مىنە, تالاي تۇلەكتىڭ شامىن جاققان وقۋ ورنى جارتى عاسىرلىق جولدى ءجۇرىپ ءوتتى. بۇگىندە جەتىسۋداعى ەڭ ۇلكەن ءبىلىم ورداسىنىڭ بەدەلى بيىك, مارتەبەسى جوعارى. 50-گە تولعان شاڭىراق وبلىس ورتالىعى تالدىقورعانعا كىرەبەرىستەن-اق مەنمۇندالاپ تۇرادى. قۇلاگەر اقىننىڭ جىرىنان قۋات العان ءبىلىم بەسىگىندە تەربەلگەن تاستۇلەكتەر توپتىڭ الدىنان كورىنىپ كەلەدى. الدى ەلگە سىيلى تۇلعا اتانسا, كەيىنگىلەرى مەملەكەتكە ادال قىزمەت ەتىپ ءجۇر.
«جاس مۇراتى, ءبىلىم, ءتالىم – تالابى... ونەر, وقۋ – جاستىقتىڭ قارۋ جاراعى». ءيا, ۋاعىندا ءىلياس جانسۇگىروۆ وسىلاي جىرلاعان ەدى. سول جىر ءبىزدى وسى شاڭىراققا جەتەكتەپ الىپ كەلدى. الاتاۋدى الديلەگەن الماتىنى اينالىپ ءوتىپ, الەمگە ەسىك اشقان استاناعا قول بۇلعاپ, شىعىستان, باتىستان, سولتۇستىكتەن ءبىلىم ىزدەپ كەلگەن تالاپكەرلەرگە قاراپ تاڭداي قاعاسىز. نەگە باسقا ەمەس, جەتىسۋ؟ ءوز وڭىرلەرىندە دە ەڭسەلى وقۋ ورىندارى بار ەمەس پە؟ سويتسەك, وندا مۇنداعىداي تابيعات جوق ەكەن عوي. ونىڭ ۇستىنە تۇلەپ ۇشقان تۇلەكتەرى ەلدىڭ تىرەگىنە بالانىپ, ۇلكەن باسپالداقتاردى اتتاپ جاتقاندا قالاي اسىق بولماسىن! شالعايداعى اتا-انالار بالالارىن ۇلكەن سەنىممەن ۇكىلەپ جىبەرەدى. بۇل ءبىزدىڭ كوزبەن كورگەنىمىز عانا, ال جىراقتا ءجۇرىپ ەستىگەنىمىز ءوز الدىنا بولەك اڭگىمە.
« ۇلىم, ساعان ايتايىن وسيەتىن دانانىڭ, ءبىلىمدىنى تانى دا, سوڭىنان ەر, قاراعىم» دەيدى عۇلاما عالىم ماحمۋد قاشقاري. اتالى سوزدەن اتتاپ كەتۋگە بولماس. ءبىلىمنىڭ ىزىنەن ەرگەن بىلىكتى جاستاردىڭ باسىن قوسقان وقۋ ورنى رەسپۋبليكا كولەمىندە ۇزدىك ءبىلىم شاڭىراعىنىڭ ءبىرى اتاندى. ىرگەسى 1972 جىلى قالانىپ, العاش تالدىقورعان پەداگوگيكالىق ينستيتۋتى رەتىندە ەلگە قىزمەت ەتتى. سول ۋاقىتتا 255 ستۋدەنت قابىلداپ, فيزيكا, ماتەماتيكا, ورىس ءتىلى جانە ادەبيەتى, قازاق مەكتەپتەرىندە ورىس ءتىلى مەن ادەبيەتىن وقىتۋ ماماندارىن دايارلادى. بەس كافەدرادا 25 وقىتۋشى بولسا, ونىڭ ىشىندە 11 عىلىم كانديداتى بولدى. بۇل شاعىن قالادا ەندى بوي كوتەرگەن ينستيتۋت ءۇشىن ۇلكەن جەتىستىك ەدى. ماڭايداعى اۋىلداردان ستۋدەنتتەر وزەندەي اعىلىپ كەلىپ, ءبىلىم تەڭىزىنە قوسىلىپ جاتتى. قازىر ويلاپ وتىرساڭىز, ءبارى دە ەرتەگى سەكىلدى. ايتسە دە سول الماعايىپ زاماندا اۋىل بالاسىنىڭ تالابىن ۇشتاعان شىرايلى شاڭىراقتىڭ شاتتىعى ەرەكشە بولدى.
1977 جىلى وقۋ ورنى داڭقتى اقىن ءىلياس جانسۇگىروۆ ەسىمىن ارقالادى. بۇل جەتىسۋلىقتار ءۇشىن ۇلكەن جاڭالىق بولدى. اقىننىڭ ارۋاعى قونعانداي ءبىلىم شاڭىراعى جىلدان-جىلعا كوركەيە ءتۇستى. وسى جىلدان باستاپ ۋنيۆەرسيتەتتە جاڭا فاكۋلتەتتەر اشىلدى: «مۋزىكالىق پەداگوگيكا» (1977), «مەكتەپكە دەيىنگى تاربيەلەۋ» (1980), «دەنە شىنىقتىرۋ» (1986). سونىمەن قاتار «جالپى تەحنيكالىق پاندەر», «پەداگوگيكا جانە العاشقى وقىتۋ ادىستەمەسى» كافەدرالارى قۇرىلىپ, «ينجەنەرلىك پەداگوگيكا» جانە «باستاپقى وقىتۋدىڭ ادىستەمەسى» فاكۋلتەتتەرى دە ءوز جۇمىسىن باستادى. جاڭادان بىلىكتى ماماندار تارتىلىپ, وقۋ ورنىنىڭ ىرگەسى كەڭەيدى.
وسى جىلدارى ينستيتۋت قابىرعاسىندا «قۋىرشاق» تەاترى, «روسسيانوچكا» ۆوكالدى ءانسامبلى, «نازيگۋم» ۇيعىر ءانسامبلى, «جەتىسۋ» حالىقتىق ءانسامبلى جانە ورىس حالىق اسپاپتار وركەسترى قۇرىلدى. ءى.جانسۇگىروۆتىڭ ادەبي-مەموريالدى مۇراجايى اشىلىپ, مۇراعات قورلارى جيناقتالدى. 1989 جىلى جالپى كولەمى 2 062 مىڭ شارشى مەتردى قۇرايتىن 200 مىڭ كىتاپ, ءۇش وقۋ زالى بار تيپتىك كىتاپحانانىڭ قۇرىلىسى اياقتالدى. بۇل مەجە وقۋ ورنىنىڭ باقىتىن ەسەلەدى. ارادا كوپ ۇزاماي, مينيسترلەر كابينەتىنىڭ №584 قاۋلىسىنا سايكەس ءى.جانسۇگىروۆ اتىنداعى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى بولىپ قايتا قۇرىلدى. بۇل اتاۋلى وقيعا ەلىمىز ەگەمەندىككە قول جەتكىزگەننەن كەيىن جۇزەگە استى.
1998-2001 جىلدار ارالىعىندا ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ماتەريالدىق بازاسى نىعايدى. وقۋ عيماراتى, ستاديون سالىندى. مەملەكەتتىك ستاندارت نەگىزىندە وقۋ جوسپارلارى جاسالىپ, 17 جاڭا ماماندىق اشىلدى. مامانداندىرىلعان تەستىلەۋ ورتالىعى قۇرىلدى. وسىلايشا, 1999 جىلى 21 ساۋىردەن باستاپ ۇكىمەتتىڭ №441 قاۋلىسى بويىنشا ءى.جانسۇگىروۆ اتىنداعى جەتىسۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى بولىپ اتالدى. بىرقاتار ماماندىق بويىنشا اسپيرانتۋرا اشىلدى. 2001-2008 جىلدار ارالىعىندا ۋنيۆەرسيتەت ۇجىمى وقۋ ءۇردىسىن جەتىلدىردى. بەلسەندى وقىتۋ ادىستەرى مەن جاڭا تەحنولوگيالار كەڭىنەن پايدالانىلدى. رەيتينگتىك-تەستىك ءبىلىم باعالاۋ جۇيەسىن ەنگىزدى.
2000 جىلدارى كورەي رەسپۋبليكاسى سەنجۋي قالاسى, بريتان كەڭەسىمەن, كورەي رەسپۋبليكاسىنىڭ اعارتۋ ورتالىعىمەن قارىم-قاتىناس نىعايىپ, رەسەي جانە تۋركيانىڭ الدىڭعى قاتارلى جوعارى وقۋ ورىندارىمەن عىلىمي, وقۋ-ادىستەمەلىك بايلانىس اياسى كەڭىدى. وقۋ ورنى 2008 جىلى 18 قىركۇيەكتە ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ ۇلى حارتياسىنا مۇشەلىككە قابىلداندى. بۇل ۋنيۆەرسيتەتتىڭ بەدەلىن ودان سايىن نىعايتتى. ماسەلەن, فيزيكا, ماتەماتيكا جانە بيولوگيا بويىنشا ۆەرتۋالدى زەرتحانالار كەشەنى اشىلدى, سونداي-اق اۆتوماتتاندىرىلعان «كابيس» كىتاپحانا-اقپاراتتىق جۇيەسى ىسكە قوسىلدى.
ۋنيۆەرسيتەتتىڭ جىلدان-جىلعا جاڭارىپ, ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىنىڭ نىعايىپ, عىلىمي الەۋەتىنىڭ ارتۋىنا ۋنيۆەرسيتەتتى ءار جىلدارى باسقارعان – لەنينشىل رۇستەموۆ, مىرزاتاي جولداسبەكوۆ, ۆالەري سالاگاەۆ, جومارت جاپاروۆ, امانجول قاسابەكوۆ, تولەگەن قوجامقۇلوۆ, ەسەنگەلدى مەدەۋوۆ, ءابدىماناپ بەكتۇرعانوۆ سىندى ىسكەر دە ءبىلىمدى ازاماتتار ىقپال ەتتى.
2008-2016 جىلدار ارالىعىندا ءبىلىم ورداسى كوپسالالى ۋنيۆەرسيتەت رەتىندە قالىپتاسىپ, ءبىلىم بەرۋدىڭ ءۇش ساتىلى (باكالاۆريات, ماگيستراتۋرا, دوكتورانتۋرا) جۇيەسىنە تولىق كوشتى. 2011 جىلى قازاقستاننىڭ جوعارى وقۋ ورىندارى قاۋىمداستىعىنىڭ, ەۋرازيالىق ۋنيۆەرسيتەتتەر قاۋىمداستىعىنىڭ مۇشەلىگىنە, 2012 جىلى ەۋرازيالىق ۋنيۆەرسيتەتتەر قاۋىمداستىعىنىڭ جەكە اسسوتسياتسيالىق مۇشەسى, 2015 جىلى ۋنيۆەرسيتتەتتىڭ بۇۇ «اكادەميالىق ىقپال» مۇشەلىگىنە ءوتتى. ءتىپتى 2010-2011 وقۋ جىلىندا گەرمانياداعى حالىقارالىق مامانداندىرىلعان ACQUIN-اككرەديتتىك اگەنتتىگى ارقىلى ءبىلىم باعدارلامالارىن حالىقارالىق اككرەديتتەۋدەن وتكىزدى. ايتا كەتەيىك, ءى.جانسۇگىروۆ اتىنداعى جەتىسۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى پەداگوگيكالىق باعىتتاعى ماماندىقتاردى حالىقارالىق اككرەديتتەۋدەن وتكىزگەن قازاقستانداعى العاشقى وقۋ ورنى.
«2017 جىلدارى 6 مىڭنان استام ستۋدەنت 40 ماماندىق بويىنشا باكالاۆرياتتا, 21 ماماندىق بويىنشا ماگيستراتۋرادا, 6 ماماندىق بويىنشا دوكتورانتۋرادا ءبىلىم الدى. كوپسالالى ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ ۇلتتىق رەيتينگىسىندە ءبىلىم ورداسى 12-ورىندى يەلەندى. سونىمەن قاتار ۋنيۆەرسيتەت جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ حالىقارالىق (ARES-2017) رەيتينگىسىنە قازاقستاندىق 95 جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ىشىندە 27-ورىنعا شىقتى. وسى جىلدارى 67 ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسىنىڭ 61-ءى مامانداندىرىلعان اككرەديتتەۋدەن وتكەن. 2016-2017 وقۋ جىلىندا اسكەري كافەدرا, بيوتەحنولوگيا ماسەلەلەرىن زەرتتەيتىن عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى, «دامۋ» اق بىرلەسكەن «ستارتاپ-اكادەميا» اشىلدى», دەيدى ءىلياس جانسۇگىروۆ اتىنداعى جەتىسۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى قۋات بايمىرزاەۆ.
ۋنيۆەرسيتەتتە جاس عالىمداردىڭ عىلىمي جوبالارىن قولداۋ جانە الماتى وبلىسى كاسىپكەرلەرىنىڭ تىڭ يدەيالارىن جۇزەگە اسىرۋدى قارجىلاندىرۋ ءۇشىن ستارتاپ-پلاتفورماسى قۇرىلىپ, مەموراندۋم جاسالعان.
وقىتۋشىلار مەن ءبىلىم الۋشىلاردىڭ حالىقارالىق جانە ىشكى اكادەميالىق ۇتقىرلىعى جىلدان-جىلعا دامىپ كەلەدى. ۋنيۆەرسيتەت بويىنشا 171 ستۋدەنت جانە ماگيسترانت گەرمانيا, پولشا, يسپانيا, يتاليا, رەسەي, لاتۆيا, چەحيا, تۇركيا ەلدەرىندەگى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم جەتىلدىرگەن. 2013-2017 جىلدار ىشىندە ستۋدەنتتەرگە شەت تىلىندە ءدارىس وقۋ ءۇشىن اقش, كانادا, چەحيا, بولگاريا, لاتۆيا, رەسەي, سلوۆاكيا, ۋكراينا, بەلارۋس, تۇركيا, قىتاي تاعى باسقا مەملەكەتتەردەن 58 وقىتۋشى-عالىم شاقىرىلىپتى.
ەل ۇكىمەتىنىڭ 2019 جىلعى 11 قازانداعى قاۋلىسىنا سايكەس ەلىمىزدەگى ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ باسقارۋ ۇلگىسى وزگەرگەنى كوپكە ءمالىم. بۇل وزگەرىس اتالعان ءبىلىم شاڭىراعىن دا اينالىپ وتپەدى. وسى قاۋلىعا سايكەس جەتىسۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى ء«ى.جانسۇگىروۆ اتىنداعى جەتىسۋ ۋنيۆەرسيتەتى» كەاق بولىپ قايتا قۇرىلدى. ۋنيۆەرسيتەتكە بەرىلگەن اكادەميالىق ەركىندىك ونىڭ نارىق زامانىنا بەيىمدەلۋىنە, ءادىل باسەكەگە تۇسۋىنە جول اشتى. سونىڭ دالەلى بولار, كوپسالالى ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ ۇلتتىق رەيتينگىسىندە ءبىلىم ورداسى 2022 جىلى 4-ورىندى يەلەنەدى.
«بۇگىندە ۋنيۆەرسيتەتتە دايارلاناتىن مامانداردىڭ 57 پايىزى پەداگوگيكالىق ماماندىقتار. 2021-2022 وقۋ جىلىندا جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ سۇرانىسى بويىنشا اۋىلشارۋاشىلىق ەكولوگياسى ماماندىعى اشىلدى. سونداي-اق اقپاراتتىق جۇيەلەر ارحيتەكتۋراسى, اقپاراتتىق رەسۋرستاردى باسقارۋ, ەكونوميكالىق كيبەرنەتيكا, ارنايى پەداگوگيكا, ماگيستراتۋرا بويىنشا ستراتەگيالىق مەنەدجمەنت ماماندىقتارى دا وقىتىلادى. قازىر وقۋ ورنىنداعى 7 جوعارى مەكتەپتە باكالاۆرياتتا 53, ماگيستراتۋرادا 54, دوكتورانتۋرادا (phd) 10 باعدارلاما بويىنشا مامان دايارلايدى», دەيدى ق.بايمىرزاەۆ.
جەتىسۋدىڭ جۇرەگىنە اينالعان ءبىلىم ورداسىندا 22 عىلىم دوكتورى, 20 PhD, 102 عىلىم كانديداتى, 323 وقىتۋشى, 5 216 بىلىمگەر, 36 وقۋ لابوراتورياسى, 60 شەتەلدىك سەرىكتەس, كوپ تىلدە ءبىلىم بەرەتىن 39 توپ, 1 300-دەن استام گرانت, 551 793 دانا كىتاپحانا قورى, 34 كومپيۋتەرلىك سىنىپ, ستارتاپ-اكادەميا بار. مۇنىڭ ءبارىن نەگە ايتىپ وتىرمىز, سەبەبى وڭىردەگى ەڭ ءىرى وقۋ ورنى ءوزىنىڭ جارتى عاسىرلىق تاريحىندا تەك وسى ايماقتى عانا ەمەس, رەسپۋبليكا كولەمىندە بىلىكتى ماماندارمەن قامتىپ كەلەدى.
جەتىسۋ وبلىسى
