ءتورت ت ۇلىكتىڭ بابىن تاۋىپ كەلىستىرىپ باعا الماي جاتقاندا, تاۋ-تاسى جوق, بىراق توعايلى مارتوك جەرىنە جابايى جانۋاردى قالاي ۇيرەتەدى دەگەن جۇرتتىڭ كۇدىگى باسىم بولدى. تىلەگەنوۆتەر وتباسىنا شارۋاشىلىقتى ۇيىمداستىرۋ, قۇجاتتارىن ازىرلەۋ, سۋبسيديا الۋ جولدارىن شەشۋگە ءبىر جىل ۋاقىت كەتتى. قازان اۋىلىندا مارال قورشاۋىنىڭ العاشقى قاداسىن قولمەن قاداۋعا ەرتارعىن مەن بانۋ اقتوبەدەن كەلگەندە, قازان اۋىلىنىڭ تۇرعىندارى ولارعا ەڭ ءبىرىنشى بولىپ كومەككە كەلدى.
قازان – مارتوك ەلدى مەكەنىنەن ءۇش شاقىرىم جەردە ورنالاسقان, 500-گە جۋىق تۇرعىنى بار شاعىن اۋىل. تۇرعىندارى بۇرىنعى شارۋاشىلىق ىزىنەن قالعان ءبىرلى-ەكىلى تراكتورمەن ءشوپ شاۋىپ, ازداعان كوكونىس ەگىپ تىرشىلىك ەتەدى. سول كەزدەرى نار تاۋەكەلمەن باستالعان شارۋانى ء«زارۋ» شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىسى ەرتارعىن تىلەگەنوۆ بۇگىندە بىلاي دەپ ەسكە الادى: «مارالدى اكەلۋدەن بۇرىن جەرىن دايىنداپ, قورشاي باستاعاندا, قازان اۋىلىنىڭ ازاماتتارى – زاكير قۇرماناەۆ, رىسقالي تاسپەنوۆ, ەرلان دۇزەرباەۆ, ەرمەك جانعازين كومەكتەرىن ايامادى. ءبىرى تراكتورىمەن جەردى قازىپ بەرسە, ەكىنشىسى كۇرەك-سايمانىمەن قازاننىڭ قارا سۋىعىندا بىزگە قورشاۋ تۇرعىزۋعا كومەكتەستى, تاعى ءبىر ازامات ءبىر تراكتور ءشوپتى تەگىن اكەلىپ بەردى.
باستاپقىدا قينالدىق. بۇرىن-سوڭدى ىستەمەگەن كاسىبىمىز, جارتىلاي جابايى جانۋاردىڭ ەركىن ءجۇرۋى ءۇشىن قانشاما اۋماقتى قورشاۋ كەرەك. التايدىڭ بوكتەرىندە شۇيگىن ءشوپتىڭ نەشە ءتۇرىن جەپ جۇرگەن جانۋار ءبىزدىڭ جاققا قالاي جەرسىنەدى دەپ قاتتى ويلاندىق. شارۋاشىلىقتى ۇيىمداستىرۋعا مەملەكەتتەن العان قاراجاتتىڭ قايتارىمى تاعى بار».
الايدا قاتونقاراعايدان قازانعا اكەلىنگەن مارالدار ون شاقتى كۇندە جەرسىندى. تىنىمسىز ەڭبەكتىڭ ارقاسىندا بۇگىندە بۇل شارۋاشىلىقتاعى مارال سانى ءوستى. شارۋاشىلىقتىڭ ىرگەسىنەن مارالدىڭ جاس ءمۇيىزى – پانتى ونىمدەرىمەن ەمدەيتىن شيپاجاي اشىلدى. ءتورت جىلدان بەرى وسى شيپاجايعا ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن ادامدار قىسى-جازى كەلىپ ەم الادى. مارالدىڭ قايناتىلعان مۇيىزىنەن ۆاننا قابىلداۋعا تىلەك بىلدىرۋشىلەر كوپ. ويتكەنى مارالدىڭ قايناتىلعان ءمۇيىزى – بۋىن, بەل, جۇرەك-قان تامىرلارى اۋرۋىنا شيپا. مۇيىزدەرىن كەسىپ قايناتىپ, ودان فيتوبوشكە, پانتى ۆانناسى ازىرلەنەدى. قازىر ء«زارۋ» شيپاجايى مەن شارۋاشىلىقتا 50 ادام ەڭبەك ەتەدى. ولاردىڭ ءبارى مارتوك جانە قازان ەلدى مەكەندەرىنىڭ تۇرعىندارى. جارتى جىل بۇرىن مۇعالجار اۋدانىنىڭ ورتالىعى – قاندىاعاش قالاسىندا دا ء«زارۋ» شيپاجايىنىڭ فيليالى اشىلدى.
مارتوك اۋدانىنىڭ اكىمى الماس سادىرباەۆ ەرتارعىن مەن بانۋ تىلەگەنوۆتەر اۋىل كاسىپكەرلىگىنىڭ تابىستى ەكەندىگىن دالەلدەپ بەرگەنىن ايتادى. وسى جوبانىڭ ىسكە اسۋىنا مارتوك اۋدانى اكىمدىگىنىڭ جىگىتتەرى دە ىنتالى بولدى. «اتامەكەن» وڭىرلىك كاسىپكەرلەر پالاتاسى دا قولداۋ كورسەتىپ, جوبا «بيزنەستىڭ جول كارتاسى» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى ارقىلى قارجىلاندىرىلدى. اقتوبە وبلىسىندا مارال شارۋاشىلىعىن سۋبسيديالاۋ قاراستىرىلماعاندىقتان, باستاپقىدا قارجى الۋعا كەدەرگىلەر كەزدەستى.
ەلىمىزدەگى مارال شارۋاشىلىعى پالاتاسىنىڭ جەتەكشىسى نۇرلان توقتاروۆ كاتونقاراعاي مارالىنىڭ اقتوبەگە جەرسىنۋىنە كوپ كومەگىن تيگىزدى. ول بەس جىلدا مارال ءوسىرۋدى جاقسى جولعا قويا بىلگەن ء«زارۋ» قوجالىعىنىڭ جۇمىسىن باعالاپ, ەرتارعىن مەن بانۋ مارال وسىرۋمەن اينالىساتىن كوپ ادامعا ۇلگى بولعانىن اتاپ ءوتتى. «بۇرىن ەلىمىزدە مارال وسىرەتىن شارۋاشىلىق تەك شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ تارباعاتاي, كاتونقاراعاي اۋدانىندا بولسا, بۇگىندە قاراعاندى, اقمولا وبلىسىندا مارال شارۋاشىلىعى تابىستى جۇمىس ىستەي باستادى. ال باتىس وبلىستارى ىشىندە مارال وسىرۋمەن تەك اقتوبە وبلىسىنداعى ء«زارۋ» قوجالىعى عانا اينالىسادى. وسى جەردە شيپاجاي اشىلىپ, مارال ونىمدەرىن ادام دەنساۋلىعىن جاقسارتۋعا پايدالانىپ جاتقانى ءبىزدى قۋانتادى», دەيدى نۇرلان توقتاروۆ.
سەرىكباي ەلەكوۆ 2019 جىلدان بەرى ء«زارۋ» شارۋا قوجالىعىنىڭ باس مال دارىگەرى بولىپ جۇمىس ىستەيدى. «زەينەتكەرلىككە شىققانعا دەيىن جارتى عاسىرعا جۋىق مارتوك اۋداندىق مال دارىگەرلىك زەرتحاناسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى بولىپ جۇمىس ىستەدىم. مەنىڭ قازىرگى مىندەتىم – مارالداردىڭ جۇقپالى ىندەت جۇقتىرماي, ءمۇيىزى مەن قانى, ەت ونىمدەرىنىڭ تازا بولۋىن قاداعالاۋ. جىلىنا ەكى رەت سارىپ, تۋبەركۋلەز, باسقا دا جۇقپالى ىندەتتەرگە قارسى ەكپە جۇرگىزەمىز.
مارال – وتە اقىلدى, كۇيىس قايىراتىن, اشا تۇياقتى جارتىلاي جابايى جانۋار. كۇي تالعامايدى, قىسى-جازى ءوز اياعىمەن جايىلادى. انالىعى ءتولىن 240-260 كۇن كوتەرەدى. ەركەك مارالدار ءوز ءۇيىرىن بولەك الىپ كەتەدى. مارالدىڭ كوپ قاسيەتى جىلقىعا كەلەدى. ماسەلەن, ۇرعاشى مارال اياقتانباعان جاس ءتولىن قاراعان ءشوپتىڭ اراسىنا تىعىپ كەتىپ, ءوزى 80-100 مەتردەن الىسقا ۇزاماي جايىلىپ جۇرەدى. جاقىنداپ كەلگەن ادامعا تەبىنىپ, سەس كورسەتەدى. اتا-بابالارىمىز مارالدى قاسيەتتى جانۋار دەپ ساناعان. ماسەلەن, ءسىبىر جاعىن مەكەندەگەن جۇرتىمىز مارالدىڭ ەتىن جەپ, ءسۇتىن ءىشىپ, تەرىسىنەن اياقكيىم جاساپ كيگەن.
ەركەك مارالدىڭ ءمۇيىزىن مامىر ايىنىڭ اياعى مەن ماۋسىم ايىنىڭ باسىندا كەسەمىز. جانۋاردى قۋىپ اكەلىپ, ءبىر-بىرلەپ قورشاۋعا كىرگىزە باستاعاندا, ولار ءمۇيىزىن كەسەتىنىن سەزىپ مازاسىزدانادى. ءتىپتى كەيبىرىنىڭ كوزىنەن جاس شىققانىن دا كورگەنىم بار. كەسپەۋگە تاعى بولمايدى, سەبەبى ءبىر-بىرىمەن سۇزىسكەندە مۇيىزدەرىمەن دەنەلەرىن قاتتى جاراقاتتايدى. بىراق كەسىلگەن ءمۇيىز ءبىر جىل ىشىندە قالپىنا كەلەدى. ءمۇيىزدى كەسكەن بويى ىشىندەگى قانىن ارنايى ىدىسقا قۇيىپ الامىز», دەيدى سەرىكباي ەلەكوۆ.
ء«زارۋ» شيپاجايى قىزمەتكەرلەرى قازىر رەسەيدىڭ بارناۋل قالاسىنداعى بۇكىلرەسەيلىك بۇعى شارۋاشىلىعى, پانتى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى ماماندارىنىڭ كومەگىمەن مارال قانى مەن مۇيىزىنەن جاسالعان قوسپانى ازىرلەۋگە كىرىستى. وسىلايشا, مارتوك اۋدانىنداعى ەڭ تابىستى جوبالاردىڭ ءبىرى جانە بىرەگەيى بولىپ سانالاتىن مارال شارۋاشىلىعى ارقىلى قازان اۋىلىندا تىرشىلىك وتى جانداندى. ايتپاقشى, ء«زارۋ» شيپاجايىنىڭ ديرەكتورى بانۋ تىلەگەنوۆا جىل سايىن مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بىرنەشە اقتوبەلىككە تەگىن جولداما ۇسىنىپ, دەنساۋلىعىن جاقسارتۋعا جاعداي جاساپ وتىر.
اقتوبە وبلىسى,
مارتوك اۋدانى
