اتالعان شىعارمانىڭ «جىبەك جولى» دەپ اتالۋى دا وقىرماندى تاريحتىڭ تەرەڭ قويناۋىنا تارتىپ اكەتەدى. ءبىزدىڭ داۋىرىمىزدەن بۇرىنعى II عاسىردان باستالعان ۇلى جىبەك جولى باتىس پەن شىعىستىڭ اراسىن جالعاعان كوپىرگە اينالدى. بۇل كەرۋەن جولى جاي جول ەمەس, ول سول كەزدەگى كوپتەگەن ەلدىڭ ساياساتى مەن ەكونوميكاسىنا, جالپى قوعامنىڭ دامۋىنا ايتارلىقتاي ىقپال ەتتى. وسى جىبەك جولى قازاق جەرىنە تىڭ سەرپىن بەردى, سونىڭ بويىندا ورنالاسقان وتىرار, ساۋران, سىعاناق, تاراز جانە ت.ب. كونە قالالاردا ساۋدا-ساتتىق قانا ەمەس, ءبىلىم مەن عىلىم دامىپ, الەمگە تانىلعان ۇلىلار شىقتى. بۇعان دەيىن وسى تاقىرىپتى تاريحشىلار ءوز ەڭبەكتەرىندە ايتقانىمەن, ادەبيەتىمىزدە بۇرىن-سوڭدى قوزعالعان ەمەس. وسىنداي كۇردەلى تاقىرىپقا جاستىعىنا قاراماستان, دۇكەنباي اعامىزدىڭ قورىقپاي بارىپ, رومان جازۋى – باتىلدىق. ءبىر جاعىنان, بۇعان جازۋشىنىڭ بالا كۇنىنەن قاراتاۋ بويىندا تۋىپ, سول كونە شاھارلاردىڭ قيراندىسىن كوزىمەن كورىپ, ول جايىندا اڭىز-اڭگىمەلەردى ەستىپ وسكەنى اسەر ەتتى دەپ ويلايمىز.
شىعارمادا سول داۋىردە اتاعى الىسقا تاراپ دۇركىرەگەن دەشتى-قىپشاق ۇلىسىنىڭ ادەت-عۇرىپ, تۇرمىس-سالتى, تىنىس-تىرشىلىگى مەن سول كەزەڭدە ءومىر سۇرگەن حاندار مەن باتىرلاردىڭ, قاراپايىم ادامداردىڭ بولمىسى, مىنەزى كوڭىلدى سەلت ەتكىزەر دەتالدار, ۇتىمدى ەپيزودتار ارقىلى كوركەم بەينەلەنگەن. رومانداعى ەكى-ءۇش كەيىپكەردەن باسقاسىن, سۋرەتكەر قيالى ارقىلى دامىتىپ, تۋىندى جەلىسىن فيلوسوفياعا قۇرعان. رومان كولەمدى ءۇش جەلىدەن تۇرسا دا, ونداعى وقيعالار مەن كەيىپكەرلەر ءبىر ارناعا توعىسقان.
«سەلەۋ باسى سەلبەلەدى, ىستىق كەرىمسال تاعى ىرقىلداي سوقتى. الپاۋىت جىلقى ەڭسەسىن جيناپ الدى, الدىڭعى وڭ تۇياعىمەن جەر تارپىدى. اتىرابات ءدۇزىنىڭ ءدار وسى مەزەتى ءىنجۋ ۇگىز (سىرداريانىڭ ورتا عاسىرداعى قىپشاقشا اتى) وزەنىنىڭ ءۇيىرىلىپ اعار مىنەزىنە ۇقساعان. ءىنجۋ ۇگىز دە كەيدە ءىشىن تارتىپ تۇنىقتانىپ, كەيدە اق سانى جالتىراعان جەڭگە تولقىنىن الدىنا سالىپ ايداپ اعاتىن» دەپ باستالعان العاشقى بەتتەگى وسى كورىنىستەن دەشتى-قىپشاق دالاسىنىڭ كەلبەتى كوز الدىڭىزعا ەلەستەپ, بۇگىندە ارناسى تارىلىپ, تىنىپ اعاتىن سىرداريانىڭ ءبىر كەزدە بۇلقىنىپ اققان اعىسىن سەزىنەسىز.
كوركەم شىعارمانىڭ باستى ماقساتى وقىرمانىنا وي سالىپ, ونىڭ جان دۇنيەسىن تەبىرەنتە الۋى. بۇل جاعىنان ءبىز ءسوز ەتىپ وتىرعان رومان ءوز مىندەتىن تولىق ورىنداعان. ويتكەنى تۋىندىداعى بايلىقتان مەيماناسى تاسىعان حاندار مەن بەكتەردىڭ حالىق تاعدىرىن ويىنشىق ەتىپ, اۋىر تۇرمىستان قاجىعان جۇرتشىلىققا ءتۇرلى سالىق ءتۇرىن ويلاپ تاپقانىنا جانىڭىز اۋىرسا, ەندى بىردە وتىرىك ايتىپ, جالعان سويلەپ, قوينى-قونىشقا دەيىن كىرىپ كەتكىسى كەلەتىن ەلشىلەردى وتىرار اكىمىنىڭ قابىلداعانىنا قايران قالاسىز. سونىمەن بىرگە جاۋىرىنعا قاراپ كورىپكەلدىك بولجام ايتاتىن جالاڭاشتىڭ بەيشارالىعى مەن باۋىرشىق سۇلتاننىڭ وپاسىزدىعىنا كۇيىنسەڭىز, سارباز ايەل بارشىننىڭ كىرشىكسىز ماحابباتى مەن كورىپكەل عابباستىڭ دانالىعى, قىپشاق ءامىرشىسى يلانشى قادىرحاننىڭ ءوز ەلىنىڭ قامىن جەگەن پاراساتتىلىعى مەن كورەگەندىلىگىنە سۇيىنەسىز. وشاقباي باتىردىڭ بارشىن ارۋدىڭ جار توسەگىنەن بيىك ماقساتىنا كوڭىلىڭىز تولسا, وتىراردى قورعاسۋعا كەلگەن ءارى زالىم, ءارى ايار, قۋلىعىنا قۇرىق بويلامايتىن سارتاۋىل ساربازىنان ەرىكسىز ءىش جياسىز. روماندى وقىپ وتىرىپ, اۆتور ءبىر كەزدە عىلىم مەن ءبىلىمنىڭ, ساۋدانىڭ ورتالىعى بولعان كونە وتىراردىڭ جەر بەتىنەن قۇرىپ كەتۋىنە شىڭعىس حان شاپقىنشىلىعى عانا ەمەس, ونىڭ ءتۇبى – ەل باسىندا وتىرعان حانداردىڭ حالىقتى بىرىكتىرمەي, ءوز قارا باسىن ويلاپ, بايلىقتان باسقانى مانسۇق ەتپەگەندىگىن استارلاپ ايتادى.
«جىبەك جولى» رومانىنىڭ العاشقى باسىلىمىنا رەداكتور بولعان بەلگىلى جازۋشى رامازان توقتاروۆ: «بۇل شىعارما اۆتوردىڭ بۇرىنعى «فارابي», «وتىرار» پوۆەستەرىنە مۇلدە ۇقسامايدى, قۇرىلىمى بوتەن, ءسوز ساپتاۋى سارا, فابۋلا – بەل-ومىرتقاسى شىڭعىسحان جورىعىنان كەيىنگى ۇلى جىبەك جولىنىڭ توقىراۋى, داڭعىلدان سۇرلەۋگە اينالۋى, ۇلى دالا پەرزەنتتەرىنىڭ الاۋىزدىق, باقتالاستىق, جالعاندىقتان ءشىلدىڭ قيىنداي ازىپ-توزۋى پالساپالىق تولعاممەن كوركەمدەلەدى» دەسە, بەلگىلى سىنشى قۇلبەك ەرگوبەك: «جىبەك جولى» – ون ءۇشىنشى عاسىرداعى قول توڭكەرگەن موڭعول مەن قاسارىسقان دەشتى-قىپشاق عاسكەرىنىڭ تەكەتىرەسى, اشكوزدىك پەن نامىستىڭ يتجىعىس ءتۇسۋى عانا دەسەڭىز – قاتەلەسەسىز. وقيعانىڭ بەتىنەن قالقىعانىڭىز. شىن مانىندە شىعارمانىڭ شىندىعىنا تەرەڭ ۇڭىلسەڭىز: ورتا عاسىرداعى وتىرار حالقىنىڭ جاي-كۇيىن, تىنىس-تىرشىلىگىن, كەيىپكەردىڭ مىنەز قالىبىن شەرتكەن تاريحي-فيلوسوفيالىق قۋاتتى پايىم تاباسىز», دەپ باعالاعان.
تۇيىندەپ ايتقاندا, كورنەكتى جازۋشى دۇكەنباي دوسجاننىڭ تاريحي رومانىنىڭ نەگىزگى يدەياسى – اۋىزبىرلىگى جوق, باقتالاسى كوپ ەل ازىپ, بوتەننىڭ بايلىعىنا قىزىققان قولباسىلاردىڭ تورعايداي توزاتىندىعىن تۇيسىندىرەدى.
