مەكتەپ اباي وبلىسىنىڭ سەمەي قالاسى قاينار اۋىلىندا ورنالاسقان. ءبىلىم وشاعى العاش رەت 1922 جىلى ابىرالى بولىسىنداعى «قاراتۇمسىق» باستاۋىش مەكتەبى بولىپ اشىلعان. ونىڭ ۇيىمداستىرۋشىسى تۇرسىنباي دايىربەكوۆ ءوزىنىڭ ەكى بولمەلى ءۇيىن مەكتەپكە بوساتىپ بەرگەن. 1931 جىلى شارۋا جاستار مەكتەبى, 1934 جىلى ورتالاۋ, ال 1936 جىلى ورتا مەكتەپ بولىپ قۇرىلدى.
1941 جىلى مەكتەپتىڭ العاشقى تۇلەكتەرىنە كۋالىك بەرىلىپ, وسى جىلى 100 بالالىق مەكتەپ ءۇيى سالىندى. 1974 جىلى ۇشقاباتتى جاڭا ءتيپتى مەكتەپ عيماراتى سالىنىپ, 1983 جىلى مەكتەپكە جازۋشى ساپارعالي بەگاليننىڭ ەسىمى بەرىلدى.
ابىرالى ەلى بۇكىل الەمگە كەڭەس وداعىنىڭ العاشقى اتوم پوليگونى ورنالاسقان جەر رەتىندە تانىلعان. سەمەي پوليگونىندا العاشقى اتوم بومباسى 1949 جىلى 29 تامىزدا جارىلدى. ابىرالى ءوڭىرى 40 جىل بويى اتوم سىناعىنان قاسىرەت شەكتى.
قاينار اۋىلى 1928 جىلى ابىرالى, ءبورلى, دەگەلەڭ جانە تەمىرشى بولىستارىن بىرىكتىرە وتىرىپ قۇرىلعان ابىرالى اۋدانىنىڭ ورتالىعى بولدى. 1954 جىلى اتوم سىناعى زاردابىنان ابىرالى اۋدانى جابىلىپ, حالىق كوشىرىلدى. 1990 جىلى ابىرالى اۋدانى قايتا قۇرىلىپ, 1997 جىلى قايتا جابىلدى. 1950-1980 جىلدارداعى جاقسى ۋاقىتتاردا قاينار اۋىلىندا 20 مىڭعا جۋىق ادام تۇردى, 100 مىڭنان اسا قويى, 10 مىڭنان اسا ءىرى قارا مالى بار ۇلكەن كەڭشار ورتالىعى بولدى. وسى ۋاقىتتاردا بەگالين اتىنداعى قاينار ورتا مەكتەبىندە 1 مىڭعا جۋىق وقۋشى وقىدى.
حالىق قانشا بەينەت كورگەنىمەن كيەلى جەردىڭ سۋى مەن توپىراعى ەلدىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىنە, ءار جىلدارى قاينار ورتا مەكتەبىندە وقىعان وقۋشىلاردىڭ بويىندا عىلىم مەن بىلىمگە, ادال ەڭبەككە دەگەن رۋحاني باي ادامي قاسيەتتەردىڭ دامۋىنا سەبەپ بولدى.
مەكتەپ تۇلەكتەرىنىڭ ىشىنەن جۇزدەگەن مەملەكەت, قوعام, عىلىم مەن ءبىلىم, ونەر مەن مادەنيەت قايراتكەرلەرى جانە ەڭبەك ەرلەرى شىققان. قاينار حالقى ۇكىمەت مۇشەسى, مينيستر بولعان 4 ادامنىڭ – شىراقبەك قابىلباەۆتىڭ, رىمبەك بايسەيىتوۆتىڭ, تولەۋتاي سۇلەيمەنوۆتىڭ, مۇحامەتقالي ءتاتىموۆتىڭ ەسىمدەرىن ماقتانىشپەن ايتادى. 6 ادام – بيبىگۇل تولەگەنوۆا, مۇرات بەيسەنباەۆ, الىمبەك اشىمبەكوۆ, ايتمولدا جاقسىباەۆ, قالىباي قاشاعانوۆ, ماراتحان بەيسەنباەۆ, تۇيتەبەك بايسكاكوۆ – سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى, 6 ادام – وراز ابىشەۆ, تولەۋحان سادىقۇلوۆ, جاباعى تاكىباەۆ, رىمعالي نۇرعاليەۆ, سەيىت قاسقاباسوۆ, اسقاربەك قۇسايىنوۆ مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى اتاعىن الدى. تانىمال اقىن-جازۋشىلار – يسا بايزاقوۆ, ساپارعالي بەگالين, نۇفتوللا شاكەنوۆ, مەدەۋ سارسەكە, تولەۋجان ىسمايلوۆ, جاقسىلىق تولەنوۆ, سەيتقالي قالىبەكوۆ, باۋىرجان جاقىپ – قاينار جەرىندە دۇنيەگە كەلىپ, مەكتەپتە وقىعان. 60-قا جۋىق اكادەميك, پروفەسسور, عىلىم دوكتورلارى مەن كانديداتتارى قاينار ورتا مەكتەبىندە ءدارىس العان.
ءبىر مەكتەپتىڭ تۇلەكتەرىنىڭ ىشىنەن وسىنداي زيالى جانداردىڭ شىعۋىن, سول مەكتەپتە ەڭبەك ەتكەن ۇستازدار قاۋىمىنىڭ حالىقپەن بىرگە اتقارعان ەڭبەگىنىڭ جەمىسى دەپ باعالاۋىمىز كەرەك. مەكتەپتە قاپان مۇسايىنوۆ, سەرىكقازى مەيىرحانوۆ, ارميا ىدىرىسوۆ, سەرعازى جوكەباەۆ, بولات جاكىشەۆ, قاتيرا اۋباكيروۆا, ءساتتار تۇسىپبەكوۆ, انەش مىڭباەۆا, كابدراحمان عابدۋللين, ەركەبۇلان جوكەەۆا, نازىگۇل قابىكەنوۆا, قاليماش يسكاكوۆا, قارلىعاش يسكاكوۆا سىندى 60-تان اسا ءبىلىم بەرۋ سالاسىنىڭ وزىق قىزمەتكەرى ەڭبەك ەتتى. ءبىز وسىنداي قاسيەتتى ۇستازداردان ءتالىم-تاربيە الدىق.
ۇستاز – مەكتەپتىڭ جۇرەگى بولسا, سول ۇستازداردىڭ جەمىستى ەڭبەك ەتۋىن مەكتەپ ديرەكتورى قامتاماسىز ەتەدى. قاينار ورتا مەكتەبىنىڭ عاسىرلىق تاريحىندا قاپان مۇسايىنوۆ, وسپانقۇل مەرگەنباەۆ, ءارىن يماناكيشەۆ, ومارحان جارتىباەۆ, جاپپار يماناكيشەۆ, ەركىنعالي ابدۋاحيتوۆ, كۇلاش نۇربيكەنوۆا, ءنابي مەكىشەۆ جانە باسقا دا ەلىمىزدىڭ ءبىلىم بەرۋ سالاسىنىڭ تالانتتى قايراتكەرلەرى باسشىلىق جاسادى.
قازىرگى ۋاقىتتا 12 جىلدىق مەكتەپكە وتۋدە باستى نازارعا الىنىپ وتىرعان جاعداي بىلىمگە باعدارلانعان وقىتۋ جۇيەسىنەن, بالالاردىڭ قۇزىرەتتىلىكتەرىن قالىپتاستىرىپ, ناتيجەگە باعدارلانعان ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە كوشۋ. بۇل بارلىق دامىعان ەلدە ىسكە اسىرىلىپ وتىرعان كۇردەلى ماسەلە. وي ەلەگىنەن وتكىزىپ قاراسام, قاينار ورتا مەكتەبىنىڭ ۇستازدارى سول كەزدىڭ وزىندە, وسى جۇيەنى وقۋ پروتسەسىنە ەنگىزە باستاعان ەكەن. ولار بالالاردىڭ قۇزىرەتتىلىكتەرى مەن نيەتتەرىنە قاراي ساباق ۇستىندە جانە ساباقتان تىس ۋاقىتتاردا, ءوز پاندەرى بويىنشا كوپتەگەن ناتيجەگە باعدارلانعان جۇمىس اتقاراتىن.
سول ۇستازدىڭ ىشىنەن كۇلاش جۇماعۇلوۆا ەسىمە تۇسەدى. 10-سىنىپتا ماتەماتيكانى جاقسى وقيتىن وقۋشىلارعا «زاداچي دليا پوستۋپايۋششيح ۆ مگۋ», «زاداچي دليا پوستۋپايۋششيح ۆ مۆتۋ يم.باۋمانا» دەگەن جۋرنالداردان ەسەپتەر شىعارتتى. ورىسشا دا دۇرىستاپ سويلەي المايتىن اۋىلداعى قازاق مەكتەبىنىڭ وقۋشىلارىنا وسىنداي ەسەپتەر جيناعىن الدىرىپ, سول دەڭگەيدە ولاردى دايارلاۋ ءۇشىن قانشالىقتى زيالى ۇستاز بولۋ كەرەك دەپ ويلايمىن. كۇلاش مۇعالىمنىڭ مەكتەپ بىتىرگەننەن كەيىن ايتقان ءسوزى ماڭگىلىك جادىمدا قالىپ, ومىرلىك ۇستانىمىما اينالدى: «الدىڭدا ۇلكەن ءومىر جولى بار, شاماڭ كەلگەنشە, ەشقايدا بۇرىلماي سول جولمەن ءجۇر. مەن سەنىڭ عىلىم جولىن تاڭداعانىڭدى قالايمىن!» دەدى قاسيەتتى ۇستازىم.
ماتەماتيكا ءپانىنىڭ مۇعالىمى ءوزيپا تاسىبايقىزىنىڭ شىعارتاتىن ەسەپتەرى تەك لوگيكالىق ويلاۋ قابىلەتىن دامىتۋعا ارنالعان شىم-شىتىرىق, بىراق وتە قىزىقتى ەسەپتەر بولاتىن. ول ەسەپتەردى بىردەن شىعارا المايتىنبىز, بىراق قاشان شىعارعانشا ەسىمىزدەن كەتپەي, كوپ ىزدەنىپ, ابدەن اۋرە بولاتىنبىز. سول ەسەپتەردىڭ ءبىرازى ءالى جادىمدا.
جاقسى ۇستازدىڭ بويىندا بالا ۇقساسام دەپ تالاپتاناتىن ەرەكشە ءبىر قاسيەت بولادى. تاريح ءپانىنىڭ مۇعالىمى ارميا ىدىرىس ۇلى جىلدىڭ قاي كەزىندە بولسىن تاپ-تازا جۇرەتىن, ءتىپتى باتپاق كۇندەرى دە اياقكيىمىنە ءبىر باتپاق جۇعىسپايتىن. ەستە ساقتاۋى ەرەكشە مىقتى بولاتىن. قانداي سۇراق قويساق تا, ونىڭ جاۋابى قاي كىتاپتىڭ قاي بەتىندە ەكەنىن جاڭىلماي ايتۋشى ەدى. قايران قالاتىنبىز. بىزگە شاحمات ويناۋدى ۇيرەتەتىن. ءار پارتيانى كۇردەلەندىرىپ, وعان تەرەڭ تالداۋلار جاساپ, تەوريالىق ءبىلىم دە بەرەتىن. ال شاحمات بولسا جاستاردىڭ لوگيكاسىن دامىتۋدىڭ تاپتىرماس قۇرالى عوي.
ورىس ءتىلى مەن ادەبيەتىنەن ءدارىس بەرگەن انەش دايىربايقىزى ۇيىنەن ويناتقىش كوتەرىپ كەلىپ, بەتحوۆەن, موتسارت, شوپەندەردىڭ پلاستينكالارعا جازىلعان مۋزىكالىق شىعارمالارىن قويىپ, سول عاجايىپ مۋزىكالىق تۋىندىنىڭ ءمان-ماعىناسىن ءتۇسىندىرىپ, ءبىزدىڭ مۋزىكالىق ساۋاتىمىزدىڭ اشىلۋىنا ەرەكشە كوڭىل بولەتىن.
بولات جاكىش ۇلى فيزيكا عىلىمىن وتە تەرەڭ مەڭگەرگەن ۇستاز ەدى. فيزيكا عىلىمى سالاسىندا الەمدە بولىپ جاتقان بارلىق جاڭالىقتى قاراپايىم تىلمەن ءتۇسىندىرىپ, بىزگە وقۋ ءۇشىن كوپتەگەن جۋرنال بەرىپ وتىراتىن. ول كىسى دەنەشىنىقتىرۋ ءپانىنىڭ مۇعالىمى بولماسا دا, ءارتۇرلى قاشىقتىققا جۇگىرگەندە, ۆولەيبول, باسكەتبول ويناعاندا فيزيكا عىلىمىنىڭ زاڭدىلىعىن قالاي پايدالانۋ كەرەكتىگىن ءوزى جۇگىرىپ ويناپ كورسەتەتىن جانە ءبىزدى دە جۇگىرتىپ, ويناتىپ تۇسىندىرەتىن. مىنە, قازىر ايتىپ جۇرگەن ناتيجەگە باعدارلانعان ءبىلىم دەگەن وسى.
سول كەزدە بىزگە اۋىلداعى ۇلكەن ادامدار مول تاربيە بەرەدى. 1969 جىلى ينستيتۋتتا وقىپ جۇرگەن كەزىم, قىسقى دەمالىسقا ۇيگە كەلدىم. كوشەدە مۇز باسقان وتكەلدەن وتكەلى تۇرعان ءتۇسىپ اقساقالدى كورىپ, كومەكتەسەيىن دەپ جانىنا جۇگىرىپ كەلدىم. سوندا اقساقال بايىپپەن قاراپ تۇرىپ, «بالام, سەن اكەڭ وقىماعان وقۋدى وقىپ, ۇلكەن قالادا تۇرىپ جاتىرسىڭ. كوسەگەڭ كوگەرسىن! اكەڭنىڭ حالىققا سىيلىلىعى سونشالىقتى, ابىرالى وڭىرىندە ونىڭ اتىن ەشكىم اتامايدى, بارلىعى «قابا, قابەكە» دەيدى. وسىنداي قۇرمەتكە بولەنگەن جان بۇل توڭىرەكتە جوقتىڭ قاسى. سەن قالاي ويلايسىڭ, كوپ وقىپ, كوپ ءبىلىم العاندا حالىقتىڭ الدىندا اكەڭدەي ابىرويلى بولامىن دەپ ويلايسىڭ با؟» دەپ توتەسىنەن سۇراق قويدى. مەن مۇنداي سۇراقتى كۇتپەگەن ەدىم, قاتتى ساسىپ قالدىم. سوندا قاريا, «قايدا بولساڭ دا ادام بول!» دەپ باتاسىن بەردى. قاريانىڭ وسى سۇراعى مەن بەرگەن باتاسى ماڭگى ەسىمدە قالدى.
قازىرگى عالامدانۋ زامانىندا قاي ەلدىڭ بولسىن عالىمدارىن جاستارعا رۋحاني-ادامگەرشىلىك تاربيە بەرۋ ماسەلەلەرى الاڭداتادى. بۇل پروبلەما بىزدە دە بار. ءار اۋىل ۇلكەندەرى ۇلتىمىزعا ءتان, حالقىمىزدىڭ بويىندا بار مول رۋحاني باي قاسيەتىن جاستار بويىنا ءسىڭىرۋ ماسەلەسىن باستى نازاردا ۇستاسا دەيمىن. تاربيە ورتاق ءىس بولسا يگى. تاربيەلى ءھام ءبىلىمدى بالانىڭ كەلەشەگى كەمەل بولماق.
قازىر قاينار اۋىلى وركەندەپ ءوسىپ كەلەدى. بۇرىنعى اۋدان ورتالىعى بولعان اۋىلداردا قولداۋ باعدارلاماسى نەگىزىندە جوعارى تالشىقتى ينتەرنەت جۇيەسى ورناتىلدى, ورتالىقتانعان اۋىزسۋ قۇبىرى تارتىلىپ, ءار ۇيگە سۋ بەرىلدى, سەمەي-قاينار تاسجولى جوندەلدى, «شىعىس» باعدارلاماسى بويىنشا بىرقاباتتى ارەندالىق ءۇي بوي كوتەردى. قاينار اۋىلىن وركەندەتۋ ماقساتىندا 2021-2024 جىلدارعا ارنالعان الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق كەشەندى جوسپار قۇرىلىپ, وسى جوسپار اياسىندا سپورتتىق-ساۋىقتىرۋ جانە اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا قاجەتتى كەشەندەر سالۋ جوسپارلانعان.
قازىر مەكتەپتە 160 وقۋشى بار, 35 ۇستاز ەڭبەك ەتەدى. مەكتەپ 3 قاباتتى ۇلكەن عيماراتتا ورنالاسقان, جاقسى جابدىقتالعان كوپتەگەن وقۋ پاندەرى جانە روبوتتەحنيكا كابينەتتەرى, شەبەرحانا, «ونەر» ستۋدياسى, مۋزىكا مەكتەبى, مۇراجاي, 50 مىڭنان اسا كىتاپ قورى بار كىتاپحانا مەن سپورت زالى بار.
مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ ۇلگەرىمى جاقسى, وبلىستىڭ اۋىل مەكتەپتەرىنىڭ ىشىندە الدىڭعى ورىنداردى يەلەنۋدە. سوڭعى جىلدارى 100-دەن اسا وقۋشى وبلىستىق جانە رەسپۋبليكالىق وليمپيادالاردا, عىلىمي جوبا, ءان-بي جانە ونەر بايقاۋلارىندا, سۋرەت كورمەلەرىندە, سپورت جارىستارىندا جۇلدەرى ورىندار يەلەندى.
اسقاربەك قۇسايىنوۆ,
قاينار ورتا مەكتەبىنىڭ تۇلەگى,
پەداگوگيكالىق عىلىمدار اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى
