كوللاجدى جاساعان زاۋرەش سماعۇل, «EQ»
گەوساياسات اسەرى
ماسەلەن, Nomad Life ءومىردى ساقتاندىرۋ كومپانياسى كەيبىر جوبالارىن بىرلەسە جۇزەگە اسىراتىن سەرىكتەس-بانكتەر حالىقارالىق سانكتسياعا ۇشىراعان. بۇل پروتسەستەردىڭ جۇزەگە اسۋىن باياۋلاتتى. جاعىمسىز سالداردى جويۋ ءۇشىن ۋاقىت قاجەت. كومپانيا وكىلدەرى ءتورتىنشى توقسانعا قاراي كوپتەگەن پروبلەما شەشىلىپ, جاعداي رەتتەلىپ جاتقانىن, بەلسەندى ءوسىمدى ءارى قاراي جالعاستىرعىسى كەلەتىنىن جەتكىزدى. «ينۆەستيتسيالىق پورتفەلگە كەلەر بولساق, بىزدە رەسەيلىك ەميتەنتتەردىڭ باعالى قاعازدارى مەن دەپوزيتتەرى بولعان جوق. ينۆەستيتسيالىق ستراتەگيا حالىقارالىق رەيتينگتىك اگەنتتىكتەردىڭ ينۆەستيتسيالىق رەيتينگىنە يە قۇرالداردى ينۆەستيتسيالاۋعا باعىتتالدى. جاعىمسىز سالداردىڭ تۋىنداماۋى بۇل ستراتەگيانىڭ دۇرىستىعىن كورسەتتى», دەلىنەدى كومپانيا جاۋابىندا.
Freedom Life ءومىردى ساقتاندىرۋ كومپانياسىنىڭ باسقارما توراعاسى ازامات ەردەسوۆ رەسەي مەن ۋكراينا اراسىنداعى اسكەري قاقتىعىستىڭ جالپى ەكونوميكاعا كەسىرى تيگەنىن, بىراق اتالعان وقيعالاردىڭ ناقتى ساقتاندىرۋ ىسىندە كەرى تۇرعىدا كورىنىس تاپپاعانىن ايتادى. 2022 جىلدىڭ 15 قىركۇيەگىندە S&P Global Ratings رەيتينگ اگەنتتىگى «Freedom Fىپاپسە Life» اق-نىڭ قارجىلىق ورنىقتىلىق جانە نەسيە رەيتينگىن «ۆ»-دان «ۆ+»-كە, ۇلتتىق شكالا بويىنشا رەيتينگتى «kzBBB-»-دان «kzBBB»-عا جوعارىلاتقان. كومپانيا كاپيتالىنىڭ كوبەيۋىن كۇتۋ جانە تۇراقتى كىرىس اياسىندا «تۇراقتى» بولجامى بەرىلدى. اگەنتتىك 2022 جىلدىڭ العاشقى جەتى ايىنداعى قولايسىز ماكروەكونوميكالىق جانە قارجى نارىعىنىڭ جاعدايىنا قاراماستان, Freedom Life كومپانياسىنىڭ وپەراتسيالىق كورسەتكىشتەرى نارىقتاعى ورتاشا كورسەتكىشتەن جوعارى بولعانىن اتاپ ءوتتى. 2022 جىلدىڭ
1 تامىزىنداعى قارجىلىق ەسەپتىلىك دەرەگى بويىنشا مەنشىك كاپيتالىنىڭ تيىمدىلىگى (ROE) 47,4 پايىزدى, ال اكتيۆتەر تابىستىلىعى (ROA) 6,3 پايىزدى قۇرادى. ال بۇل ۋاقىتتا سەكتوردىڭ ورتاشا كورسەتكىشى سايكەسىنشە 35,2 جانە 6,0 پايىزدى قۇراعان ەدى.
ال «ەۆرازيا» ساقتاندىرۋ كومپانياسىنىڭ وكىلدەرى قازاقستاننىڭ جاھان ەكونوميكاسىنىڭ ءبىر بولىگى جانە بولىپ جاتقان جاعدايلاردىڭ ءبىزدى دە اينالىپ وتپەيتىنىن جەتكىزدى. «الايدا ساقتاندىرۋشىلار ءوز تاۋەكەلدەرىن باسقارا الادى جانە كورشى ەلدەردە جاعدايدىڭ ناشارلاۋى ءبىز ءۇشىن قيىن فاكتور بولىپ سانالمايدى. كەرىسىنشە, ءبىز كەز كەلگەن قيىندىقتان پوزيتيۆ ىزدەۋگە تىرىسامىز. قازىر قازاقستاندىق ساقتاندىرۋشىلار رف-دا تاۋەكەلدەردى قايتا ساقتاندىرۋدى توقتاتتى. بۇل ءوز كەزەگىندە قازاقستاندا تاۋەكەلدى ۇستاپ تۇرۋدىڭ ارتۋىنا جانە قايتا ساقتاندىرۋ ساپاسىنىڭ جاقسارۋىنا الىپ كەلدى. ويتكەنى ونى قازىر الدەقايدا ءداستۇرلى يۋريسديكتسيالار – ەۋروپا, ۇلىبريتانيا, اقش نەمەسە ەل ىشىندەگى ساپالى قايتا ساقتاندىرۋلار پايدالانادى. ءبىز قايتا ساقتاندىرۋدى ۇسىنامىز جانە رەسەي, بەلارۋس جانە ۋكراينادان تاۋەكەلدەر قابىلداۋدى توقتاتتىق. رەسەيلىك سىيىمدىلىقتاردى ورنالاستىرۋ تۋرالى سۇرانىس كوبەيدى. الايدا ءبىز وعان ساقتىقپەن قارايمىز. جالپى, بۇل داعدارىس بيزنەسىمىزگە اسەر ەتكەن جوق. رەسەيلىك باعالى قاعازدار ەميتەنتتەرىنىڭ تەحنيكالىق دەفولتىنا بايلانىستى پروبلەما بار. ولار سانكتسياعا سىلتەمە جاساي وتىرىپ, «شوتتار بويىنشا تولەۋدەن» باس تارتادى. دەگەنمەن قازاقستاندىق ينۆەستورلار باعالى قاعازدار بويىنشا رۋبلمەن سىياقى الۋعا دايىن. بۇل ماسەلە شەشىلەدى دەپ ۇمىتتەنەمىز», دەدى ن.جانتورەەۆ.
«حالىق-Life» اق باسقارما ءتورايىمى جانار جۇبانيازوۆانىڭ سوزىنە قاراعاندا, سىرت ەلدەردە بولىپ جاتقان گەوساياسي داعدارىس ەلىمىزدەگى ءومىردى ساقتاندىرۋ سالاسىنا ايتارلىقتاي وزگەرىس اكەلگەن جوق
«شاماسى, بۇل ۇكىمەتتىڭ تەڭگەرىمدى ساياساتىنا بايلانىستى بولار, الەمدەگى سىرتقى تاۋەكەلدەردىڭ ەل مۇددەسىنە اسەرى از. ءبىزدىڭ ازاماتتار بۇرىنعىداي سۇرانىستاعى ءومىردى ساقتاندىرۋ قىزمەتتەرىن پايدالانۋدا. ال دەرەككە كەلەر بولساق, كومپانيانىڭ نارىقتاعى جاعدايى وتە جاقسى. بىلتىرعى كورسەتكىشتەرمەن سالىستىرساق, قانداي دا ءبىر وزگەشەلىك جوق. بىلتىر 1 قىركۇيەكتەگى جاعداي بويىنشا كومپانيا 82,6 ملرد كولەمىندە ساقتاندىرۋ سىيلىقاقىلارىن جيناپ, نارىقتاعى ۇلەسى 34 پايىزدى قۇراسا, بيىل دا وسى كورسەتكىش سول قالپىندا قالدى», دەيدى.
ميگراتسيا اسەرى
سوعىس باستالعالى ۋكراينادان بىرنەشە مىڭ ۋكراين ازاماتى كەلدى دەگەن دەرەك بار. تيىسىنشە رەسەيدە ءىشىنارا موبيليزاتسيا جاريالانعالى بەرى 200 مىڭنان استام رف ازاماتى قازاقستانعا كەلگەن (سوڭعى ءبىر اپتادا). ولاردىڭ تاراپىنان ساقتاندىرۋ ونىمدەرىنە ۇسىنىس ءتۇستى مە؟ جانار جۇبانيازوۆانىڭ جاۋابىنا سۇيەنسەك, ازىرگە, ساقتاندىرۋشى كومپانيالار ەلىمىزگە كەلگەن رەسەيلىكتەر مەن ۋكرايندىقتار تاراپىنان ساقتاندىرۋ ونىمىنە سۇرانىستى بايقاماعان. «ونىڭ سەبەبى, ولاردىڭ ءبىزدىڭ ەلدە تۇرۋ جوسپارىنىڭ جوقتىعى ءارى قىسقا مەرزىمدىلىگى بولار» دەيدى.
Nomad Life باسشىلىعى دا رەسەي مەن ۋكراينا ازاماتتارىنىڭ كومپانياعا جۇگىنبەگەنىن ايتادى. ەلىمىزگە كەلۋشىلەر سانىنىڭ ارتىپ جاتقانىنا قاراماستان, باسقا ەل ازاماتتارىنىڭ ءومىردى ساقتاندىرۋ تۋرالى وتىنىشتەرىنىڭ ۇلعايۋى تىركەلگەن جوق. «بۇل وقيعالارعا بايلانىستى تۇبەگەيلى وزگەرىس كۇتپەيمىز. باسقا ەل ازاماتتارى بۇرىن قازاقستاندىقتارمەن بىردەي شارتتارمەن ساقتاندىرۋ قىزمەتىن پايدالانىپ كەلدى. ياعني شەتەلدىكتەر سانىنىڭ ءوسۋى, مىسالى, تاريفتىك نەمەسە ازىق-ت ۇلىك ساياساتىن وزگەرتۋدى قاجەت ەتپەيدى», دەپ جاۋاپ بەردى كومپانيا.
Freedom Life ءومىردى ساقتاندىرۋ كومپانياسىنىڭ باسشىسى ازامات ەردەسوۆ بەيرەزيدەنتتەر ساقتاندىرۋ شارتىن جاساۋ كەزىندە ەل تەرريتورياسىندا بولعان جاعدايدا قازاقستان ازاماتتارىمەن بىردەي ساقتاندىرۋ ونىمدەرىن پايدالانا الادى.
– ءبىزدىڭ ونىمدەر حالىقارالىق پراكتيكادا پايدالانىلاتىن ساقتاندىرۋ باعدارلامالارىنا سايكەس كەلەدى. ارينە, وزگە ەل ازاماتتارى ءۇشىن بەيرەزيدەنتتەردىڭ سالىق تولەۋ ەرەكشەلىگىن ەسكەرۋ كەرەكتىگى تۇسىنىكتى. كونسۋلتاتسيالار جۇرگىزىلىپ جاتىر, بىراق رەزيدەنت ەمەستەر تاراپىنان ايتارلىقتاي سۇرانىس جوق, – دەدى ا.ەردەسوۆ.
وسى ماندەگى ساۋالعا «ەۆرازيا» سك باسشىلىعى دا جاۋاپ بەردى. ء«بىز تەك رەسمي ستاتيستيكاعا سۇيەنەمىز. سوڭعى جارتىجىلدىقتا قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى ميگراتسيانىڭ وڭ سالدوسى نەبارى 20 مىڭ ادامدى قۇرادى. 21-27 قىركۇيەك ارالىعىندا رف-دان كەلگەن ميگرانتتار سانى 34 مىڭ ادامعا كوبەيدى. ءبىزدىڭ پايىمداۋىمىزشا, ولاردىڭ باسىم بولىگىنە قازاقستان – ۇلكەن ساپاردىڭ ارالىق بولىگى عانا. باعالاۋ بويىنشا, ەلگە كەلگەن 50 مىڭداي ادام وتاندىق ساقتاندىرۋ سەكتورىنىڭ كورسەتكىشتەرىنە اسەر ەتە المايدى. سەبەبى جەرگىلىكتى حالىقپەن سالىستىرعاندا ولاردىڭ ۇلەسى وتە از. سونداي-اق زاڭ تۇرعىسىنان قاراعاندا, تۇتىنۋشىنىڭ ازاماتتىعى ساقتاندىرۋ قىزمەتىن كورسەتۋ شارتتارىنا اسەر ەتپەيتىنىن اتاپ وتكەن ءجون», دەيدى ن.جانتورەەۆ.
ينفلياتسيا تابىستى جۇتىپ قويىپ جاتقان جوق پا؟
سونىمەن بىرگە كومپانيالار قازىرگى قارجىلىق احۋالعا بايلانىستى دا پىكىرلەرىن ءبىلدىردى. قاراپايىم تۇتىنۋشىنى دا, نارىق قاتىسۋشىلارىن دا ۇدايى الاڭداتىپ كەلە جاتقان جالقى فاكتور – قىمباتشىلىق. قازىر جىلدىق ينفلياتسيا دەڭگەيى 16,1 پايىزعا جەتتى. ۇلتتىق بانكتىڭ بازالىق مولشەرلەمەنى بىرنەشە رەت كوتەرگەنىنە قاراماستان ينفلياتسيا تومەن تۇسەر ەمەس. بۇل ساقتاندىرۋ سەكتورىنا قالاي اسەر ەتىپ جاتىر؟ كومپانيانىڭ تازا پايداسىن ينفلياتسيا جۇتىپ قويىپ جاتقان جوق پا؟
– ەڭ دۇرىسى, كەز كەلگەن سالا ءۇشىن ەكونوميكالىق ءوسىم ينفلياتسيادان جوعارى بولعانى ابزال. بۇل تۇرعىدا ءومىردى ساقتاندىرۋ كومپانيالارى نارىعى جىلدىق ينفلياتسيادان (16,1 پايىز) وزىپ تۇر. وسك سەكتورىنىڭ اكتيۆتەرى 12 ايدا 24,6 پايىزعا ءوستى (2022 جىلدىڭ 9 ايىندا – 11,8 پايىزعا). ياعني نارىق بۇل قيىندىقتاردى جەڭۋدە. ينۆەستيتسيالىق قىزمەت بولىگىندە بازالىق مولشەرلەمەنى ارتتىرۋ قارجى قۇرالدارىنا نارىقتىق باعانىڭ تومەندەۋىنە اكەپ سوعادى. بۇل باعالى قاعازدار پورتفەلىن قايتا باعالاۋعا الىپ كەلەدى. ارينە, قارجى سەكتورىنىڭ تازا پايداسىنا قىسىم جاسايدى. «ينفلياتسيا كومپانيانىڭ تازا پايداسىن جۇتا ما» دەگەنگە قاتىستى ايتار بولساق, ءبىزدىڭ كومپانيا جىلدى وڭ كورسەتكىشتەرمەن جابادى دەپ بولجاپ وتىرمىز, – دەدى «حالىق-Life» اق باسقارما ءتورايىمى.
ال «ەۆرازيا» سك باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ن.جانتورەەۆ قازاقستانداعى ينفلياتسيا وسىمىنە قاراماستان ساقتاندىرۋدىڭ مىندەتتى تۇرلەرى بويىنشا تاريفتەردىڭ زاڭمەن بەلگىلەنگەنىن جانە ونى كومپانيالاردىڭ ۇلعايتا المايتىنىن جەتكىزدى.
– بۇل رەتتە ساقتاندىرۋ تولەمىن ناقتى نارىقتىق باعالارعا سۇيەنە وتىرىپ تولەيمىز. سول سەبەپتى ساقتاندىرۋ نارىعىن ينفلياتسيانى تەجەۋشى تەتىك دەسە دە بولعانداي, – دەدى ن. جانتورەەۆ.
Freedom Life كومپانياسى ينفلياتسيانى تومەندەتۋ جولىندا جۇمىس ىستەپ جاتقان ۇلتتىق بانك ەڭبەگى ەش كەتپەيتىنىنە سەنەدى. ولاردىڭ بولجاۋىنشا, 2023 جىلى ينفلياتسيا دەڭگەيى 12-13 پايىزعا دەيىن تومەندەۋگە ءتيىس.
«جوعارى ينفلياتسيا جاعدايىندا ساقتاندىرۋ كومپانيالارىنا باعالى قاعازدار پورتفەلىنىڭ تابىستىلىعىن ارتتىرۋعا قوسىمشا مۇمكىندىك اشىلادى. مىسالى, 2022 جىلدىڭ باسىندا ورتا مەرزىمدى مەملەكەتتىك باعالى قاعازدار 10-10,25 پايىز كىرىستىلىكپەن ساۋدالاندى. قازىر ساقتاندىرۋ كومپانيالارى مەملەكەتتىك باعالى قاعازداردى 13,9-14,5 پايىز كىرىستىلىك بويىنشا الا الادى. جوعارى ينفلياتسيا اقشانى قۇنسىزداندىرادى. بىراق اقشا بيزنەستى كەڭەيتۋ نەمەسە باعالى قاعازداردى ساتىپ الۋ ءۇشىن ينۆەستيتسيالانسا, وندا ودان تۇسكەن تابىس كومپانيا كاپيتالى ءۇشىن ينفلياتسيا اسەرىن تومەندەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. كوبىنە ساقتاندىرۋ بيزنەسىندەگى ROE 15 پايىزدان اسادى. مىسالى, 1 تامىزداعى جاعداي بويىنشا مەنشىكتى كاپيتالعا قاتىستى Freedom Life-ءتىڭ تازا پايداسى 47,4 پايىزدى قۇرادى», دەپ جاۋاپ بەردى ا.ەردەسوۆ.
Nomad Life جەتەكشىلەرىنىڭ پايىمىنشا, بازالىق مولشەرلەمەنىڭ جوعارىلاۋى كومپانيانىڭ ينۆەستيتسيالىق پورتفەلىندەگى وبليگاتسيالاردى قايتا باعالاۋعا اسەر ەتەدى.
ء«وز كەزەگىندە تىم جوعارى ستاۆكا كومپانيا كاپيتالىن اجەپتاۋىر تومەندەتۋى ىقتيمال. بىراق كومپانيا كاپيتالى وعان وسى تاۋەكەلدى ەڭسەرۋگە, ءوز مىندەتتەمەلەرىن ورىنداۋعا جانە رەتتەۋشىنىڭ پرۋدەنتسيالدىق نورماتيۆتەرىن ساقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ستاۆكا قالپىنا كەلگەن سوڭ كومپانيا كاپيتالى دا قالپىنا كەلەدى», دەپ ءتۇسىندىردى Nomad Life وكىلدەرى. بۇل كومپانيا 2022 جىلدىڭ 8 ايىندا 54,4 ملرد تەڭگە ساقتاندىرۋ سىيلىقاقىسىن جيناعان. ال تازا كىرىسى – 8,8 ملرد تەڭگە (كتس-تان بولەك). Freedom Life-تاعى ساقتاندىرۋ سىيلىقاقىسىنىڭ جالپى كولەمى 21,67 ملرد تەڭگەگە تەڭ. بىلتىردان 43,7 پايىزعا كوپ. تازا تابىسى – 3,84 ملرد تەڭگە. ۇلتتىق بانك دەرەگى بويىنشا «ەۆرازيا» سك جىل باسىنان بەرى 31 ملرد تەڭگە تازا تابىس جيناعان. ەسەپتى كەزەڭدەگى كومپانيانىڭ سىيلىقاقىسى 122 ملرد تەڭگە بولعان. بۇل – جالپى ساقتاندىرۋ كومپانيالارىنداعى سىيلىقاقى كولەمىنىڭ 32,7 پايىزى. ءوز كەزەگىندە «حالىق-Life» اق 1 قىركۇيەكتەگى جاعداي بويىنشا 82,6 ملرد تەڭگە سىيلىقاقى جيناعان جانە ونىڭ نارىقتاعى ۇلەسى 34 پايىزدى قۇراپ وتىر. تازا تابىس مولشەرى – 5,9 ملرد تەڭگە.
