– نۇرجان كەڭەسباي ۇلى, بىردەن كوپتىڭ كوكەيىندە جۇرگەن ساۋالدان باستاساق. ەسكى اۋىلشارۋاشىلىق تەحنيكاسىن جەڭىلدىك سەرتيفيكاتىنا الماستىرعاندار كەيىن سول سەرتيفيكاتىن كادەگە جاراتا الماي, اۆتوسالوندار قابىلدامادى. وسى ماسەلە شەشىلدى مە؟
– بۇگىنگى تاڭدا «جاسىل دامۋ» اق ۇكىمەتتىڭ 2022 جىلعى 18 قاڭتارداعى №20 قاۋلىسىن ىسكە اسىرۋ شەڭبەرىندە «وكم وپەراتورى» سەرىكتەستىگىنىڭ كادەگە جاراتۋعا تاپسىرىلعان ەسكى كولىكتەر مەن اگروتەحنيكالارعا اقشالاي وتەماقى تولەۋ جانە جەڭىلدىك سەرتيفيكاتتارىن وتەۋ تۋرالى قۇقىقتىق مىندەتتەمەلەرىن ورىنداۋ جۇمىسىن تولىعىمەن اياقتادى دەپ ايتۋعا بولادى. ارينە, بۇل ءبىر-ەكى ايدىڭ ىشىندە بىتە قالاتىن جۇمىس بولعان جوق. ويتكەنى «وكم وپەراتورى» قىزمەت ەتكەن ۋاقىتتاعى جۇمىستارعا اۋديتورلىق تەكسەرىستەردەن بولەك, قۇزىرلى ورگان تاراپىنان تەرگەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. وسى پروتسەستەرگە بايلانىستى جەڭىلدىك سەرتيفيكاتتارىن قارجىلاندىرۋ ۋاقىتشا توقتاتىلعان ەدى. قازىرگى تاڭدا «جاسىل دامۋ» اق وتاندىق اۆتووندىرۋشىلەردەن اگروتەحنيكا مەن كولىك قۇرالدارىن ساتىپ الۋ ءۇشىن «وكم وپەراتورى» بەرگەن جەڭىلدىك سەرتيفيكاتتارىن قارجىلاندىرۋدى قايتا باستادى. ناتيجەسىندە, 8 بىردەي ءاۆتووندىرۋشى 176 اۆتوكولىك مودەلىن جەڭىلدىك سەرتيفيكاتى ارقىلى ساتىپ الۋدى ۇسىنىپ وتىر. ەندى قولدانىستاعى جەڭىلدىك سەرتيفيكاتتارىنىڭ يەلەرى جاڭا كولىك قۇرالدارىن, اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىن ساتىپ الۋ ءۇشىن وتاندىق اۆتووندىرۋشىلەرگە جۇگىنۋىنە مۇمكىندىك بار. وندىرۋشىلەر مەن كولىك مودەلدەرىنىڭ ءتىزىمى «جاسىل دامۋ» كومپانياسىنىڭ رەسمي سايتىندا تۇر. ال ەسكى كولىكتەرىن اقشالاي وتەماقىعا تاپسىرعاندار دا ءتيىستى تولەمىن الا الادى. بۇگىنگى تاڭدا ولار وزدەرىنىڭ وتىنىشتەرىن جولداپ, بانكتىك دەرەكتەمەلەرىن ۇسىندى. تولەم جۇرگىزىلىپ جاتىر. سونداي-اق مەرزىمى وتكەن جەڭىلدىك سەرتيفيكاتتارىن پايدالانۋ ماسەلەسى بار. قازىرگى ۋاقىتتا ءبىز اۆتووندىرۋشىلەردى ىنتالاندىرۋ قاعيدالارىنا ءتيىستى وزگەرىستەر ەنگىزۋدى جۇرگىزىپ جاتىرمىز. سول جۇمىستار اياقتالعاننان كەيىن مەرزىمى وتكەن سەرتيفاتتاردى پايدالانۋ مۇمكىن بولادى. سوندىقتان ەسكى كولىگىن تاپسىرعان ازاماتتاردىڭ الاڭداۋىنا ەش نەگىز جوق.
– مامىر ايىندا سىرتتان اكەلىنەتىن كولىكتەرگە ۋتيليزاتسيالىق الىم 50 پايىزعا تومەندەتىلدى. جاڭا مولشەرلەمە ىسكە قوسىلعان ۋاقىتتان بەرى ەلىمىزگە قانشا كولىك اكەلىندى جانە ولاردان تۇسكەن قاراجات مولشەرى قانشا؟
– سىرتتان اكەلەتىن تەحنيكالارعا ۋتيليزاتسيالىق تولەمدى تومەندەتۋ بويىنشا جىل باسىندا پرەزيدەنت تاپسىرما جۇكتەدى. ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋستار مينيسترلىگى ارنايى جۇمىس توبىن قۇرىپ, ونىڭ قۇرامىندا يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگى, قوعام بەلسەندىلەرى, ەكولوگتەر, اۆتووندىرۋشىلەر مەن سالا ساراپشىلارى قىزۋ تالقى جاسادى. سونىڭ ناتيجەسىندە ۋتيليزاتسيالىق الىم مولشەرى 50 پايىزعا تومەندەتىلدى. سونىمەن قاتار حالىقارالىق تاسىمالدارعا قاتىساتىن ەرشىكتى تارتقىش تەحنيكالار كادەگە جاراتۋ الىمىنان بوساتىلدى. جاڭا مولشەرلەمە ەنگىزىلگەن كۇننەن باستاپ (2022 جىلدىڭ 14 مامىر) بۇگىنگە دەيىن وتاندىق اۆتووندىرۋشىلەر مەن سىرتتان اكەلىنگەن كولىك قۇرالدارىنا كادەگە جاراتۋ تولەمى ءۇشىن 71 ملرد تەڭگە قاراجات تولەندى. بۇل 67 410 جەڭىل اۆتوكولىك, 1 293 اۆتوبۋس, 9 350 جۇك كولىگى, 4 082 اگروتەحنيكا (كومباين-تراكتور) بولدى.
– ۋتيليزاتسيالىق الىمنان ءتۇسىپ جاتقان قاراجات قانداي باعىتتارعا جۇمسالىپ وتىر؟
– كادەگە جاراتۋ تولەمىنەن تۇسكەن قاراجات ەكولوگيالىق كودەكستىڭ 388-بابىنا سايكەس كورسەتىلگەن باعىتتارعا جۇمسالادى. ياعني قاپتاما قالدىقتارىنان باستاپ, اۆتوكومپونەنت قالدىقتارىن جيناۋ, قايتا وڭدەۋ, كادەگە جاراتۋ, زاڭسىز قوقىس الاڭدارىن جويۋ, قاۋىپتى قالدىقتاردى باسقارۋ جۇمىستارىنا باعىتتالادى. سونىمەن قاتار ەكولوگيالىق تازا اۆتوكولىك وندىرۋشىلەردى قارجىلاي ىنتالاندىرۋ قاراستىرىلعان. اتالعان باعىت بويىنشا «جاسىل دامۋ» اق ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگى مەن يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگى جانە «بايتەرەك» ۇلتتىق باسقارۋشى حولدينگى» اق-مەن بىرلەسىپ, اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىن ليزينگكە ساتىپ الۋعا جەڭىلدەتىلگەن نەسيە بەرۋ باعدارلاماسىن ىسكە قوستى. جەڭىل كولىك پەن اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىن جەڭىلدەتىلگەن ليزينگكە بەرۋ باعدارلاماسىنا «جاسىل دامۋ» اق ەسەبىنەن بيىل 130 ملرد تەڭگە قاراجات ءبولىندى. سونىمەن قاتار قالدىق باسقارۋدىڭ جۇيەسىن دامىتۋعا باسا نازار اۋدارىلادى.
– ۇيىمنىڭ نەگىزگى باعىتىنىڭ ءبىر تارماعى – تۇرمىستىق قالدىقتى رەتتەۋ, قالدىق وڭدەۋگە قاجەتتى ينفراقۇرىلىمدى جاساقتاۋ. بۇگىنگى تاڭدا قالدىقتى كادەگە جاراتۋعا قانداي جاعداي جاسالىپ جاتىر؟
– قازاقستان «جاسىل» ەكونوميكاعا كوشۋى جونىندەگى تۇجىرىمدامانىڭ نىسانالى ينديكاتورلارىنا سايكەس 2030 جىلعا قاراي قايتا وڭدەلگەن قالدىق ۇلەسىن 40%-عا, 2050 جىلى 50%-عا جەتكىزۋ مەجەسى قويىلعان. بۇگىنگى دەرەك بويىنشا وڭدەلىپ جاتقان تۇرمىستىق قالدىق ۇلەسى 21 پايىزدان اسىپ وتىر. ارينە, بۇل – كوڭىل كونشىتەتىن ناتيجە ەمەس. دەگەنمەن دە ىلگەرى باسۋ بار. 2017 جىلى قالدىق وڭدەۋ كولەمى 9 پايىز ەدى. جىلدان جىلعا ونىڭ كولەمى ارتىپ كەلەدى. قازىر قايتالاما شيكىزاتتى وڭدەيتىن كاسىپورىنداردىڭ سانى دا ءوسىپ وتىر. سونىمەن قاتار تۇرمىستىق قالدىقتى جينايتىن شاعىن بيزنەس سۋبەكتىلەرى دە كوبەيدى. جاقىندا وسكەمەن قالاسىندا وندىرىستىك قۋاتى جىلىنا 100 مىڭ توننا تۇرمىستىق قالدىقتى سۇرىپتاي الاتىن اۆتوماتتى كەشەن ىسكە قوسىلدى. سۇرىپتاۋ جەلىسىن گرەك كومپانياسى ورناتتى. مۇنداي اۆتوماتتاندىرىلعان كەشەن ازىرگە قازاقستاننىڭ ەشبىر ايماعىندا جوق. ءدال وسىنداي كەشەن الداعى ۋاقىتتا سەمەي قالاسىندا دا ىسكە قوسىلادى. بۇعان قوسا اقتوبە قالاسىندا دا جارتىلاي اۆتوماتتاندىرىلعان كەشەن سالۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇگىنگى تاڭدا قاجەتتى قۇرىلعىلار اتالعان قالالارعا جەتكىزىلگەن. ەندى جەرگىلىكتى اكىمدىك نىسان قابىرعاسىن تۇرعىزىپ بەرسە بولدى. اتالعان ءۇش قالاعا سۇرىپتاۋ جەلىسى سالىنباس بۇرىن قوقىس كونتەينەرلەرى مەن ارنايى تەحنيكالار ساتىپ اپەرىلدى. ناتيجەسىندە, قالدىق سۇرىپتاۋ جۇيەسىنە قالا حالقى بەيىمدەلە باستادى. جالپى, قالدىقتىڭ جۇيەلى باسقارىلۋى ءۇشىن وزگە قالالاردى دا قاجەتتى ينفراقۇرىلىممەن جابدىقتاۋ كەزەك-كەزەڭىمەن جۇزەگە اسىرۋ جاعى قاراستىرىلۋدا. جوعارىدا ايتقان وڭدەۋ كولەمىن ارتتىرۋ جۇمىسى – ءبىر ايدىڭ نەمەسە ءبىر جىلدىڭ ىشىندە قول جەتكىزەتىن ناتيجە ەمەس. بارلىق قادام جۇيەلى تۇردە جۇزەگە اسىرىلادى.
– قولداۋ دەمەكشى, «وكم وپەراتورى» جۇمىسىن توقتاتقاننان كەيىن قاپتاما قالدىعىن جينايتىن, وڭدەيتىن كاسىپورىندارعا قولداۋ كورسەتۋ جاعىندا وزگەرىستەر بولدى ما؟
– «وكم وپەراتورى» كەزىندە قاپتاما قالدىعىن جينايتىن, تاسىمالدايتىن جانە وڭدەيتىن كاسىپورىنداردى قارجىلاندىراتىن «EcoQolday» باعدارلاماسى جۇمىس ىستەپ تۇرعان ەدى. وندىرۋشىلەردىڭ كەڭەيتىلگەن مىندەتتەمەلەرىنىڭ وپەراتورى جەكەدەن مەملەكەتتىك مەكەمەگە وتكەننەن كەيىن, اتالعان جۇيەنىڭ جۇمىسى قايتا قارالۋدا. ياعني «جاسىل دامۋ» اتالعان باعدارلامانىڭ جۇيەسىن اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك جاعىنان سىناقتان وتكىزۋگە تەحنيكالىق قۇجاتتاما ازىرلەپ جاتىر. اقپارتتىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى زاڭناماعا ساي كەلەتىن بولسا, وعان زياتكەرلىك مەنشىك قۇقىعىن راسىمدەۋ قاجەت. وسىمەن قاتار قولدانىستاعى زاڭناماعا قوسىمشا وزگەرتۋلەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلۋى شارت. جالپى العاندا «جاسىل دامۋ» وزىنە جۇكتەلگەن مىندەتتەمەلەردى تولىعىمەن ورىندايدى. قاپتاما قالدىعىن جيناپ, ونى كادەگە جاراتۋشى كاسىپورىندار الدىنداعى «وكم وپەراتورى» بەرەشەگى بۇگىنگى تاڭدا قايتارىلىپ جاتىر. قايتا وڭدەۋگە تاپسىرىلعان شيكىزات پەن وڭدەلگەن ءونىم كولەمىن راستاعان كاسىپورىندارعا 196 ملن تەڭگە قاراجات تولەندى.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
ورىنبەك وتەمۇرات,
«Egemen Qazaqstan»
