قۇرعاق قوسپالارمەن قامتيدى
ەل كولەمىندە ءمارمار ۇنتاعىن العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ شىعارا باستاعان كاسىپورىن – «Art-KZ» جشس. سەرىكتەستىكتىڭ ءونىمى قۇرىلىستاعى ءتۇرلى قۇرعاق قوسپالارعا, بوياۋلارعا قوسىلادى. جالپى, تەكەلى وڭىرىندەگى كاسىپورىندار ەلىمىزدەگى ءمارمار ۇنتاعىنا سۇرانىستىڭ 80 پايىزىن قامتاماسىز ەتىپ وتىر. بۇعان دەيىن بۇل ءونىم شەتەلدەردەن تاسىمالداناتىن. سەرىكتەستىكتىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى ەۆگەني مايەرلەنىڭ ايتۋىنشا, كاسىپورىن 2008 جىلى قۇرىلعان. دەگەنمەن ءمارمار ۇنتاعىن شىعارۋ باستاماسى «الاتاۋ ءمارمار» ۇيىمىنان باستالعان. بۇگىندە «Art-KZ» جشس 15 مىڭ توننا شيكىزات وندىرەدى. سونىمەن قاتار ايىنا 300 توننا دايىن قۇرعاق قوسپا شىعارادى.
ء«بىز شىعاراتىن ءمارمار ۇنتاق «AlinEX» برەندىنىڭ ونىمدەرى «بەلوسنەجكا», «رادۋگا», «Selena» سياقتى تانىمال بوياۋلاردىڭ قۇرامىنا قوسىلادى. ءبىز دايىن قۇرعاق قوسپالاردى وندىرە باستادىق. شيكىزات پەن ونىمدەرىمىز نەگىزىنەن تالدىقورعان, الماتى جانە استاناعا جىبەرىلەدى. ينۆەستور وسىدان 3 جىل بۇرىن ءوز قارجىسىنا قۇرال-جابدىقتاردى جاڭارتتى», دەيدى ە.مايەرلەن.
ونىڭ ايتۋىنشا, قازىر زاۋىت 15 ادامدى جۇمىسقا الۋعا دايىن, كاسىپورىنداعى ديىرمەنگە ماشينيست كەرەك. ماشينيستەر 214 مىڭنان 218 مىڭ تەڭگەگە دەيىن جالاقى الادى. زاۋىتتا 3 بريگادا بار, ونداعى ءار جۇمىسشى ايىنا 15 كۇن جۇمىس ىستەيدى, ەڭبەك دەمالىسى – 30 كۇن. وعان قوسا كاسىپورىن ءوز تاراپىنان جۇمىسشى جالاقىسىنىڭ 5 پايىز كولەمىندە جۇمىس بەرۋشى ەسەبىنەن قوسىمشا زەينەتاقى جارناسىن تولەيدى. نىساننىڭ ءوز كارەرى بار. قازىر زاۋىتتا 50 ادام ەڭبەك ەتەدى, ال جالپى ءمارمار كلاستەرىندە 500-دەي ادام جۇمىسپەن قامتىلعان.
«بۇگىنگى جاستار قول ەڭبەگىنەن قاشادى, ودان گورى بلوگەر بولىپ, ينتەرنەتتە وتىرعاندى ۇناتادى. جاڭا قۇرىلعان وبلىسىمىزعا ونەركاسىپتى كوتەرىپ, قۇرىلىستى ۇلعايتۋ كەرەك. ەكونوميكا ءۇشىن ونىڭ ماڭىزى زور. ءبىز قولىمىزدان كەلگەنشە وتاندىق قۇرىلىس سالاسىن دامىتۋعا ۇلەس قوسىپ كەلەمىز, جۇمىس ورىندارىن اشىپ, ءوندىرىستى جولعا قويدىق. قازىر كاسىپورىننىڭ ەڭ جاس مامانىنىڭ جاسى – 22-دە, ەڭ ۇلكەنى – مەن, 72 جاستامىن. ءومىرىمنىڭ ەلەۋلى بولىگىن وسى سالاعا ارنادىم», دەيدى ەۆگەني ەميلەۆيچ.
ايتا كەتەلىك, تەكەلى قالاسىنىڭ وبلىس ونەركاسىبى وندىرىسىندەگى ۇلەسى – 13,1 پايىز. مۇندا قۇرىلىسقا قاجەتتى قۇرعاق قوسپالار, اشىتقى, بورديۋر, تاۋريت, ءسۇت ونىمدەرى شىعارىلادى. قالادا شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ 1 500 سۋبەكتىسى بار, وندا 3 800 ادام جۇمىس ىستەيدى.
جاس مەتاللۋرگتەردى تاربيەلەيدى
وسىنداي ءوندىرىس ورنى قاراتال اۋدانىندا دا بار. بۇل – جوعارى ساپالى كرەمني وندىرەتىن «KazSilicon» زاۋىتى. رەسپۋبليكادا بالاماسى جوق كاسىپورىن. بۇرىنعى مەتاللۋرگيا كومبيناتى التى جىلدىق ۇزىلىستەن سوڭ بيىل ناۋرىز ايىندا قايتا تۇلەدى. قازىر كاسىپورىن ىرگەسىن كەڭەيتۋ ماقساتىندا قوسىمشا ەكىنشى پەش ورناتۋ تۋرالى كەلىسىمشارت جاساسۋ ۇستىندە. سوندا زاۋىتتىڭ جىلدىق قۋاتتىلىعىن 6 مىڭنان 7 200 تونناعا دەيىن كوتەرۋگە مۇمكىندىك تۋادى. العاشقى كەزەڭدە 19 ادامدى جۇمىسقا قابىلداسا, قازىر ولاردىڭ سانى 253-كە جەتكەن, الداعى ۋاقىتتا تاعى 100 ادامعا ارتتىرۋ جوسپارلانىپ وتىر.
مۇندا قاراتال اۋدانىنىڭ جىلىبۇلاق اۋىلىنا تاياۋ جەردەگى «سارىكول» كەن ورنىنان جەلىلىك كۆارتس تۇرىندەگى شيكىزات جەتكىزىلەدى. ءسويتىپ مۇنداعى جوعارى تەحنولوگيا ارقىلى جوعارى ساپالى, ياعني 99,3 پايىز كرەمني ەلەمەنتى وندىرىلەدى.
جالپى كرەمني الەمدە راديوەلەكترونيكا, كومپيۋتەر, ۇيالى تەلەفون ميكروچيپتەرىندە, اۆتوكولىك وندىرىسىندە قولدانىلاتىندىقتان سۇرانىسقا يە. دايىن ءونىم ەۋروپا ەلدەرى مەن جاپونياعا جونەلتىلەدى. كومبيناتتا قازاقستاندىق مازمۇننىڭ ۇلەسى – 80 پايىز, ياعني «سارىكول» كەن ورنىنىڭ كۆارتسى, قاراعاندىنىڭ كومىرى, پەتروپاۆلدىڭ اعاش جاڭقالارى قولدانىلادى.
سەرىكتەستىكتىڭ باس ديرەكتورى مارات سارسەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, كومبيناتتىڭ ۇزدىكسىز جۇمىسىن 5 اۋىسىم قامتاماسىز ەتەدى. مۇنداعى جۇمىسشىلاردىڭ تۇگەلگە دەرلىگى – جەرگىلىكتى تۇرعىندار.
«جۇمىسشىلاردىڭ ورتاشا ايلىق جالاقىلارى – 286 مىڭ تەڭگە, وعان قوسا بونۋستىق تولەم جۇيەسى بار. جالپى, مەتاللۋرگيا سالاسىندا جۇمىستىڭ اۋىر ءارى جاۋاپتى ەكەنىنە قاراماستان, ءارى بۇرىن بۇل باعىتتا ىستەپ كورمەسە دە, اسىرەسە جاستاردىڭ قىزىعۋشىلىعى جوعارى. ءبارىن كورىپ-ءبىلىپ, ۇيرەنۋگە بەيىل. ءبىز ولاردىڭ مۇنداي قۇلشىنىسىن ىنتالاندىرۋعا تىرىسامىز, مانساپتىق جاعىنان وسۋىنە مۇمكىندىك جاسايمىز. ماسەلەن, العاشىندا تەمىر بالقىتۋشى كاسىبىنەن باستاعان تالاپتى بەس جاس قازىر شەبەر مامانىنا اۋىستى, ياعني شەبەر – قولاستىندا 16 جۇمىسشىسى بار باسشىلىق لاۋازىم. وعان جىگىتتەر وزدەرىنىڭ تاباندى ەڭبەگىمەن جەتتى. ال تەحنيكالىق جوندەۋ بريگادالارى بىرنەشە اۋىسىمدا جۇمىس ىستەيدى. بارلىعى دا ءوز ءىسىن جەتىك بىلەدى, ءبىر سوزبەن ايتقاندا جۇمىس جۇيەسىن, پەشتىڭ قۇرىلىمىن باستان-اياق مەڭگەرىپ العان ماماندار. ونىڭ ءبارىن ولار وسى جەردە ۇيرەندى, ەندى بىلگەندەرىن جاس ماماندارعا ۇيرەتىپ جاتىر», دەيدى م.سارسەنوۆ.
اتالعان زاۋىت باستوبە سەريستىك-تەحنيكالىق كوللەدجىمەن كەلىسىمشارت جاساسقان, دۋالدى وقىتۋ جونىندە ۋاعدالاستىق بار. سوعان وراي ەلەكتريك, ەلەكترومونتەر, سلەسار, مونتەر, ەلەكترگاز دانەكەرلەۋشى ماماندىقتارىن مەڭگەرىپ جاتقان ستۋدەنتتەر ەكىنشى كۋرستان باستاپ وسى جەردە ءىس-تاجىريبەدەن وتەدى. وسىلايشا كاسىپورىن ۇجىمى جاڭا جۇمىسشىلارمەن تولىعىپ, جاس مامانداردى ەڭبەكپەن قامتۋعا مۇمكىندىك جاسالادى.
ەسكە سالساق, جىل باسىنان بەرى قاراتال اۋدانىنىڭ ەكونوميكاسىنا 5,3 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا سالىنعان. ال جالپى وبلىس ەكونوميكاسىنا وتكەن 8 ايدا 129 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلىپ, 6,4 پايىز ءوسىم كورسەتكەن.
گەمپشير تۇقىمىن تاراتادى
قاراتال دەمەكشى, «Qazyna» يننوۆاتسيالىق فەرماسى بىلتىردان بەرى اسىل تۇقىمدى قوي شارۋاشىلىعىن جولعا قويىپ, اعىلشىننىڭ قازاق جەرىنە بەيىمدەلگەن گەمپشير تۇقىمىن رەسپۋبليكا كولەمىندە تاراتۋدى باستادى. وسىلايشا فەرما ءتۇرلى باعىتتاعى اسىل تۇقىمدى قويلاردىڭ گەنوفوندىن قالىپتاستىرۋعا ۇلەس قوسۋدا. فەرمانىڭ نەگىزگى بازاسى جەتىسۋدىڭ لەپسى وڭىرىندە ورنالاسقان شارۋاشىلىقتا, جالپى 5 مىڭداي قوي ءوسىرىلىپ وتىر. ال قاراتال اۋدانى اۋماعىنداعى زەرتحاناسىندا قازىر 130 باس قوشقاردان ۇرىق الۋ پروتسەسى جۇرۋدە.
فەرمانىڭ باسقارۋشىسى, زەرتحانا ديرەكتورى سەرىك مۇقانوۆتىڭ ايتۋىنشا, مىڭباەۆ اۋىلىنداعى ق.مەدەۋبەكوۆ اتىنداعى قوي شارۋاشىلىعى عىلىمي زەرتتەۋ ينستيتۋتىمەن, الماتى مەن استاناداعى عىلىمي زەرتتەۋ ورتالىقتارىمەن, سەلەكتسيونەرلەرمەن بىرلەسىپ جۇرگىزىلگەن جۇمىس قازىر ءوز ناتيجەسىن بەرىپ وتىر.
«شارۋاشىلىقتا قويدىڭ سۋففولك پەن گەمپشير تۇرلەرىن بۋدانداستىرۋ ارقىلى اسىل تۇقىمدى گەمپشيردىڭ ەلىمىزدىڭ كليماتىنا بەيىمدەلگەن ءتۇرىن شىعارعان. العاشىندا تۇگەلدەي قوڭىر ءجۇندى بولىپ تۋعان ءتولدىڭ وسە كەلە قوڭىر ءجۇنى تەك باسى مەن اياعىندا عانا قالادى ەكەن. بۇل بۋدانداستىرىلعان تۇقىمنىڭ ءتولى وسى وڭىردە تۋعىزىلىپ, وسىرىلگەن. قازىر ودان الىنعان ۇرىق ەل اۋماعىنا تاراتىلا باستادى. بولاشاقتا قازاقتىڭ ەدىلباي تۇقىمدى قويىنا دا باسىمدىق بەرۋگە نيەتتىمىز», دەيدى ول.
گەمپشير – نەگىزىنەن ەتتى قوي تۇقىمى. بۇل سالماعىمەن ەرەكشەلەنەدى ەكەن. ماسەلەن 1 قوي 100-150 كيلوعا دەيىن تارتادى, سونىڭ 60 پايىزىنان تازا ەت شىعادى. ەتىنىڭ ءدامى دە ەرەكشە. تەز ءوسىپ-جەتىلەتىن تۇقىم. ماماندار قويعا بەرىلەتىن ازىق راتسيونىن قاتاڭ باقىلايدى. وسى رەتتە مال ازىعى قۇرامىنداعى ميكروەلەمەنتتەردى تۇگەندەپ بەرىپ وتىرادى. ونىڭ ۇستىنە ارنايى زەرتحانادا قوي ۇرىعىن الىپ, ءتيىستى تەمپەراتۋرادا ساقتاۋعا قاجەتتى بارلىق جاعداي جاسالعان.
«جالپى, مۇندا ءبىر قويدان كۇنىنە 2-3 ميلليليتر ۇرىق ماتەريالى الىنادى. وعان ارنايى قوسپالاردى ارالاستىرعاندا 8 ميلليليترگە جەتكىزىلەدى, سوسىن مۇزداتىلىپ, ازوتتا ساقتالادى. ونى 20 جىلعا دەيىن ساقتاۋعا بولادى», دەيدى فەرما زەرتحاناشىسى دينارا بايچالوۆا.
جۋىردا قوي ۇرىعىنىڭ 40 مىڭ دوزاسى جامبىل وبلىسىنا جونەلتىلگەن. قازىر 150 مىڭ دوزا دايىن تۇر. بۇل رەتتە قوستاناي, پاۆلودار, ماڭعىستاۋ وڭىرلەرىنەن دە سۇرانىس تۇسكەن. فەرما قوشقار باسىن كوبەيتىپ, چەحيادان, بريتانيادان تاعى 3 باس اسىل تۇقىمدى قوي الدىردى. بۇل جوباعا ازىرگە 280 ملن تەڭگە ينۆەستيتسيا سالىنعان. الداعى ۋاقىتتا ونىڭ كولەمى دە ارتتىرىلادى. جالپى شارۋاشىلىقتا 50-گە جۋىق ادام جۇمىس ىستەيدى.
كۇن ساۋلەسىنەن قۋات الادى
بۇگىندە جەتىسۋ وبلىسىندا جالپى قۋاتى 104,7 مۆت بولاتىن 12 جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىنىڭ نىسانى بار. سونىڭ ءبىرى – قاراتال اۋدانىنداعى «الماتىەنەرگوپرودجەكت» جشس-نىڭ كۇن ەلەكتر ستانساسى. قۋاتتىلىعى 4,95 مۆت قۇرايتىن ستانسا 2021 جىلدىڭ ماۋسىمىنان باستاپ بەلسەندى جۇمىس ىستەي باستادى. وعان 1,5 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلعان. «الماتىەنەرگوپرودجەكت» كومپانياسى نەگىزىنەن جاڭارتىلعان ەنەرگيا كوزدەرىن وندىرۋگە ماماندانعان. جەتىسۋداعى جوبادان باسقا تۇركىستان وبلىسىندا دا وسىنداي «جەتىساي» جانە «ماقپال» كۇن ەلەكتر ستانسالارىنىڭ جۇمىسىن جۇرگىزىپ وتىر.
كاسىپورىننىڭ باس ديسپەتچەرى باۋىرجان الىمباەۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, 10 گەكتار اۋماقتا 11 008 كۇن پانەلى قويىلعان. ءبىر پانەل كۇنىنە 450 ۆت ەلەكتر وندىرەدى. وندىرىلگەن ەلەكتر ەنەرگياسى «KEGOC» اق جەلىسىنە جەتكىزىلەدى. قازىر مۇندا 11 ادام جۇمىس ىستەيدى. جاڭارتىلعان ەنەرگيا كوزدەرىن ءوندىرۋ ءىسىن جەرگىلىكتى ماماندارعا ارنايى باس ينجەنەرلەر كەلىپ ۇيرەتكەن. جۇمىسشىلاردىڭ جالاقىسى ورتا ەسەپپەن – 250 مىڭ تەڭگە.
بيىل جالپى قۋاتى 50 مۆت, قۇنى 19,2 ملرد تەڭگە, 6 جۇمىس ورنىن قۇراتىن تاعى 1 جوبا سارقان اۋدانىندا ىسكە قوسىلادى دەپ كۇتىلۋدە. ال 2025 جىلعا دەيىن جالپى قۋاتى 156 مۆت, قۇنى 87,3 ملرد تەڭگە تۇراتىن 10 جوبانى ىسكە اسىرۋ جوسپارلانعان, ولاردا 141 جۇمىس ورنى قۇرىلادى.
جەتىسۋ وبلىسى
