىن قىمباتتاپ جاتقانى تاعى بەلگىلى. بۇل ءار وتباسىنىڭ بيۋدجەتىنە اۋىر سالماق. سول ءۇشىن دە قالانى اۋىلدىڭ تابيعي ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىمەن قامتاماسىز ەتۋىن ساۋاتتى تۇردە جولعا قويۋ – ستراتەگيالىق قادامداردىڭ ءبىرى. ويتكەنى ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى ماسەلەسى ەشقاشان دا ماڭىزىن جويعان ەمەس.
اقتوبە وبلىسى
