قوعام • 30 قىركۇيەك، 2022

كونتسلاگەر ەسەيتكەن كەيۋانا

1345 رەت كورسەتىلدى

ادام ءومىرىنىڭ قايتالانباس ءارى ەڭ قىزىق كەزەڭى – بالالىق شاعى. الايدا ەكاتەرينا ابساتىروۆانىڭ بالالىق شاعى كونتسلاگەر تۇتقىنىندا وتكەن. ول 1931 جىلى موردوۆا اسسر پەرۆوماي دەرەۆنياسىندا ومىرگە كەلگەن.

اكەسى سەرافيم وتباسىمەن 30-جىل­دار­دىڭ سوڭىنا تامان كارەلياعا قونىس اۋدارىپتى. كارەليانىڭ باتىسى كەزىندە فين­­لانديانىڭ ءبىر بولىگى بولعان­. ال 1939 جىلى فين سوعىسىنىڭ وتى تۇتاندى. سول تۇستا فيندەر ۇيلەرىن تاستاپ، كوشە باس­تادى.

– فيندەردىڭ بوس قالعان ۇيلەرىن سىرتتان كەلىپ، الۋشىلار كوبەيدى. ولار ءبىزدى وزدەرىمەن بىرگە تۇرىپ، شارۋاشىلىقپەن اينالىسۋعا شاقىردى. ءبىزدىڭ وتباسىمىزدا اجەم، əكە-شەشەم، 9 بالا – بارلىعى 12 ادام بار ەدى. وتباسىمىزبەن سول جاققا كوشىپ باردىق. ارينە، كۇندەلىكتى كۇيبەڭ تىرلىكپەن جان باعۋدىڭ قامىنا كىرىستىك. ءسويتىپ جۇرگەندە 1941 جىلى نەمىس-فاشيست باسقىنشىلارى كەڭەس وداعىنا تۇتقيىلدان سوعىس اشتى. مىنە، وسى كەزدە ۇيلەرىن تاستاپ كەتكەندەر كەرى ورالدى. ءبىز ءبىر ساتتە باسپانامىزدان ايىرىلىپ، بوسقىنعا اينالدىق. باسقىنشىلار ءبىز سەكىلدى بوسقىنداردىڭ ءبəرىن تۇتقىنعا الدى، – دەيدى ەكاتەرينا ابساتىروۆا.

ونىڭ ايتۋىنشا، تۇتقىنعا تۇسكەن­نىڭ ءبارىن كونتسلاگەرگە قاماعان. قۇرامىندا 12 مۇشەسى بار ونىڭ وتباسى ءۇش كونتسلاگەردە بولعان. الدىمەن 1941 جىلى سول ەلدىڭ اۋماعىنداعى يۋروككو لاگەرىنە جىبەرىلگەن. كەيىن حانكو جارتىارالىنداعى كونتسلاگەردە، سودان سوڭ فينليانديانىڭ استاناسى – حەلسينكي قالاسىنا تاياۋ ورنالاسقان وسىنداي تىكەنەك سىممەن قورشالعان لاگەردىڭ ء«دامىن» تاتتى.

– وتباسىمىزبەن بىرگە كونتسلاگەرگە تۇسكەندە 10 جاستاعى بالامىن عوي. كونتسلاگەردەگى ازاپتى كۇندەر ءالى كۇنگە كوز الدىمنان كەتپەيدى. سول كۇندەردى ۇمىتا الار ەمەسپىن. تۇتقىننىڭ اتى – تۇتقىن. سۋىق باراكتىڭ تاقتاي توسەگىندە اشتىقتان بۇراتىلىپ جاتىپ، تالاي تاڭدى ۇيقىسىز اتىردىق. قورلىقتىڭ ءتۇرىن كوردىك. سول قورلىقتان بوسايتىن كۇندى اڭساپ، ءۇش جىل ءۇش اي كۇتتىم عوي. كونتسلاگەردەگى ءۇش جىل مەنى ەرتە ەسەيتتى، – دەپ كۇرسىنەدى 91 جاستاعى كەيۋانا.

ەكاتەرينا ابساتىروۆا وتباسىمەن بىرگە كونتسلاگەر تۇتقىنىنان 1944 جىلى بوساپ شىققان. ناقتىسىندا ولاردى تۇتقىنعا تۇسكەن جاۋ سولداتتارىمەن الماستىرعان. ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس اياقتالعانعا دەيىن اسحانادا اسپاز، گوس­پيتالدا سانيتار سەكىلدى جۇمىستاردى اتقارعان. سونداي كۇندەردىڭ بىرىندە اسحاناعا جەتى سولدات تاماقتانۋعا كەلگەن. سونىڭ ءبىرى – ۆاگاف ابساتىروۆ.  

– باستاپقىدا بولاشاعىمدى وسى جىگىتپەن بايلانىستىرامىن دەگەن وي بولعان جوق. ونىڭ تۋىپ-وسكەن جەرى – سول كەزدەگى گۋرەۆ وبلىسىنىڭ تەڭىز اۋدانى. وسى اۋدانداعى جەتىمدەر ۇيىندە تاربيەلەنگەن عوي. ءبىراز ۋاقىت سويلەسە ءجۇرىپ، دوس بولىپ كەتتىك. كەيىن ول ماعان ۇيلەنگىسى كەلەتىنىن ايتىپ، ۇسىنىس ءبىلدىردى. ءسويتىپ، 1950 جىلى وتباسىمىزدى قۇرىپ، باتىس سىبىردە 13 جىل تۇراقتاپ قالدىق. ويتكەنى كۇيەۋىم لەنينگرادتاعى ءىىم مەكتەبىن ءبىتىردى. سول كەزدە جاس لەيتەنانتتى كەمەروۆ وبلىسىنا جولدامامەن جۇمىسقا جىبەردى. وتباسىمىزدا الدىمەن ليديا قىزىمىز ومىرگە كەلدى. كەيىن اناتولي ەسىمدى ۇلىمىز جارىق دۇنيە ەسىگىن اشتى. كۇيەۋىم ۆاگاف تۋعان جەرىن ءجيى ەسىنە الىپ، ورالۋدى كوزدەدى. ارينە، مەن وعان قولداۋ ءبىلدىرىپ، 1968 جىلى اتىراۋ قالاسىنا كوشىپ كەلدىك، – دەپ كۇيەۋىن ساعىنا ەسكە الدى ول.

اتىراۋعا ورالعان سوڭ كۇيەۋى مۇناي كومپانياسىندا ينجەنەر بولىپ، ازامات­تىق قورعانىس سالاسىندا ءدارىس بەرگەن. ال ءوزى لوكوموتيۆ دەپوسىنا جۇمىسقا ورنالاسىپ، ماشينيستەردىڭ دەمالىس ۇيىندە كەزەكشىلىك اتقاردى. سول دەپودان زەينەتكە شىقتى. قازىر كونتسلاگەردىڭ كامەلەتكە تولماعان تۇتقىنى رەتىندە سوعىس ارداگەرىنە تەڭەستىرىلگەندەردىڭ ساناتىنا الىنىپ، ءتۇرلى جەڭىلدىكتى پايدالانادى.

– مەنىڭ ءبىر عانا تىلەگىم بار. بۇل – بەيبىت ءومىر. بۇدان بىلاي سوعىس ءورتى تۇتانباعانىن، ەلىمىز امان، جۇرتىمىز تىنىش بولعانىن قالايمىن. بۇگىنگى ۇرپاق جوعارى ءبىلىم الىپ، قيىندىقسىز، باقۋاتتى ءومىر سۇرسە ەكەن، – دەيدى كونتس­لاگەر تۇتقىنى ە.ابساتىروۆا.

كونتسلاگەردىڭ تۇتقىنىندا ءۇش جىلدان اسا بولىپ، ەرتە ەسەيگەن كەيۋانا ەكى نەمەرە، ءبىر شوبەرە ءسۇيىپ وتىر.

 

اتىراۋ وبلىسى

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار