كۇلاش بايسەيىتوۆانىڭ ءانشى رەتىندەگى جۇلدىزىنىڭ جانىپ, داڭق شىڭىنا شىعۋىنا 1936 جىلى ماسكەۋدە وتكەن قازاق ونەرى مەن ادەبيەتىنىڭ ونكۇندىگىندە سومداعان قىز جىبەك بەينەسىنىڭ ورنى ەرەك.
ءانشىنىڭ ونەرىنە ءتانتى بولعان كومپوزيتور لاتيف حاميدي كۇلاش بايسەيىتوۆاعا ارناپ ايگىلى «بۇلبۇل» ءانىن شىعاردى. بۇل تاريحي ءسات تۋرالى سازگەر, ونەر زەرتتەۋشىسى ءىليا جاقانوۆتىڭ «بۇلبۇل» اتتى ەسسەسىندە بۇگە-شىگەسىنە دەيىن بايىپتى باياندالادى:
ء«بىر كۇن, ەكى كۇن... ءۇش كۇن... تەك داعدارا بەرەدى. ءبىر نوتا... ءبىر دىبىس ەلەڭ ەتكىزبەدى. ءبىر شۇيىلسە, تاڭ نە, ءتۇسىڭ نە... كەشىڭ نە... لاتيف مەزگىلدىڭ قالاي ءوتىپ جاتقانىن... ءبار-ءبارىن ۇمىتاتىن-دى. وندا سابىر جوق, ەندى كلاۆيشتەر قۇر سىلدىرايدى انشەيىن. الدىنداعى نوتا قاعازى تاپ-تازا كۇيىندە, ورنىنان سۇلەسوق بولىپ تۇرادى, اياداي تار بولمەنى كەزەدى دە جۇرەدى. كوز الدىندا «بۇلبۇل!» دەگەن كۇلاش قانا!». انشىگە دەگەن وسى ءبىر شەكسىز قۇرمەت دامي, وقيعاعا جەلىسى ورىستەي كەلە: «كۇلاشتىڭ اشىق ءارى نازىك ءيىرىمدى وتكىر ءۇنى كورپەسىن سەرپىپ تاستاپ, شىڭعا ورلەپ, ءتىپتى جۇرەك تىتىرەتىپ ءارى ءتاتتى اۋەزبەن تامساندىرا سىر توكتى. ءبىر بۇلا سەزىم بۇرق ەتە ءتۇستى. بار بولعانى قاس-قاعىم ءسات! لاتيف ىشتەي بۋلىقتى. نارەستەدەي ك ۇلىمسىرەپ: – بۇلبۇل! – دەدى قوبالجىپ».
تەرەڭ تەبىرەنىستەن تۋعان وسى ءبىر تاماشا تۋىندى – «بۇلبۇل» مەن حالقىنىڭ شەكسىز ماحابباتى ۇلى ءانشىنى «قازاقتىڭ بۇلب ۇلى» اتاندىرعان ەدى ءسويتىپ.
بىراق... بىراق, وكىنىشتىسى سول – ەلىنىڭ ىقىلاسىنا بولەنىپ, اسەم انىمەن جۇرەكتەرگە ساۋلە شاشىپ, جان جادىراتىپ جۇرگەن داڭق شىڭىنداعى دارا ءانشىنىڭ باسىنا ءبىر-اق ساتتە قارا بۇلت ءۇيىرىلدى. ول استىرتىن جەتىپ, ءانشى الەمىن استان-كەستەڭ ەتىپ كەتكەن «التاۋدىڭ ارىزى» ەدى. 1957 جىلى كوكتەمدە قۇرمانعازى اتىنداعى ۇلت اسپاپتار وركەسترىمەن بىرگە قىتاي ەلىندە وتەتىن ونەر ساپارىنا ەرەكشە قۇلشىنىسپەن قىزۋ دايىندالىپ جاتقان ءانشىنىڭ قۋانىشىن قىزعانىشتان كوزى بايلانىپ, داڭقىن كورە الماعان كۇنشىل توپتىڭ دومالاق ارىزى ءبىر-اق ساتتە بىت-شىتىن شىعاردى. سول ءساتتى ءانشىنىڭ جارى قانابەك بايسەيىتوۆ بىلاي ەسكە الادى:
«كۇلاش ءبىر كۇنى ۇيگە كوڭىلسىز كەلدى. انشەيىن جارالى اڭداي سۇيرەتىلىپ ەسىكتەن ارەڭ كىردى.
– كانا, قۇرىدىم, يا پوگيبلا, – دەدى.
– نە بولىپ قالدى؟
– قىتايعا بارمايتىن بولدىم, ۇستىمنەن ارىز ءتۇسىپتى. التى ادام قول قويعان ەكەن. «اراق ىشەدى, گۋلياەت» دەپتى. مۇنداي ماسقارانى كورگەنشە, ولگەنىم جاقسى, وي, كانا...».
وسىدان كەيىن ءانشى وڭالمادى. كۇن ساناپ ءوزىن ىشتەي ءمۇجىپ, كۇيرەي بەردى. ارادا بىرنەشە اي وتكەن سوڭ كوڭىلىن سەيىلتپەك بولىپ ەڭ العاش ءوزىن داڭق شىڭىنا شىعارعان ماسكەۋگە تاتارلاردىڭ ونكۇندىگىندە وينالىپ جاتقان «التىنشاش» وپەراسىن كورۋ ءۇشىن ارنايى كەلەدى. بىراق بۇل ساپاردىڭ ءانشى ءۇشىن سوڭعى ساپار بولاتىنىن ول كەزدە ەشكىم بىلمەدى. ونى ءانشىنىڭ ءوزى دە سەزبەگەن شىعار, الدە سەزدى مە ەكەن؟.. قويىلىمنان شىعىپ, ءوزى توقتاعان «پەكين» قوناقۇيىندەگى بولمەسىنە دەمالۋعا كەلگەن ءانشىنىڭ دەمى ماڭگىلىككە ءۇزىلىپتى.
«...ۆاننانىڭ قاسىنا جەتىپ, جاقتاۋىنا سۇيەنگەن كۇيى وتىر دەيدى. قۇلاماپتى, ءتىرى ادامداي سۇيەنگەن كۇيى وتىر ەكەن. وتىرعان قالپى ماڭگى ۇيىقتاپ كەتىپتى. جۇرەك شىركىن شىداماپتى. تالاي باقىتتى ءساتتى باستان كەشكەندە جارىلماعان جۇرەك ءوستىپ ويدا-جوقتا جارىلىپ كەتىپتى...».
قانابەك بايسەيىتوۆتىڭ اسىل جارى تۋرالى جازعان بۇل مۇڭلى ەستەلىگىن جىلاماي وقۋ مۇمكىن ەمەس. ال ءىليا جاقانوۆتىڭ جازباسىندا سول ءبىر قاسىرەتتى كۇن بىلايشا سۋرەتتەلەدى:
«...قاتىگەز تاعدىر... ونىڭ توتەنشە قاسىرەتى بار. ءبىر كۇندەرى بۇلبۇلشا سايراپ جۇرگەن كۇلاش دۇنيە سالدى. كوڭىلىنە ەش جۇبانىش تاپپاي مۇڭ شەككەن قانابەككە مۇحتار مەن لاتيف باسۋ ايتۋمەن بولدى.
– شەرلى بولىپ قالدىم, مۇقا! كۇلاشىمنەن ايىرىلدىم!
بۇلب ۇلىم جوق ەندى... جوق, لاتەكە!
– وي, جالعان-اي, بۇلبۇل ولە مە ەكەن؟! كۇلاشتاي بۇلبۇل ولگەن جوق! – دەدى سوندا جاسىن تەجەگەن ۇلى مۇحتار, دەي كەلە تراگەدياعا تولى تولعانىستى ءارى قاراي جالعاعان سازگەر: «قالاي شىداسىن كۇلاشتىڭ ءناپ-نازىك جۇرەگى! كۇنشىلدىك پەن پەندەشىلىكتى كوتەرەتىن جۇرەك پە ەدى ول؟ ءان ءۇشىن جارالعان جۇرەك ەدى عوي! سونى قالاي توقتاتىپ الدىق... قالاي؟» دەپ سان سۇراقتىڭ شىرماۋىندا قالعان وقىرمانىمەن قوسىلا ءوزى دە ەگىلەدى. بۇلبۇلدىڭ انىندەي سىڭعىرلاپ وتكەن ءان-عۇمىردى شورت ۇزگەن, سۇلۋلىق پەن سىرشىلدىققا تولى جۇرەكتى كىلت توقتاتىپ تىنعان قاتىگەز قوعامعا, نازىكتىك دەگەندى تۇسىنبەيتىن قارابايىر توبىرعا لاعىنەت ايتادى. «بۇلبۇلدا» سۋرەتتەلەتىندەي, ءانشى كۇلاشتىڭ تاعدىرى دا اينا-قاتەسىز ءدال وسىلاي اياقتالعان ەدى... تراگەديالى تاعدىر...
...ال دومالاق ارىزدى جوعارىعا دومالاتقان التاۋ سول ساتتە, كۇللى قازاق بۇلب ۇلىن جوقتاپ, ەگىلگەندە وزدەرىن قالاي سەزىندى ەكەن؟ وكىندى مە؟.. ءاي, بىراق, جانىندا ءجۇرىپ, سىيلاسقان اسىل ارىپتەسىنە تاسادا تۇرىپ وق اتقىزعان قىزعانىشتىڭ قىزىل وتى وعان مۇرسات بەرمەگەن دە بولار...
قالاي دەسەك تە, بارىنە ۋاقىت – ەمشى, ءتاڭىر – تورەشى. الايدا ۋاقىت اعزام الاقانىنا جازىلعان ول اقتاڭداق وشكەن جوق. ۋاقىتى كەلگەندە اششى اقيقات جارىققا دا شىعار... سوندا بۇلب ۇلىن ولتىرگەن «التاۋدى» ۇرپاعى كەشىرە مە؟..
