ادەبيەت • 31 قازان, 2022

«قالعىپ كەتپە, قازاقى قاعاناتىم!»

171 رەت
كورسەتىلدى
4 مين
وقۋ ءۇشىن

قازىرگى قازاق پوەزياسىنىڭ شوقتىعى بيىك اقىندارىنىڭ ءبىرى, مۇقاعالي ماقاتاەۆ اتىنداعى سىيلىقتىڭ ەكى مارتە لاۋرەاتى ءجۇرسىن ەرماننىڭ تاڭعى شىقتاي مولدىرەگەن ولەڭدەرى ويشىلدىعىمەن, سىرشىلدىعىمەن بىردەن باۋراپ, وقىرماندى ەلىتىپ اكەتەدى. ونى باسقا اقىنداردان دارالاپ تۇراتىن تاعى ءبىر قاسيەتى – شىنايىلىعى بولسا كەرەك. ول نە ايتسا دا «جۇرەگىنىڭ تۇبىنە كىر جاسىرماي» اقتارىلىپ جازادى.

«قالعىپ كەتپە, قازاقى قاعاناتىم!»

جالپى, كەز كەلگەن  سۋرەتكەردىڭ بولمىسىن ونىڭ شىعارماسىنان جازباي تانيسىز. ءبىر قاراعاندا, ءجۇرسىن اعامىز – ەشكىمگە كەۋدەسىن باستىرمايتىن ءور مىنەزدىڭ يەسى. بىراق سولاي بولا تۇرا, اقىننىڭ وتتى جىرلارىنان جانى­نىڭ قىلداي نازىك ەكەندىگىن  سەزىنەسىز.

سونداي ءبىر ولەڭىن وقىپ كورەيىكشى:

رايى باياعىدان باسقا كۇزدىڭ,

ءدامى دە اينىعانداي اق ساعىزدىڭ.

ءشوپ تارتىپ ءجۇرۋشى ەدىك سوناۋ بەلدەن,

جابىسىپ ارقاسىنا قاسقا وگىزدىڭ.

قۇم ساعىز,

قارا ساعىز,

اققان ساعىز,

زىر قاعىپ جۇگىرۋشى ەك تاپقانشا ءبىز.

قىرلارىن قۇلجانبايدىڭ كەزۋشى ەدىك,

كىرپىككە قاراشادا قاتقانشا مۇز.

شال قايدا – كۇرەڭ اتتى بوربايلاعان؟

ەل قايدا – سىرما ايداعان, اربا ايداعان؟

ەسىڭە بۇگىن عانا ءبارى ءتۇسىپ,

نەسىنە كۇرسىنەسىڭ, سورقايناعان!

ۇياعا بولۋشى ەدى تورعاي دا الاڭ…

وسى ءبىر دەممەن قۇيىلىپ تۇسكەن جىر شۋماقتارى ادامدى ءارى-ءسارى ويعا جەتەلەي­دى. بىرەسە ەسىڭىزگە تۋعان اۋىلىڭىز, قايتىپ ورالماس بالالىق شاق, الدەقاشان دۇنيەدەن وزعان اتا-اجەڭ تۇسسە, ەندى بىردە, سول اۋىلدىڭ بۇگىنگى جۇدەۋ بەينەسىن ويلاپ, مۇڭعا باتاسىز.  وقىرماندى وسىنداي الاي-تۇلەي سەزىمگە بولەيتىن پاراساتتى جىرلار – كەز كەلگەن شايىردىڭ قالامىنان تۋمايدى.  اقىننىڭ قىشقىل مۇڭىمەن ورىلگەن ولەڭدەرى ءسىزدىڭ ىشكى «مەنىڭىزبەن» ۇندەسىپ تۇرادى.

ەندى «ابايعا مۇڭ شاعۋ» توپتاماسىنداعى «جيىرما تەڭگە» دەگەن ولەڭىنە كەزەك بەرەيىك:

اباي اعا, مەن دەل-سال بولىپ تۇرمىن.

جانارىڭدا سەنىڭ دە تولىپ تۇر مۇڭ.

وقۋلىقتان كورەتىن ديدارىڭدى,

ەندى اقشانىڭ بەتىنەن جولىقتىردىم, – دەي كەلىپ:

…سەنىڭ قۇنىڭ بولعاندا جيىرما تەڭگە,

مەنىڭ قۇنىم كوك تيىن اعايىنعا!,

دەپ تۇيىندەيدى.  اقىندا وسىنداي ءتورت اياعىن تەڭ باسقان شىمىر ولەڭدەر وتە كوپ.

تاعى بىردە:

داڭقىمدى ەمەس, ءتاڭىرىم, انتىمدى بەر,

بولجاماسام ءحالىمدى – حالقىم كۇلەر.

كەشەيىن قويدان قوڭىر تىرلىگىمدى –

ء وزىنىڭ شاماسى مەن شارقىن بىلەر.

جايداقتالىپ كەتكەنمەن زامانا تىم.

وڭمەندەۋمەن شىقپاسىن جامان اتىم.

شۇعا جاۋىپ جاتسا دا كوكتەن جەرگە

قالعىپ كەتپە, قازاقى قاعاناتىم!,

دەپ وقىرماندى جالىندى جىرلارىمەن جىگە­رىن جانىپ, نامىسىن قايراي تۇسەدى.

ۇلتتىق پوەزيانىڭ قاينارىنا قانىپ وس­كەن اقىن جىرلارىندا كوڭىلدى سەلت ەتكىزەر توسىن تىركەستەر, بۇرىن-سوڭدى ايتىلماعان وبرازدى ورالىمدار, قازاقى كەيىپتە قونا كەتەر بەينەلى سوزدەر ءجيى كەزدەسەدى. 

كەزىندە كورنەكتى اقىن ساكەن يماناسوۆ ج.ەرماندى  «كوبىكتە بولسا كوپ بولسىن», دەپ بولسىن-بولماسىن, وڭ جامباسىنا كەلسىن-كەلمەسىن, وڭدى-سولدى قالام سىلتەپ, توپەلەپ ۇرىپ جازا بەرەتىن «اقىندار» ساناتىنان ەمەس دەي كەلىپ:  «اۋەل باستان-اق «از بولسا دا ساز بولسىن» دەگەن قاعيدانى قادىر تۇتىپ, ايتارى بولعاندا عانا لىقسىپ كەلگەن ويدى ىركە الماي, شىرەي تارتقان شابىتىنا شاماسى جەتپەگەن تۇستا عانا بارىپ قولىنا قالام الاتىنعا ۇقسايدى. سودان دا ونىڭ ءار ولەڭى قىرىق كۇن بابىمەن باۋىرىنا باسىپ شىعارعان قىران بالاپانداي شىمىر كەلەدى. كوز الدىنداعى نۇرلى بوياۋدىڭ ءوز باسى, ءوز كوڭىلىنە لايىقتىسىن عانا تاڭداپ, تاۋىپ الا بىلەدى», دەپ باعاسىن بەرىپتى.

تۇجىرىپ ايتقاندا, قازاق پوەزياسىن ۇلكەن ءبىر تەڭىزگە تەڭەسەك, سونىڭ ءبىر ارناسىن ءجۇرسىن ەرمان  ويلى دا مۇڭلى, نازىك تە سەزىمگە باي جىرلارىمەن  تولتىرىپ تۇرعانى انىق.

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى قورعايدى

ساياسات • بۇگىن, 08:58

بەينەباقىلاۋ قىلمىسقا توسقاۋىل بولسا يگى

زاڭ مەن ءتارتىپ • بۇگىن, 08:45

ونەر ۇجىمدارى ىنتالاندىرىلدى

ايماقتار • بۇگىن, 08:27