قازاق تەاترىنىڭ قارا نارى

(جالعاسى) اۆتور: – بۇل ەندى كۇلەكەڭ ماسكەۋدە, قوناق ءۇيدىڭ ءبول­مەسىندە جۇمباق جاعدايدا قايتىس بولعاننان كەيىنگى اڭگىمەلەر بولدى عوي. ەركەعالي: – ءيا. بۇل 1962 جىلعى اڭگىمە. كۇلەكەڭ قايتقانىنا بەس جىلداي ۋاقىت بولىپ قالعان كەز. سوندا ماعان كۇلەكەڭنىڭ قايتىس بولعان بولمەسىن كورسەتكەن. مەن دە ول كىسىدەن اقىرىن­داپ-اقىرىنداپ سىر تارتىپ سۇراعانمىن, قالاي بولدى, نەدەن كەتتى دەپ. سوندا قانەكەڭ كۇلەكەڭنىڭ قۇرمان­عازى وركەسترى­مەن بىرگە قىتايعا, گاسترولدىك ساپارعا جۇرگەلى تۇرعانىندا ۇستىنەن ارىز جازىلعانى تۋرالى ايتقان ەدى. ارىزدى قاراعان بيلىك ورنىنداعىلار كۇلاشتى الگى ساپاردان الىپ قالعان. كۇلاش سوندا تسك-عا بارايىن دەسە, تسك قابىلداماپتى. ماسكەۋگە بارايىن دەسە, وعان دا جىبەرىڭ­كىرەمەگەن بولۋى كەرەك. سودان سول كەزدە ماسكەۋدە باشقۇرتتىڭ دەكاداسى بولعان. كۇلاش ءوزىنىڭ سول جاقتاعى جولداس-جورا­لارىنا “مەنى شاقىرتىڭدار” دەگەندى ايتىپ, ماسكەۋگە بارادى. ول ۋاقىتتا ماسكەۋدە كومسومولدان كەلگەن ميحاي­لوۆ دەيتىن كىسى مادەنيەت ءمينيسترى بولاتىن, ول دا قابىلدامايدى كۇلاشتى. العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ سسسر حالىق ءارتىسى بولعان كۇلاش, بۇكىل كەڭەس ەلىنە, دۇنيە ءجۇزىنىڭ قاق جارتىسىنا اتاعى جايىلعان كۇلاش سوعان نامىستانعان بولۋى كەرەك. قانەكەڭ سول جولى: “قانا, سەن قايت ۇيگە, بالالار بار, شارۋا بار”, دەپ مەنى زورلاپ قايتارىپ جىبەرگەن ەدى دەگەندى ايتتى. “ىشتەي ءبىلىپ ءجۇرمىن, نامىستانىپ, ىزالانىپ جۇرگەنىن, بىراق الگىندەي دەپ بولماعان سوڭ قايتىپ كەتىپ ەدىم, ەرتەڭىنە تۇندە ارتىمنان قارالى تەلەگرامما قۋىپ جەتتى, سونىمەن ماسكەۋگە قايتا كەلدىم” دەپ. مىنە, بۇل سول كەزدەگى “پەكين” قوناق ۇيىندە بولعان جاعداي. بۇل قازاقشا ايتقاندا شىنايى شىندىق. وپەرا تەاترىنان مەنىڭ ويىمشا العاش شىعارعان سۇيەگىمىز سول كۇلاشتىڭ سۇيەگى بولدى. 1957 جىلعى جاز­دىڭ اياعى, كۇزگە قاراي, كۇن سالقىنداي باستاعان كەز بولۋى كەرەك. ول ۋاقىتتا مىنا كەڭساي جوق, قايتىس بولعانداردىڭ بارلىعى تاشكەنتسكي كوشەسىندەگى زيرات­قا قويىلاتىن. سول وپەرا تەاترىنان, پانفيلوۆتان شىعىپ, مىنا جاعىنداعى فۋرمانوۆ كوشەسىنە تۇستىك. سودان سۇيەگىن تاشكەنتسكيگە دەيىن جاياۋ كوتەرىپ باردىق. ءبىزدىڭ ول ۋاقىتتا جاس كەزىمىز. جاڭا عانا وقۋ بىتىرگەنبىز, كونسەرۆاتوريانى, قازاقشا ايتقاندا مۇرتىمىزدىڭ ەندى تەبىندەپ كەلە جاتقان كەزى. سودان كەيىن 1960 جىلى مۇقان ءتو­لەباەۆتى شىعاردى سول وپەرا تەاترىنان. 1961 جىلى مۇحتار ومارحان ۇلىن دا سودان شىعارىپ سالدىق. ودان كەيىن قانىش ساتباەۆتى شىعارىپ سالدىق. وسى ادامدار ەسىمدە. كەيىنىرەك سول تەاتر-دان شىعا سالىسىمەنەن كوپكە ۇزاماي تابىتتى ماشينەگە سالىپ الىپ كەتەتىن بولدى عوي. سونداي جاعدايلار بولعان. اۆتور: – مەنىڭ تاڭ قالاتىنىم, ءبىزدىڭ اجەپتاۋىر ازاماتتارىمىز, كۇلاشتىڭ ءوزىنىڭ ارىپتەستەرى جازدى عوي ارىزدى ۇستىنەن. سونىڭ ىشىندە قۇلاققا كىرەتىندەي دالەل, ءبىر نارسەلەر ايتا ما, جوق الدە ءجاي بايبالام با؟ ەركەعالي: – دالەل بولعاندا كۇلەكەڭ ەرتە ەر جەتتى عوي. 24 جاسقا كەلمەي سسسر-ءدىڭ حالىق ءارتىسى اتاعىن الدى. ونداي اتاق 1936 جىلى ءبىرىنشى رەت كەڭەس وداعى بويىنشا التى-اق ادامعا بەرىلگەن ەدى. كۇلاش سول التاۋدىڭ ءبىرى بولدى. ال قالعاندارى كىمدەر؟ كەشەگى ورىستىڭ ۇلى اكتەرلەرى, انشىلەرى, رەجيسسەرلەرى, ىشتەرىندە بارسوۆا بار, نەميروۆيچ-دانچەنكو بار, ستانيسلاۆسكي دە بار. كۇلەكەڭ سولارمەن بىرگە الدى عوي اتاقتى. كەلەسى جىلى دەپۋتات بولدى. ۇكىمەت تە, حالىق تا الاقانىنا سالىپ ايالاپ ءجۇردى عوي. سول كەزدە كۇلاش پەن قانابەك اۋىر قايعىعا ۇشىرايدى. قانابەكتىڭ العاشقى ايەلىنەن ەرىپ كەلگەن الدان دەگەن ۇلدى كۇلاشتىڭ ءوزى تاربيەلەپ وسىرگەن عوي. سول بالالارى كۇلاشپەن تالدىقورعانعا بارعاندا قايعىلى جاعدايدا قازا بولادى. ماشينەنىڭ ارتىنداعى جۇك سالعىشىندا وقتاۋلى مىلتىق جاتقان, جىگىت ونىسىن بىلمەگەن, مىلتىقتىڭ دۇمىنەن ۇستاماي, ۇڭعىسىنان ۇستاپ تارتىپ قالعاندا مىل­تىق اتىلىپ كەتەدى دە, سول ارادا قايتىس بولىپ كەتەدى. كۇلاش اپامىز قانەكەڭە ەكەۋ مە, ۇشەۋ مە, قىزدار تۋىپ بەردى. ول كىسى ۇل تۋا قويعان جوق. ۇلدىڭ قايعىسى قانابەك پەن كۇلاشقا وتە اۋىر تيگەن. قانەكەڭ قانشا دەگەنمەن ەر ازامات قوي, ال كۇلەكەڭ “ياپىراي, تىرىدەي ەرتىپ اپارىپ, ولىدەي سۇيەگىن الىپ قايتقانىم-اي” دەپ, ءبىر جىل بويى كوزىنىڭ جاسىن تىيا الماعان. سودان مەن ويلايمىن, ءبىر جاعى كۇلەكەڭنىڭ حالقىنا ەركەلەيتىن ورنى بار, ءبىر جاعى ول دا پەندە ەمەس پە, قانشا ۇلى بولعانىمەن, انا رەتىندە كوڭىلىندە اۋىر قايعى بار. ول كەزدە قا­زاق­تار سيمفونيا وركەسترىن كوپ قابىل­داي بەرمەيتىن, ال اۋىلدى جەردە ونى مۇلدە تۇسىنبەيدى دە عوي. سوندىقتان ەل ارالاپ, كونتسەرت قويۋ ءۇشىن “قۇرمانعازى” وركەسترى شىعادى. ءان سالاتىن سوليست رەتىندە ولار كۇلاشتى وزدەرىنە قوسىپ الادى. وركەسترمەن بىرگە قازاق حالقىنىڭ بۇلب ۇلى اتانعان كۇلاش كەلە جاتىر دەگەن ءسوز قۇلاقتارىنا تيگەن سوڭ جۇرتتىڭ ءبارى ونى كورۋگە, ءانىن تىڭداۋعا اسىعىپ, كونتسەرتكە جينالادى. كونتسەرتتەن سوڭ اۋىل يەلەرى ءارتىس­تەرگە قوناقاسى بەرەدى. سوعىستان كەيىن, ەلۋىنشى, الپىسىنشى جىلدارى حالىقتىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگىنە اراق-شاراپ ارالاسا باستاعان كەزى عوي. سودان, ارينە بارلىعى “كۇلەكە, كۇلەكە, ءسىز دە كىشكەنە الىڭ­قىراپ وتىرۋىڭىزدى سۇرايمىز” دەپ, قولپاشتاپ, قوشەمەت-قۇرمەت كورسەتىپ, جالپاقتاعان سوڭ, ول كىسى دە كەيدە شامالاپ الىپ قوياتىن بولۋى كەرەك. باسقالار تۋرالى “وي, ىشەدى ەكەن, اناۋ ەكەن, مىناۋ ەكەن” دەپ ءسوز تاراتقىسى كەلەتىندەرگە سونىڭ ءوزى جەتكىلىكتى. ارىزعا ارقاۋ ەتكەندەرى دە سونداي “پىش-پىش” سوزدەر عوي. ناقتى دالەل, دايەك بولماسا دا, كۇدىك كەلتىرۋگە, كولەڭكە تۇسىرۋگە تىرىسقان ارەكەت قوي. ايتپەسە كۇلاشتى ءان سالا المايدى, ونداي ساپارعا لايىق­سىز دەپ ايتا المايدى. بىراق ول كەزدە بيلىكتە وتىرعاندار دا اسىرە سەكەمشىل, تىم ساق, وزدەرىنە ايتەۋىر ءسوز كەلتىرمەۋ جاعىن ويلايتىندار بولدى ما ەكەن. قالاي بولعاندا دا جاڭاعى ارىز كۇلاشتى قىتايعا جۇرگەلى وتىرعان ساپارىنان الىپ قالۋعا نەگىز بولادى. وركەستردەگى ازاماتتاردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, وقيعا ءدال جۇرەردە بولعان. تاعى ءبىر ايتايىن دەگەنىم, ول ارىزدى مەن قانەكەڭمەن سول جولعى ماسكەۋدەگى اڭگىمەلەسۋدەن بۇرىنىراق كوزبەن كورىپ, قولىما ۇستاپ, وقىعانمىن. ول كەزدە جەك­سەمبەك پارتيانىڭ ورتالىق كوميتە­تىندە سەكتور مەڭگەرۋشىسى بولىپ قىزمەت ىستەگەن ەدى. الدىندا كونسەرۆاتوريادا لەنيندىك ستيپەنديات ءارى كومسومول كوميتەتىنىڭ حاتشىسى بولدى, وقۋدى بىتىرگەن سوڭ ەكى-ءۇش جىل حورەوگرافيا ۋچيليششەسىنە ديرەكتور بولدى, سودان كەيىن ونى ورتالىق پارتيا كوميتەتىنە شاقىرىپ, سوندا باردى عوي. ءبىز ءبىر-بىرىمىزبەن ارالاسىپ تۇراتىنبىز. سول جەكسەمبەك ءبىر كۇنى كورسەتتى ماعان, “مىنا سۇمدىقتى كوردىڭ بە” دەپ. قازىرگى شامالاۋىمشا بۇل 1959 جىلدىڭ اياعى, نە 1960 جىلدىڭ باسى بولسا كەرەك. ودان بەرى دە جارتى عاسىر ۋاقىت ءوتتى عوي. ءالى كۇنگە كوڭىلىمنەن كەتپەيدى. اپىراي, ولار مۇمكىن كۇلاش نامىستانىپ, ءولىپ قالادى دەپ ويلاماعان شىعار ول كەزدە. ولاردىڭ ىشكى قىزعانىشى باياعى: “قىتايعا كۇلاش نەگە جالعىز بارادى, باسقامىز نەگە بارمايمىز؟ اناۋ-مىناۋ كىناسىن بەتىنە باسىپ, وسى ساپاردان ونى دا الىپ قالايىق” دەگەن وي عوي. اۆتور: – ءوزىڭىز ەشۋاقىتتا ونداي حاتقا قول قويعان جوقسىز با؟ ەركەعالي: – ايتايىن دەپ وتىر­عانىم, بوكە, مەنىڭ دە پەندەشىلىگىم از ەمەس شىعار, بىراق ەش جەردە, جاس كەزىم­نەن باستاپ وسى ۋاقىتقا دەيىن ونداي نارسەگە بارعان ەمەسپىن. اسىرەسە حرۋششەۆ­تىڭ كەزىندە, كۇنارا بولماسا دا اي سايىن بىرەۋدىڭ ۇستىنەن بىرەۋ ارىز جازىپ جاتاتىن زامان بولدى عوي, جانە, سونىڭ ىشىندە وزدەرىنىڭ اتىن اتاپ جازباعان انونيمنىي, دومالاق حاتتاردى دا شۇقىلاپ, مۇقيات قارايتىن ول جىلداردا. سول كەزدە دە, ودان بۇرىن دا, ودان كەيىن دە ەش ۋاقىتتا ەشبىر حاتقا قول قويعان پەندە ەمەسپىن. ايتاتىنىم بولسا بەتىنە ايتىپ تاستاۋشى ەدىم. اۆتور: – سول ارىزدىڭ اياعى جاڭا­عىداي نارسەگە اپارىپ سوقتى عوي ەندى. وسى جەردە ەرىكسىز قاپالانىپ ويعا قالا-سىڭ. حالقىمىز قالاپ سۇيگەن كۇلاش, جامبىل اتامىز جىرلاعان كۇلاش, اتى كەيىنگى ۇرپاقتارعا اڭىز بولىپ قالعان كۇلاش كۇلبىلتەلەمەي, اششى بولسا دا انىعىن ايتساق, قىزعانىشتىڭ, كورە الماۋشىلىقتىڭ, تاقاسۋدىڭ قۇرباندى­عىنا اينالىپ وتىر عوي. جۇرتتىڭ ءبارىن ءبىر-بىرىنە اڭدىتىپ قويعان, ايداپ سالاتىن, ءبىرىنىڭ ۇستىنەن ءبىرى ارىز جازۋعا داعدىلاندىرعان, حالقىمىزدىڭ نەبىر دارىندى ابزال ازاماتتارىن كوكتەي ورعان 1937 جىلدىڭ, ودان كەيىنگى كەزەڭنىڭ ارقانى ايازداي قاريتىن سۋىق ىزعارىن سەزىنگەندەي بولاسىڭ. قارا باستارىنىڭ قامىن عانا ويلايتىن, دارىندىلار مەن تالانتتىلاردىڭ تاعدىرى بۇيرەكتەرىن بۇلك ەتكىزبەيتىن, سول كەزدەردە بيىك ورىن­داردا وتىرعان ماسكەۋدەگى ميحاي­لوۆ پەن وزىمىزدەگى شەنەۋنىكتەردىڭ بىتەۋ كەۋدە, تاس جۇرەكتىگى ءىشىڭدى ۋداي اشىتادى. كۇلاشتىڭ قازاسىنا ولاردىڭ دا قوسقان ۇلەستەرى جوق ەمەس. سونداعى سول وقيعالار كەيىنگى ۇرپاقتارىمىزدى ويلانتسا دەيسىڭ. ءبىرىن ءبىرى كۇن­دەۋ­شىلىكتەن, كورە الماۋشىلىقتان, اياق­تان شالۋدان ساقتاندىرسا, تار­تىن­دىرسا دەيسىڭ. ەركەعالي: – ال جالپى مەن كۇلەكەڭدى كوپ رەت كوردىم, قازاق وپەراسىندا دا, ورىس وپەراسىندا دا. تەاتر دەگەن دەكوراتسيادان تۇرادى. ونىڭ ار جاعىندا ومىردەگىدەي تاۋ مەنەن تاس تا, باسقا دا جوق. كۇلاشتىڭ تازا دارىندىلىعى سون­شا­ما, ونىڭ ساحنادا تۇرىپ ايتقانى­نىڭ بارىنە زالداعى حالىق قالتقىسىز سەنىپ وتىراتىن. تالايلار جىلاپ وتىراتىن. ساحناداعى وقيعالارعا وراي كەيدە كادىمگىدەي قۋانىپ وتىراتىن. “تولەگەن ءولدى” دەگەننەن كەيىن “تولە­گەن­نەن قالىپ نە بىتىرەمىن” دەپ قىز جىبەك-كۇلاش جارتاستان قۇلايدى عوي, سوندا تەاتردىڭ زالىندا وتىرىپ كورەرمەن دە, ءبىز دە كۇ­لاش شىن ءولىپ قالدى دەگەنگە سەنەتىنبىز. ونىڭ ەگىلىپ جىلاپ تۇرىپ, سولقىلداپ جىلاپ تۇ­رىپ ايتقان ءانى سەندىرمەي قويمايتىن. زالدا كوزىنىڭ جاسىن سىق­پايتىن بىردە ءبىر پەندە قالمايتىن. ول تەاتردى ءوز ونەرىنىڭ سونشاما بيىكتىگىنىڭ ارقا­سىن­دا كادىمگى ومىرگە اينالدىرىپ ءجى­بەرەتىن. سول كۇلاش جارتاستان قۇل­ا­عان­دا بۇكىل زال “اھ!” دەيتۇعىن. شى­نىمەن ءولىپ قالدى دەگەن سەزىمنىڭ شىرماۋىندا بولاتۇعىن. اۆتور: – ونەردىڭ, شىنايى تالانتتىڭ ارقاسى عوي. ەركەعالي: – ماسەلە سوندا. كۇلاش مارقۇمنىڭ انشىلىك قانا ەمەس, اكتەرلىك ونەرى دە وتە جوعارى بولاتىن. ءاربىر ءسوزى, ءار قيمىلى ناندىرىپ تۇراتىن. ونىڭ وسى اكتەرلىك جاعى دۇرىس ايتىلماي, زەرتتەلمەي, باعالانباي كەلەدى. ول شىن مانىندە ۇلى اكتريسا ەدى. ونىڭ ساحنادا ويناعان ويىنى, ايتقان ءسوزى جانە ديكتسياسى قانداي ءمولدىر تازا ەدى. ول ويىنداعىسىن حالىققا تولىق جەتكىزىپ, حالىقتىڭ كوكىرەگىنە قۇيىپ, جانىنا ءسىڭىرىپ وتىراتىن. ءاربىر ءسوزى زالعا انىق ەستىلەتىن. اكتەرلىك ويىنى دا ءمىنسىز بولاتىن. مىنە, كۇلاشتىڭ ۇلىلىعى سوندا جاتىر. اۆتور: – وسى ۋاقىتقا دەيىن كۇلاشتىڭ انشىلىگى كوپ ايتىلادى, بىراق بويىنداعى اكتەرلىك دارىنى, قابىلەتى ونشالىقتى ايتىلماي كەلە جاتىر. ونى بۇگىن ءسىز ايتىپ وتىرسىز. ەركەعالي: – ول, جالپى العاندا, ءبىزدىڭ تەاتردى, مۋزىكانى زەرت­تەۋ­شى­لەرىمىزدىڭ كەمشىلىگى. ويتكەنى ولار كۇلاش تۋرالى بۇرىن ايتىلعاندى قاي­تالاپ, ءتيىپ-قاشىپ جازعان بول­عانمەنەن, ونىڭ ونەرىن جەرىنە جەتكىزە تۇپكىلىكتى زەرتتەي الماي, جاڭاعىداي كورەرمەننىڭ جانىنا تيەتىن قاسيەتتەرىن ايتىپ بەرە الماي كەلەدى. اۆتور: – اڭگىمەمىزدىڭ نەگىزگى ار­نا­سىنا قايتا ورالساق, ەراعا. سونىمەن قازان قالاسىنا قاراي ساپار­لا­رى­ڭىزدى ءارى قاراي جالعاس­تىر­دىڭىز­دار. ەركەعالي: – ءيا. ماسكەۋ – قازان – سۆەردلوۆسك پويىزىنا مىندىك. ءبىراز ادامبىز عوي. وپەرا تەاترىن ەندى ءارى قاراي قازان قالاسىنا ءبىر ايلىق گاس­ترول­گە الىپ بارا جاتىرمىز. ول ۋاقىتتا الدىندا وزىمىزدە نازيك جيگانوۆتىڭ “التىنشاشىن” قوي­عان­بىز. ال وسى ساپارعا دا ارنايى دا­يىن­دالىپ, باسقا سپەكتاكلدەرمەن بىرگە “شۋرالە” بالەتىن ازىرلەگەنبىز. قازاندا كورسەتۋگە سونى دا الىپ كەلەمىز. سوندىقتان قۇرالاقان ەمەس­پىز. سپەكتاكلدەردىڭ رەجيسسەرى بىرەۋ, ول – قانابەك بايسەيىتوۆ. ديريجەرى بىرەۋ – تۇرعىت وسمانوۆ. مەن دە جا­يىما جۇرمەيمىن عوي. ءمينيسترىمىز ءلايلا گاليەۆناعا: “قانەكەڭ ەكەۋمىزگە قازانعا بارعاندا قوناق ءۇيدى, ۆاگوندا ورىندى دا ءبىر جەردەن بەرسەڭىز دۇرىس بولار. اقساقالدىڭ قاسىندا قىزمەت كورسەتىپ, بىرگە بولايىن. باسقا بىرەۋمەن جاتسا ەرتەڭ اۋىرىپ قالۋى مۇمكىن عوي”, – دەگەن پىكىرىمدى ايتتىم. “ونىڭىز دۇرىس ەكەن”, – دەدى. سونىمەن ماسكەۋ­دەن قازانعا قاراي بەت الىپ شىقتىق. قانەكەڭدى كۋپەگە ءوزىمنىڭ جانىما وتىرعىزىپ الدىم. ول ۋاقىتتا جاسىراق كەزىمىز عوي. سەركەباەۆتىڭ دا ىشەتىن كەزى, مولودوۆتىڭ دا ىشەتىن كەزى. ءبارىمىز دە ساۋ جۇرمەيتىنبىز. جىگىتتەردىڭ ءبارى قانە­كەڭدى ارقا تۇتىپ, ءبىزدىڭ كۋپەگە جينالا­دى. ودان سوڭ ىشەدى. ءبىرازدان كەيىن مەن ولاردى تىرقىراتىپ قۋامىن. قانەكەڭ ءبىر جارتىنى الىپ قالادى. كۇنىنە جارتى ليتر. كەيدە ءبىر ليتر دە ءىشىپ قويادى, مەن قورعاشتاپ جۇرگەننىڭ وزىندە. ماسەلە وندا دا ەمەس. دەنەسى اۋىر, ءىرى كىسى بولاتىن. كوتەرەدى الگىنى. قازانعا جاقىنداپ كەلەمىز. بارعاننان كەيىن گاسترول باستالادى. ساحناعا دەكوراتسيا جا­ساي­تىن, ارتىستەرگە بىلاي تۇر, بىلاي ءجۇر دەيتىن جالعىز قانەكەڭ. مۋزىكا جاعىن باس­قا­راتىن تۇرعىت. ەكە­ۋىنىڭ ءبىرى اۋىرسا – سپەك­تاك­لگە قيىن. وندا ەل-جۇرتتان دا ۇيات قوي. ايت­پاي ما, ءبارى ماس بولىپ, سپەكتاكلدى قويا المادى دەپ. سوندىقتان اۋىرتپاي اپارۋىمىز كەرەك. مەنىڭ شىر-پىر بولىپ, جىگىتتەردى قۋا­لاپ جۇرگەنىم سوندىقتان عوي. سونىمەن, قويشى, قازانعا جەتتىك. قوناق ۇيدە تاعى دا بىرگە جاتتىق. قازانعا بارعان بويدا شاپقىلاپ ءجۇر­مىن. مادەنيەت ۇيىنە بارىپ حالىقتى جيناۋ, اناۋ-مىناۋ تۋرالى سويلەسىپ, ۇيىمداس­تىرۋ جۇمىستارىمەن شۇعىل­دانىپ ءجۇرمىن. قانە­كەڭ­دى سىرتىنان جا­بامىن دا, كىلتتى قالتاما سالىپ الىپ كەتەمىن. قايتىپ كەلىپ ەسىكتى اشسام, توسەكتە “قانداي جاقسى الماتىنىڭ كەشكى شاعى” دەپ ولەڭىن اي­تىپ جاتادى. مەنىڭ سول ۋاقىتتا شىققان “الماتى كەشى” دەگەن ءبىر ءانىم بولاتىن. سونى وزىنە ىشكىشتەردىڭ گيمنى سياقتى ءان ەتىپ الدى. سول ءاندى ۇيدە دە, دالادا دا ىلعي ايتادى دا جۇرەدى. مەن تاڭ قالامىن. “قانەكە, بولمەدە تۇك جوق, وسى ءسىز مەن كەلگەنشە قالايشا ءىشىپ قوياسىز؟” – دەپ سۇرايمىن. مەنى ونشا كىسى ەكەن دەمەيدى. جىميىپ كۇلەدى دە قويادى. جاۋاپ بەرمەيدى. گاسترول ءبىتتى, پويىزبەن قايتۋ ءۇشىن ۆوكزالعا كەلدىك. ەندىگى بەت الىسىمىز – الماتى. ۆاگونعا كىردىك, جايعاسىپ وتىردىق. ەسىكتى جاپتىم. سونان كەيىن ايتتىم: “قانەكە, ءبىر ليتر اراق قويايىن, شىنىڭدى ايتشى, مەن سەنىڭ سىرتىڭنان جاۋىپ كەتەمىن, ء“بىر ادامدى كىرگىزبە” دەپ كەزەكشىلەرگە ەسكەرتىپ ايتىپ كەتەمىن. ولار كىرگىزبەيدى, بولمەدە اراق جوق. سوندا اراقتى قايدان الىپ ءىشىپ ءجۇردىڭ؟” – دەپ. كۇلەدى, “باسىڭ پىسپەگەن بالاسىڭ عوي” دەپ. ء“يا, نەعىپ ولاي دەيسىز؟” – دەيمىن. وزىمشە باس باسقارمانىڭ بىلدەي باستىعىمىن, بىراق ونى ايتپايمىن, ءوزى دە بىلەدى عوي. سوزىمە ءمان دە بەرمەيدى. بىراق مەن دە تا­قىم­داپ سۇراپ قويمادىم. اقىرى ايتتى. – سەن كەتكەننەن كەيىن تەلەفونعا وتىرامىن دا زۆوندايمىن, – دەدى. – ەل­دىڭ ءبارى تۇگەل كەتىپ قالمايدى عوي. بىرەۋى بولماسا, بىرەۋى بولمەدە قالادى. كوبىنەسە ايتجاندى تاۋىپ الامىن, – دەدى. ايتجان دەگەن ءانشى اعامىز بىزبەن بىرگە قازانعا بارعان ەدى. ول ءوزى سەرى جىگىت بولاتىن. ءوزىنىڭ اقىندىعى دا بار ەدى. ءان دە ايتاتىن. انگە ءماتىن دە, ليبرەتتو دا جازاتىن. سونداي جان-جاقتى تالانتتى ادام ەدى. بىراق تەاتردا ءانشى رەتىندە ەكىنشى, ءۇشىنشى پلاندا جۇرەتىن. – سونى تاۋىپ الامىن دا, “ايتجان, مەن جاتقان نومەردى بىلەسىڭ عوي, دالاعا شىعىپ, تەرەزەنىڭ استىنا كەل” دەيمىن. كەلەدى. سوسىن تەرەزەنى اشامىن دا, بەس رۋبل اقشا لاق­تىرامىن. “مىناعان ءبىر جارتىلىق الىپ كەل, قالعانى وزىڭدىكى” دەيمىن. بارادى دا الىپ كەلەدى. ول كەزدە اراقتىڭ قۇنى ەكى رۋبل قىرىق تيىن با, ايتەۋىر, سول شامادا. – سودان سوڭ ونى ۇيگە قالاي كىر­گى­زىپ الاسىز؟ – دەپ سۇرايمىن قانە­كەڭ­نەن. – سول دا ءسوز بوپ پا؟ – دەپ ول كىسى قارق-قارق كۇلەدى. – پروستينانى جىرتىپ-جىرتىپ, ءبىر-بىرىنە جالعاپ بايلاپ, ءجىپ جاساپ قويعانمىن. سونى تۇسىرەمىن. ول اراقتى جاقسىلاپ بايلايدى دا, ماعان جىبەرەدى. مەن تارتىپ الامىن. ول ۋاقىتتا اسا بيىك قوناق ۇيلەر جوق قوي قازىرگىدەي. ءبىز جاتقان قوناق ءۇي دە ەكى-ءۇش قابات قانا بولاتىن. – سەن مەنى قاتىردىم دەپ, ەسىكتى بەكىتىپ, قۇلپىڭدى سالىپ كەتەسىڭ. ال مەن اقىرىنداپ, وزىمشە كۇنىمدى كورىپ جۇرەمىن. سەن كەلگەندە شارۋامدى تىندىرىپ, شالا ماس بولىپ توسەگىمدە جاتامىن, – دەپ كۇلدى قانەكەڭ. ايتتىم, اما­لى­ڭىز­دى اسىرىپ كەت­كەن ەكەنسىز دەپ. ەندى ايتەۋىر ەلگە قايتىپ كەلەمىز عوي. بارعان سوڭ امان-ەسەن جەڭ­گە­­مىزدىڭ قولىنا اپارىپ تاپسىرسام بولدى دەدىم. اۆتور: – ول كەز­دە قانەكەڭنىڭ ءۇي­ىن­دەگى جەڭگەي كىم ەدى؟ ەركەعالي: – حا­ليما دەگەن ۇيعىر­دىڭ قىزى بولاتىن. ءۇشىنشى ايەلى عوي. ەكىنشى ايەلى – كۇ­لاش اپامىز قايتىس بولىپ كەتكەن. سودان كوپ جۇرمەي ۇيلەندى عوي. 1957 جىلى بۇل كىسى ەلۋدەن اسىپ كەتكەن ادام, دەنەسى اۋىر, وزىنە كۇتىم كەرەك. ءسويتىپ, كۇ­لاشتان كەيىن جاڭا-عى ايتقان حاليما دەگەن جەڭگەمىزگە ءۇي­لەنگەن. ول ءبىر جاق-سى ادام بولىپ كەز-دەستى. قانەكەڭنەن كوپ جاس كىشى. كەس-كىن-كەلبەتى دە جاق-سى: قارا تورىنىڭ ادەمىسى. قانەكەڭدى جاقسى كۇتتى. قانا­بەكتىڭ دە اتى قانا­بەك قوي. ول ۋاقىتتا قانەكەڭنىڭ اتاعى ءدۇر­كىرەپ تۇرعان كەزى. تەلەۆيزور جاڭا شىققان. ول كىسى تەلە­ۆيزوردان دا, كينودان دا ءجيى كورىنەتىن. سول ۇيعىر ايەلى قانەكەڭە قايتادان ءبىر ۇل تاۋىپ بەردى عوي. ونىڭ دا اتىن الدانىش بولىپ ءجۇرسىن دەپ الدان قويدى. ودان وسى كۇنى ءبىراز نەمەرەلەرى بار دەيدى. ولار ۇل ما, قىز با, ول اراسىن انىق بىلمەيمىن. ويتكەنى قانەكەڭ قايتىس بولعان سوڭ, ءبىز ەندى جاسىمىز دا شالعاي, ىزدەپ بارۋعا رەتى دە بولعان جوق. بۇل دا ءبىر اڭگىمە… اۆتور: – ەراعا, قانەكەڭە ءبىر اۋىز ءسوز­بەن سيپاتتاما بەرسەڭىز نە دەر ەدىڭىز؟ ەركەعالي: – ول كىسىنى مەن قازاق تەاترىنىڭ قارا نارى دەر ەدىم... بولات بوداۋباي, جازۋشى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى.