«بۇل قايدان شىققان مۋزىكا؟ نەنiڭ مۋزىكاسى؟ سازسىرنايدىڭ ءۇنi مە؟ جوق, شاڭقوبىزدىڭ ۋiلi مە؟
بۇل – ادام جانىنىڭ مۋزىكاسى. بۇل – ادامدى ادام ەتكەن, ادامدى ادامدىق كەيiپكە ەندiرەتiن كيەلi سەزiمدەردiڭ, ياكي اڭساۋ مەن ساعىنىشتىڭ ۋiل-ءۇنi. سونىڭ كوركەم سوزبەن تاڭبالانعان نوتاسى».
سوناۋ ءبىر جىلداردا وقىعان ءھام بۇگىنگى كۇندەرى باقتاشى قالتىراۋىق شالدىڭ بەينەسى سانادان ءوشىپ ۇلگەرگەن ءبىز ءۇشىن, ارينە, بۇل مۋزىكا تاڭسىق. ايتسە دە, شىعارمانىڭ ونە بويىنداعى مۇڭدى اۋەندى ءوزىڭ ەستۋگە, جانىڭمەن سەزىنۋگە ىنتىعادى ەكەنسىڭ. ءسويتىپ وتىرىپ شەرحان مۇرتازانىڭ «التىن تىكەنىن» قايتا وقىدىق. الگى «بويلاۋىق مۋزىكانى» ىزدەدىك. ايتپاقشى, ول تىكەن نەگە التىن؟
* * *
اقيقاتىندا, ءومىر ساتتەر مەن ەستەلىكتەردەن تۇرادى دەسەدى. الايدا جۇلدىزدى ساتتەردىڭ ەشقاشان بىتپەگەنىن, بەلگىسىز ءبىر مەكەنگە كەتكەنشە ىلعي باقىتتى بولۋدى قالايتىن ءبىز ءۇشىن بۇل شىندىق وتە اۋىر. بالكي, قالتىراۋىق ءجۇمالى ءۇشىن دە اۋىر بولعان شىعار. بىراق ول بۇگىندە بارىنە كوندىككەن: ءومىردىڭ وتكىنشىلىگىنە دە, كەمىستىگىنە دە, باقتاشىلىعىنا دا. بار عۇمىرىندا اۋىل اراسىنان ۇزاپ شىقپاعان, مالدان باسقانى كورمەگەن, اسقان ءبىر اۋزى دۋالى شەشەن ەمەس, نە اس-جيىندا قۇران وقىر مولدا ەمەس – ءوزى ءبىر ونەرسىز. ارقىراپ تۇرعان مىنەز جوق – قادىرى دە شامالى. قوڭىر تىرشىلىگىن قاداري-حالىنشە ءسۇرىپ جۇرگەن ادام. بار ابىرويى – باقتاشىلىعى. بار بايلىعى – سيىر باعىپ تاپقان اقىسى. ونىڭ ءوزىن «قۇدايدان بەزگەن» قاتشالار بەرمەي سوزىپ جۇرەدى.
سول قالتىراۋىق شالدىڭ قارتايعان جانىن, مويىعان, سۋىعان كوڭىلىن ءبىر ءسات جىلىتاتىن ادەمى ەستەلىگى بار. ارادا قىرىق جىل وتسە دە ەمىس-ەمىس ەسكە ءتۇسىپ, باقتاشىنى سوناۋ جىلدارداعى بوزبالا شاققا جۇلقىندىراتىن دا سول ەستەلىك.
«بiزدiڭ اۋىل بۋرىلدىڭ تورiندە وتىر,
ءوزiڭ كورگەن باياعى جەرiندە وتىر.
شىنىمەنەن كوڭiلiڭ بiزدە بولسا,
ساعات سايىن كوزiمە كورiن دە وتىر.
قاراعىم-اي!
قاباعىڭ-اي,
اق قاعازدان اپپاق-اي
تاماعىڭ-اي!»
ول تاربيعان قارا شەڭگەلدىڭ تۇبىندە شالقىپ وتىرىپ وسى جولداردى ماستانا كۇبىرلەيدى. ارينە, سىرتتان قاراعاندا قاپتاعان تىكەننىڭ تۇبىندە كولەڭكەلەگەن كارى مالشىنى كورەسىز. ال بەتپە-بەت كەلسەڭىز, جانارىندا اڭسار ۇشقىن ويناعان, كوڭىلى وتكەن كۇندەردىڭ ەتەگىندە قالقىپ, سول جاندى, سول ءساتتى ىزدەگەن, ساعىنعان جارىمجان ءبىر جۇرەك. «كوكىرەگىندە كومۋلى جاتقان ءبىر ارمان». سونداعى ەرىپ وتىرىپ ەسكە العان ەستەلىگى ءجۇمالىنىڭ وزىنە عانا ىستىق. ايتپەسە قالتىراۋىق جىگىتتىڭ ءبىر اۋىز ولەڭىنە ولەڭمەن قۇداشاسى دا وڭدىرتپاي بەتىنەن قاققان جوق پا؟.. سوندا دا ۇمىتپايدى. ويلاپ وتىرىپ, ءماز بولادى.
ول مىنا دۇنيەنىڭ بار ادىلەتسىزدىگىنە كوندىكسە دە, تەك ءبىر-اق نارسەگە سەنگىسى كەلمەدى. «قىپشا بەل قۇداشانىڭ دەمدە باقىراۋىق قيسىق كەمپىرگە اينالىپ كەتكەنىن باقتاشى مويىنداعىسى كەلمەيدى». العاشقى اسەرىنە ەشبىر داق تۇسىرمەستەن, جوعالتپاستان, ۇمىتپاستان ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن ساقتاۋعا تىرىستى.
اق تاماق قۇداشانى ويشا ەلەستەتىپ, سويلەسىپ وتىرعان باقتاشىنىڭ بۇل كۇيىن ەبەلەك استىنداعى كەسىرتكە عانا تىڭداپ تۇر. قارا شەڭگەلدىڭ تۇبىندەگى شالدىڭ ءار ارەكەتىن باقىلاعان كەسىرتكە اراسىندا تاماعى بۇلكىلدەپ, كەيدە موينىن سوزىپ تىڭداي تۇسەدى. باقتاشىنىڭ بۇل كۇيىن جەر-الەمدە, الاقانداي اۋىلدا باسقا ەشكىم سەزىپ بىلمەيدى. قالتىراۋىق ءجۇمالىنىڭ مۇنداي اڭسار حالگە تۇسەتىنىن, ءتىپتى ءتىرى جان بولجامايدى دا. باقتاشىنىڭ قولىنان تەك سيىر باعۋ كەلەدى-مىس. اق تاماق ارۋدى اڭساۋ ونىڭ نە تەڭى؟
الايدا مالشىنىڭ ارمانداي الاتىنىن, ونىڭ دا جۇرەك تەرەڭىندە تەبىرەنىپ ەسكە الار ادەمى ەستەلىكتەرى, جىپ-جىلى ساتتەرى بار ەكەنىن انادايدا جۇتىنىپ تۇرعان كەسىرتكە مەن ارقاسىنداعى قارا شەڭگەل عانا بىلەدى. ەكەۋى دە ادامداردىڭ ءومىرى تەك ۇزىك-ۇزىك ساتتەردەن, جىلت ەتكەن سەزىمدەردەن تۇراتىنىنا جانى اشىپ تۇرعانداي. دەگەنمەن كەي ساتتەردە سول جۇمالىلەر قاي-قايسىمىزدان باقىتتى كورىنۋى مۇمكىن. اسىپ-تاسىماسا دا وڭاشا قالعاندا ويعا الار ەستەلىكتەرى بار. سەبەپسىز تولقىتاتىن ساتتەرى بار. ۋاقىت وتە كەلە ادامدار قالتىراۋىق جۇمالىشە جۇبانۋدى ۇمىتاتىن سەكىلدى. كەۋدە قۋىس: ساعىنىش جوق, اڭسار جوق, كوڭىلدى اناۋ توبەلەردىڭ ارعى جاعىندا قالعان جىرالارعا الا جونەلەتىن سەبەپ جوق. جۇرەك قاتايا باستاعان وسىنداي شاقتاردا وتكەن جىلدارداعى جاقسى ساتتەر عانا ادامدى شىن قۋانتاتىن سياقتى. كۇندەلىكتى تۇرمىستان, جالپى زىرعىپ ءوتىپ جاتقان ومىردەن جالىققان كەزدەردە كوڭىلىڭە مەدەۋ بولاتىن دا سول ەستەلىكتەر. ال باقتاشى ءجۇمالىنىڭ «تاماعى اق قاعازدان اپپاق قۇداشاسى» بار. ول سول ءۇشىن دە باقىتتى.
ال تاربيعان قارا شەڭگەل قالتىراۋىق شالدىڭ ارمانىن ورىندادى – اقتاماق سول ارۋدى كوز الدىنا الىپ كەلدى. سول ءۇشىن دە ول التىن.
