– ايجان, اڭگىمەنى كومپانيانىڭ دامۋ تاريحىنان باستاساق.
– كومپانيامىزدىڭ قازاقستانداعى تاريحى تۇركىستان وبلىسى سوزاق اۋدانى مويىنقۇم كەنىشىندەگى مويىنقۇم جانە تورتقۇدىق ۋچاسكەلەرىن يگەرۋ ءۇشىن قازاق-فرانتسۋز بىرلەسكەن كاسىپورنى قۇرىلعان 1996 جىلدان باستالادى. كاتكو اكتسيونەرلەرى الەمدىك ۋران وندىرىسىندەگى ەكى ءىرى ويىنشى – فرانتسۋزدىق «Orano» (ۇلەسى 51%) مەن «قازاتومونەركاسىپ» ۇاك (ۇلەسى 49%). ءوندىرىس 2005 جىلى باستالدى, ال 2009 جىلى كاتكو ۋراندى جەراستى ۇڭعىمالىق شايۋ ادىسىمەن وندىرەتىن الەمدەگى ءىرى كومپانياعا اينالدى. بۇگىندە الەمدەگى جىلدىق ۋران ءوندىرىسىنىڭ 7%-ىن وندىرەتىن ءىرى وندىرۋشىلەر قاتارىندا. كەيىنىرەك, 2013 جىلى جىلىنا 4000 توننا ۋران ءوندىرۋ ءۇشىن الەمدەگى ءىرى وپەراتور پوزيتسياسىن ساقتاي وتىرىپ, كاتكو-نىڭ وندىرىستىك قۋاتىن كەڭەيتتىك.
1200-گە تارتا ادام ىستەيتىن (50%-دان استامى سوزاق اۋدانى تۇرعىندارى) كومپانيا وڭىردەگى ءىرى جۇمىسبەرۋشى دە بولىپ وتىر. بۇرعىلاۋ, اس-سۋ مەن جاتىن ورىن, لوگيستيكا جانە تەحنيكالىق قىزمەت مەردىگەرلەرى ارقىلى تاعى جۇزدەگەن ادام جۇمىسپەن قامتىلعان.
كاتكو قازىرگى تاڭدا بيزنەس-پروتسەسس پەن وندىرىستىك تيىمدىلىك جونىنەن ەتالون سانالادى. بيزنەس-مودەلىندە يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار مەن شىعىستاردىڭ ءتيىمدى قۇرىلىمىن بىلىكتى ادامي رەسۋرسپەن ۇشتاستىرعان. بۇل باسەكەلەستىك دەڭگەيىن قامتاماسىز ەتەدى. اكتسيونەرلەرى «Orano» جانە «قازاتومونەركاسىپ» كومپانيالارىمەن بىرلەسىپ, ءوز قىزمەتىنىڭ بارلاۋ, ءوندىرۋ, وڭدەۋ جانە عزتكج سىندى بارلىق سالا جوعارى ناتيجەگە جەتۋدى كوزدەيتىن تەحنولوگيالار مەن جۇمىس تاسىلدەرىن قولدانۋعا كۇش سالادى.
– تاياۋدا كاتكو ۋران وندىرۋگە جاڭا ليتسەنزيا العانىن جاريالادى. سوزاق اۋدانى ءۇشىن بۇل نەنى بىلدىرەدى, جۇمىستى قاي جەردە جۇرگىزەسىزدەر؟
– ءيا, ءبىز جاڭا وڭتۇستىك تورتقۇدىق ۋچاسكەسىنە ليتسەنيا العانىمىز تۋرالى ماڭىزدى جاڭالىقتى قۋانا بولىستىك. بۇل – ەڭبەكتى, دەنساۋلىقتى, قورشاعان ورتانى قورعاۋ جانە بيزنەس-پروتسەسس قۇرۋ سالاسىنداعى حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەس ءارى الەمدەگى ءىرى ۋران كەنىشتەرىنىڭ ءبىرىن پايدالانۋداعى 25 جىلدىق تاجىريبە نەگىزىندە ازىرلەنىپ, ىسكە قوسىلاتىن كاتكو اكتيۆىندەگى ءتورتىنشى ۋچاسكە. جوبانى ىسكە قوسۋ ءۇشىن بىزگە جەرگىلىكتى حالىقپەن ءوزارا ءىس-قيمىل وتە ماڭىزدى. سوندىقتان كەنت تۇرعىندارىنا وڭتۇستىك تورتقۇدىق قالاي دامىتىلاتىنى تۋرالى اقپارات بەرىپ, قوعامدىق تىڭداۋ وتكىزدىك. بۇل جەرگىلىكتى حالىق ءۇشىن ءوڭىردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ جوبالارىنا قوسىمشا ينۆەستيتسيا قۇيىلاتىنىن بىلدىرەدى.
– كاتكو قىزمەتى كەن ءوندىرۋ ۇدەرىسىنىڭ بارلاۋدان دايىن ونىمگە دەيىنگى بارلىق ساتىسىن قامتيدى. دامۋ باعدارلاماسىندا قىزمەتكەرلەر مەن جەرگىلىكتى حالىقتىڭ قاۋىپسىزدىگى قانداي ورىندا؟
– ءوندىرۋ جۇمىستارىنىڭ ءاربىر ساتىسىندا قورشاعان ورتا مەن دەنساۋلىقتى قورعاۋعا ايرىقشا كوڭىل بولىنەدى. ۋران ءوندىرۋ ءۇشىن جەراستى ۇڭعىمالىق شايۋ (جۇش) تەحنولوگياسىن قولدانامىز. جۇش ەڭ قاۋىپسىز ءارى ەكولوگيالىق تەحنولوگيا سانالادى. جۇمىسشىلار ۋران كەنىنە تىكەلەي جاقىن كەلمەيدى, توپىراق جامىلعىسى ب ۇلىنبەيدى, قالدىقتار جينالمايدى. كەنىش بىتكەندە ۋچاسكە باستاپقى جاعدايىنا ورالۋى ءۇشىن قايتا وڭدەلەدى.
قازىر ءبىز Orano-نىڭ جاڭا تاسىلدەرىن تەحنولوگيالىق پروتسەستەر قاۋىپسىزدىگىن باسقارۋ ىسىنە اقش ەڭبەكتى قورعاۋ باسقارماسى ستاندارتتارىمەن (OSHA) قاتار ەنگىزىپ جاتىرمىز. بۇل ءتاسىل قاۋىپتى زاتتاردى پايدالانۋمەن بايلانىستى پروتسەستەر تاۋەكەلىن باسقارۋ تالاپتارىن ايقىندايدى.
– سوندا, قاۋىپتى زاتتارمەن جۇمىس كەزىندە قاۋىپسىزدىكتى كۇشەيتۋ ءۇشىن نە ىستەپ جاتىرسىزدار؟
– كەنىشتەردە اۋانىڭ, جەرۇستى مەن جەراستىنىڭ لاستانۋىنا وندىرىستىك, ەكولوگيالىق تۇراقتى مونيتورينگ جاسالادى. راديولوگيالىق باقىلاۋ دا تۇراقتى. ۋران كەنىنىڭ تابيعي رادياتسيالىق بەلسەندىلىگى تومەن بولاتىنىنا قاراماستان, جۇمىسشىلار مەن مەردىگەرلەرگە اسەر ەتۋ دەڭگەيىن تومەندەتۋ شارالارى قابىلدانعان. كاتكو-نىڭ ۋران كەنىشتەرى ماڭىنداعى رادياتسيالىق فون جىلىنا 1,29 مزۆ. بۇل جەردىڭ ورتاشا جىلدىق فونىنان (2,4 مزۆ/جىلىنا) ەداۋىر تومەن. رادياتسيانىڭ جۇمىسشىلارىمىزعا ورتاشا جىلدىق ىقپال ەتۋ دەڭگەيى شەكتى مەجەدەن (20 مزۆ) 12 ەسە تومەن.
– ال ەندى كەنىش يگەرىلىپ بىتكەن سوڭ, تابيعات تازا ساقتالۋى ءۇشىن قانداي شارالار قابىلدانۋدا؟
– عىلىمي زەرتتەۋلەر جەر قويناۋىنىڭ وزدىگىمەن قالپىنا كەلۋ قابىلەتى جوعارى ەكەنىن كورسەتكەنىنە قاراماستان, ءبىزدىڭ كاسىپورىن جۇمىستىڭ سوڭعى ساتىسىندا قويناۋدى شايىپ, ەرىتىندى قالدىعىن كەرى شىعارادى. ۇڭعىلار جابىلىپ, تەحنولوگيالىق قوندىرعىلار الىنادى. اۋماقتا رەكۋلتيۆاتسيا جاسالىپ, ۋچاسكە كوگالداندىرىلادى جانە باقىلاۋ جۇرگىزىلەدى.
ءبىز جاڭا ەكولوگيالىق كودەكس قاعيدالارىنا ساي رەكۋلتيۆاتسيا جوباسىن ازىرلەپ, قر ۇكىمەتىنىڭ كەلىسىمىن العان العاشقى ۋران ءوندىرۋشى كومپانيا ەكەنىمىزدى ماقتان تۇتامىز. جوسپارلى تابيعات قورعاۋ شارالارى بىزگە ءوندىرۋ اياقتالعان سوڭ ۋچاسكەنى قورشاعان ورتاعا ەش قيىندىقسىز ىقپالداستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
وڭتۇستىك تورتقۇدىق ۋچاسكەسىندە 6 مىڭ گا جۋىق جەردى العان كاتكو بۇدان ەكى ەسە ۇلكەن اۋماقتا ورمان وتىرعىزۋ جوسپارىن ازىرلەدى. جوسپار بويىنشا جەردى پايدالانۋدىڭ وتەۋىنە 12 مىڭ گا جۋىق اۋماققا سەكسەۋىل جانە باسقا اعاشتار وتىرعىزىلادى. بۇل ىستە تاجىريبەمىز بارشىلىق: قىزمەتكەرلەر وزدەرى جۇمىس ىستەگەن جىلداردا ۋچاسكەنىڭ توڭىرەگىندە سەكسەۋىلدىڭ 100 مىڭعا تارتا تۇقىمى مەن كوشەتىن ەكتى. تامىرى مىقتى وسى اعاش توپىراقتىڭ توزۋىنا, قۇم كوشۋىنە قارسى وتە ءتيىمدى.
قر پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ 2020 جىلى جاريالاعان ۇلتتىق ورمانداردى قالپىنا كەلتىرۋ باعدارلاماسىنا ءبىزدىڭ قوسار ۇلەسىمىز وسىنداي.
– كومىرتەگىنەن ارىلۋ الەمدە عانا ەمەس, قازاقستاندا دا وزەكتى تاقىرىپ. ەلىمىز سو2 شىعارىندىسىن ازايتۋعا دايىن ەكەنىن مالىمدەدى. وسى ورايدا, ءوز قىزمەتتەرىڭىزدىڭ كومىرتەكتىك ءىزىن ازايتۋ جوسپارلارىڭىز بار ما؟
– ءبىز كاتكو-دا كومپانيانىڭ سو2 شىعارىندىسىن ازايتۋعا كومەكتەسەتىن كومىرتەگىنەن ارىلۋ ستراتەگياسىن ازىرلەدىك. مىسالى, ەلەكتر ەنەرگياسىن تۇتىنۋدى الساق, كادىمگى شامداردى لەد-كە اۋىستىردىق. ارىپتەستەرىمىزدى كەڭسەدەن نە ۆاحتالىق لاگەردەن شىققاندا جارىقتى ءسوندىرىپ, جابدىقتاردى وشىرۋگە ۇندەيمىز.
ەنەرگيانىڭ بالاما كوزدەرىنە كەلسەك, كۇن پانەلدەرىنەن ەلەكتر ەنەرگياسىن الۋ جوباسىن ازىرلەۋ – ىقتيمال نۇسقانىڭ ءبىرى.
– تۇركىستان وبلىسىنىڭ سوزاق اۋدانىندا كاتكو-نى الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىكتى كومپانيا دەپ تانيدى. كومپانيا كەنىشتەرى ءوڭىردىڭ جول, مەكتەپ, سۋ ماسەلەلەرى بار شالعاي تۇستارىندا ورنالاسقان. جەرگىلىكتى حالىققا كورسەتەتىن قولداۋلارىڭىز تۋرالى ايتىپ وتسەڭىز؟
– البەتتە, ءوزىمىز ۋران ءوندىرىپ وتىرعان ءوڭىردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋى الەۋمەتتىك جوبالاردى تاڭداۋدا نەگىزگى ءرول وينايدى. قىزمەتكەرلەرىمىز بەن جەرگىلىكتى حالىققا قولايلى جاعداي جاساۋ ءۇشىن ۇزاق جانە قىسقامەرزىمدى ءتۇرلى جوبالارعا سانالى تۇردە قاراجات سالامىز. ماسەلەن, قىزمەتىمىز باستالعان كەزدە شولاققورعان كەنتىندە 200 وقۋشىعا ارنالعان مەكتەپ, تاستى كەنتىندە 50 بالاعا ارنالعان بالاباقشا سالدىق. سوزاق اۋدانىنىڭ 12 مەكتەبىندە مۋلتيمەديالىق كابينەتتەردى, حيميا, بيولوگيا جانە فيزيكا زەرتحانالارىن جابدىقتاۋدى قارجىلاندىردىق.
ءبىز ەل ەكونوميكاسىنىڭ نەگىزگى درايۆەرى ادام كاپيتالى ەكەنىن تۇسىنەمىز. بىزگە جوعارى بىلىكتى قىزمەتكەرلەردىڭ بولعانى ماڭىزدى, ال جەرگىلىكتى تۇرعىندار – ءبىز ءۇشىن باسىمدىققا يە ماماندار توبى. بۇل رەتتە مەكتەپ ءبىلىمى ماڭىزدى مانگە يە. سوسىن جوبالارىمىز دا تاقىر جەردەن تۋمايدى. كەز كەلگەنىن ىسكە قوسپاس بۇرىن, بارلىق تاراپپەن, سەرىكتەستەرمەن تالقىلايمىز. وسىنداي وي-تالقىنىڭ ارقاسىندا بىرنەشە ماڭىزدى ءبىلىم بەرۋ جوباسىن قولدادىق. وبلىستاعى بارلىق مەكتەپتى مەملەكەتتىك تىلدەگى عىلىمي كونتەنتپەن قامتاماسىز ەتۋ يدەياسى وسىلاي تۋدى.
بالالارعا ارنالعان, اسىرەسە مەملەكەتتىك تىلدەگى عىلىمي-تانىمدىق كونتەنت ءالى دە جەتىسپەيتىنى قۇپيا ەمەس. سوندىقتان الەمگە تانىمال National Geographic عىلىمي-تانىمدىق جۋرنالىنىڭ رەداكتسياسىمەن بىرلەسىپ, تۇركىستان وبلىسىنىڭ بارلىق مەكتەپ كىتاپحانالارىن (ولاردىڭ سانى 900-دەن اسادى) وسى باسىلىمعا جازىلىممەن قاماتاماسىز ەتتىك. اي سايىن جارىق كورەتىن اتالعان جۋرنال الەمدەگى عىلىم جەتىستىكتەرى تۋرالى قازاق تىلىندە ماقالالار جاريالاپ تۇرادى. بۇل اقش, ۇلىبريتانيا, وڭتۇستىك كورەيا جانە گەرمانيانى قوسا العاندا, الەمنىڭ 70-تەن اسا ەلىندە تانىمال برەند بولعاندىقتان, قازاقستاندىق وقۋشىلار دا عىلىمنىڭ سوڭعى جاڭالىقتارىن دامىعان ەلدەردەگى قۇرداستارىمەن ءبىر مەزگىلدە, ءوز انا تىلىندە وقي الاتىندىعى ءبىزدى قۋانىشقا بولەيدى. ءبىز ءبىلىم بەرۋ ىسىندە بىردەي مۇمكىندىك الۋ ماڭىزدى دەپ ەسەپتەيمىز. ويتكەنى ساپالى كونتەنتتىڭ جەتىسپەۋى نە شەكتەۋلى بولۋى بالالارىمىزدىڭ ءبىلىم دەڭگەيىنىڭ كەنجەلەپ قالۋىنا اكەلەدى.
ءبىز سونداي-اق بيىل عىلىمعا دەگەن ىنتا-ىقىلاستى وياتۋ ءۇشىن سوزاق اۋدانى مۇعالىمدەرى مەن وقۋشىلارىنا سەمينارلار وتكىزۋدى باستادىق. مۇعالىمدەر مۇنداي ءىس-شارالاردا جاڭا رەسۋرستار تۋرالى ءبىلىپ, قوسىمشا ماتەريالدارعا قول جەتكىزسە, وقۋشىلارعا ارنالعان سەمينار ولاردىڭ عىلىمعا قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان.
كومپانيامىز قازاقستان ۋنيۆەرسيتەتتەرىنە ستيپەنديالار بەرۋ ارقىلى جەرگىلىكتى ستۋدەنتتەردىڭ دە وقۋى مەن ءبىلىم الۋىنا كومەكتەسەدى. سونداي-اق كاتكو قىزمەتكەرلەرىنىڭ بالالارى قاتارىنان 18 ستۋدەنت ەلدىڭ ءىرى جوو-لارىندا ەنەرگيتيكا سالاسى بويىنشا جوعارى ءبىلىم الۋدا.
– ال ەندى قورجىندارىڭىزدا سپورت جوبالارى بار ما؟
– ءبىز كومپانيا ىشىندە دە, ماڭايداعى اۋىلداردا دا سپورتتى دامىتۋدى قولدايمىز. كومپانيامىزدا جۇمىسشىلار اراسىنداعى سالاماتتى ءومىر سالتى مەن از قامتىلعان وتباسىلاردىڭ بالالارىن قولداۋعا ارنالعان KatcoAthleTour باعدارلاماسى بار. بۇدان بولەك, كاتكو بالالارعا ارنالعان فۋتبول جانە ويىن الاڭى بار سپورت الاڭقايلارىنىڭ قۇرىلىسىن قارجىلاندىرادى. قازىرگە دەيىن وسىنداي 15 الاڭ سالدىق, ءسويتىپ جەرگىلىكتى حالىق سپورتپەن اينالىسۋ ءۇشىن زاماناۋي بازالارعا يە بولدى.
سپورتتى ىلگەرىلەتۋمەن بايلانىستى باسقا شارالار قاتارىندا مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالالارعا ەستۋ اپپاراتتارىن الىپ بەرۋگە سەپتىگىن تيگىزگەن Astana Marathon قايىرىمدىلىق مارافونىن دا ايتۋعا بولادى.
– COVID-19 الەۋمەتتىك جوبالارعا تۇزەتۋ ەنگىزگەن جوق پا؟
– ءيا, ونسىز بولمادى. قيىن جاعدايعا تاپ بولعان جەرگىلىكتى كاسىپورىنداردى قولداۋ ءۇشىن كاتكو تولەم مەرزىمىن 30-دان 10 كۇنگە دەيىن قىسقارتتى.
پاندەميا كەزىندە كومپانيا جەرگىلىكتى مەديتسينالىق ۇيىمدار مەن كلينيكالاردى جەكە قورعانىش قۇرالدارىمەن, پتر جانە يفا-تەستەرمەن, مەديتسينالىق جابدىقتارمەن قامتاماسىز ەتۋگە اتسالىستى. جەرگىلىكتى جەردەگى ءىس-قيمىلداردى قولداۋ ءۇشىن Birgemiz قوعامدىق قورىنا 50 ملن تەڭگە اۋداردى. تۇركىستان وبلىسى مەن شىمكەنت اۋرۋحانالارىنا 100 ميلليون تەڭگە شاماسىنداعى سوماعا 6 ءوجج اپپاراتىن (قايىرىمدىلىق جوباسى رەتىندە) ساتىپ الدىق. سوزاق اۋدانىنىڭ سانيتارلىق-ەپيدەميالىق قىزمەتىن جانە جەرگىلىكتى كەنتتەردى ماسكامەن جانە باسقا دا جقق-مەن قامتاماسىز ەتتىك.
وبلىستىڭ شالعاي كەنتتەرىنىڭ تۇرعىندارىنا جەدەل مەديتسينالىق جاردەم كورسەتەتىن تۇركىستانداعى جەدەل جاردەم ستانساسىنىڭ قۇرىلىسىن قارجىلاندىردىق. وسى نىساننىڭ تەحنيكالىق اشىلۋى شىلدە ايىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى اجار عينيات پەن تۇركىستان وبلىسىنىڭ بۇرىنعى اكىمى ومىرزاق شوكەەۆتىڭ قاتىسۋىمەن ءوتتى. بۇرىنعى اكىم كاتكو-نىڭ وڭىردەگى دەنساۋلىق ساقتاۋ ءىسىن دامىتۋعا قوسقان ۇلەسىن ەرەكشە اتاپ ايتتى.
– وسى ۇلەستىڭ اقشالاي ەكۆيۆالەنتىن دە ايتا كەتسەڭىز.
– كاتكو سوزاق اۋدانىندا جىل سايىن 30-دان اسا الەۋمەتتىك قايىرىمدىلىق جوبالارىن جۇزەگە اسىرۋعا قارجىلاي قولداۋ كورسەتەدى. 2010-2021 جىلدارداعى جەرگىلىكتى الەۋمەتتىك جوبالارعا جۇمسالعان شىعىستاردىڭ جالپى كولەمى شامامەن 3 ملرد تەڭگە بولدى.
– ەندى ءسوز سوڭىندا الداعى جوسپارلارعا قىسقاشا توقتالساڭىز.
– ءبىز جەرگىلىكتى حالىق الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگىمىزدى جاقسى سەزىنەمىز جانە ماڭايداعى كەنتتەردىڭ ينفراقۇرىلىمىن جاقسارتۋ, سونىڭ ىشىندە ەلەكترگە, سۋعا جانە سوزاق اۋدانى بالالارىنىڭ بىلىمگە قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ جۇمىستارىن جالعاستىرا بەرەمىز.
