نيۋ-يورك قالاسىندا شەتەلدە تۇراتىن ءارى الەمنىڭ جەتەكشى تەحنولوگيالىق كومپانيالارىندا جۇمىس ىستەپ جاتقان 400 جاسپەن بەيرەسمي كەزدەسۋ كەزىندە پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ Digital Nomads IT وكىلدەرىنە قاراتا: «اقش-تا ارينە, جاقسى. بىراق قازاقستان دا كەرەمەت!» دەپ, بىلىكتى جاستارعا تۋعان جەردە دە جۇمىس تابىلاتىنىن مەڭزەگەن ەدى. شىڭعىس كاريموۆتى اڭگىمەگە تارتقاندا ءبىز دە وسى سۇراققا جاۋاپ الماق بولدىق.
شىڭعىس اقتوبە وبلىسىنىڭ تۋماسى. قالالىق مەكتەپتى اياقتاعان سوڭ ول بىردەن اقش-قا وقۋعا اتتانادى. وندا Purdue University (ينديانا شتاتى) زىمىران قۇراستىرۋ ينجەنەرى ماماندىعى بويىنشا باكالاۆر دارەجەسىن الىپ شىعادى.
– وقۋىمدى بىتىرگەن سوڭ ەلگە ورالدىم. ەكى جىل Eurocopter Kazakhstan Engineering ۇلتتىق كومپانياسىندا ينجەنەر بولىپ جۇمىس ىستەدىم. بۇل كومپانيا تىكۇشاقتاردى قۇراستىرۋمەن, ساتۋمەن اينالىسادى. وندا ءجۇرىپ عىلىمعا, بيزنەسكە جاقىن ەكەنىمدى ءتۇسىندىم. ءسويتىپ, ماماندىعىمدى ەكونوميسكە اۋىستىرىپ, نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ماگيستراتۋراسىنا ءتۇستىم. ماگيستراتۋرانى ءبىتىرىپ جاتقاندا ديسسەرتاتسيامدى تاپسىراتىن عىلىمي جەتەكشى كەرەك بولدى. باقىتىما وراي, ءدال سول كەزدە ۋنيۆەرسيتەتىمىزگە بەلگيانىڭ ەكونوميكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنەن پروفەسسور كەلدى. ديپلومىما كومەكتەسۋىن ءوتىندىم, ول كەلىستى. ديپلومدىق جۇمىسىم اياقتالعاندا ول ماعان بەلگيادا PhD دارەجەسىنە تۇسۋگە ۇسىنىس جاسادى, مەن بىردەن كەلىستىم. ارادا ءتورت جىل ءوتىپ, بەلگيادا دوكتورلىقتى ءتامامدادىم. بەلگيادان بىردەن لوندونعا كوشتىم. قازىر Amazon كومپانياسىندا مالىمەتتەردى زەرتتەۋشى (Data Scientist) بولىپ جۇمىس ىستەيمىن, – دەدى شىڭعىس اقش-تاعى باكالاۆردان ۇلىبريتانياداعى مانسابىنا دەيىنگى كەزەڭدەرىن تىزبەكتەپ.
ونىڭ ەڭبەك جولى جولدامامەن جۇمىسقا ورنالاسۋىنان باستالعان. «شەتەلدە ءوز ماماندىعىڭ بويىنشا جۇمىس تابۋ قيىن ەمەس. ارقاشان سۇرانىس بار, بىراق ماسەلە ولارعا قانداي ۇسىنىس ايتاتىنىڭىزدا. ادامداردىڭ كوبىسى ءبىلىمىن جەتىلدىرۋ ءۇشىن كۋرستاردان ءوتىپ جاتادى, بىراق تاجىريبەسى جوق. جۇمىس بەرۋشى ءۇشىن ءبىلىمنىڭ بولۋى ەمەس, ونىمەن قالاي جۇمىس ىستەيتىنىڭىز ماڭىزدى. بۇگىندە كوپتەگەن كومپانيا زەرتتەۋ جۇمىستارىنا ينۆەستيتسيا سالىپ جاتىر. مەن عىلىمي جۇمىستارمەن ءبىراز اينالىستىم. باكالاۆردا وقىپ جۇرگەنىمدە ۋنيۆەرسيتەتتە عىلىمي قىزمەتكەر بولىپ جۇمىس ىستەدىم. بەلگياداعى قىزمەتىم دە زەرتتەۋمەن بايلانىستى بولدى. سونداي-اق MVF جانە دۇنيەجۇزىلىك بانك سياقتى ۇيىمدار ءۇشىن كوپتەگەن كونسالتينگتىك جوبا ازىرلەدىم. Amazon-دا مەن جاڭا ونىمدەردى ازىرلەۋ جانە زەرتتەۋ بويىنشا Data Scientist بولىپ جۇمىس ىستەيمىن. مەنىڭ قىزمەتىم ەكونوميكا مەن ينجەنەريانىڭ اراسىندا توعىسادى», دەيدى شىڭعىس.
شەتەلدە جۇمىس تابۋ وڭاي بولعانىمەن, وعان ساي بولۋ باستى مىندەت ەكەنىن ايتقان شىڭعىس Google, Amazon, Uber سەكىلدى دۇنيە جۇزىندەگى 100-دەن استام ءتۇرلى كومپانياعا تۇيىندەمە جىبەرگەن. «تۇيىندەمە جىبەرگەن كومپانيالاردىڭ ىشىنەن 4, 5 ۇيىمنان عانا شاقىرتۋ الدىم. لوندونداعى Amazon-عا دەرەكتەرمەن جۇمىس ىستەۋدى بىلەتىن مامان قاجەت بولدى. بۇعان دەيىن مەن باعدارلامالاۋدى ءوز بەتىمشە وقىپ جۇرگەنمىن, مەندە بۇل جۇمىسقا قاجەتتى ءبىلىمىم بولدى, سول ءبىلىمىمدى تاجىريبەدە كورسەتە الدىم», دەيدى ول.
Amazon – ەلەكتروندىق كوممەرتسيا پلاتفورماسىمەن جۇمىس ىستەيتىن الەمدەگى ەڭ ءىرى كومپانيا. وندا دۇنيەجۇزى بويىنشا 1,5 ميلليوننان اسا ادام ەڭبەك ەتەدى. ۇنەمى ىزدەنىسىنىڭ ارقاسىندا وتانداسىمىز قازىر Data Science توبىنىڭ جەتەكشىسى. شەتەلدە ءىت-ماماندارىنا ارقاشان سۇرانىس بار, الايدا ولاردىڭ ءومىرى ءبىز ارمانداعانداي بولا بەرمەيدى.
– ءبىر جىلدان استى Data Science توبىنا جەتەكشىلىك ەتىپ كەلەمىن. شاعىن توبىمىزداعى ماماندار دەرەكتەردى تالداپ, ءتۇرلى ونلاين قوسىمشالار ازىرلەيدى. شەتەلدە ءبىلىم الىپ, وسىندا تۇرۋدى ارماندايتىندارعا ايتارىم, ول جاقتا سەنى ەشكىم كۇتىپ وتىرمايتىنىنا مورالدىق جاعىنان دايىن بولۋ كەرەك. وندا ءبىز ويلايتىنداي قولايلى جاعدايلار جاسالماعان, تۇرعىن ءۇي, جەكە كولىگىڭنىڭ بولماۋى – كوپ قيىندىقتىڭ ءبىرى عانا. ءبىز ءتورت جىگىت بولىپ ءتورت بولمەلى پاتەر جالداپ تۇردىق, پاتەردىڭ جاعدايى ءماز ەمەس ەدى, بىراق باعاسى ارزان بولدى, – دەدى شەتەلدەگى ءومىرى تۋرالى شىڭعىس. اڭگىمە بارىسىندا قازىر تۇرىپ جاتقان لوندون قالاسى تۋرالى كوبىرەك ايتتى.
– لوندوندا تۇرۋ ارينە, كەرەمەت بىراق قيىندىعى دا جەتەرلىك. مىسالى, اراسى قاتتى الىس ەمەس, ا نۇكتەسىنەن ۆ نۇكتەسىنە جەتۋ ءۇشىن كەمىندە ءبىر ساعات كەتەدى, سوندىقتان مەن ۆەلوسيپەدپەن قاتىنايمىن. ول جاقتاعى مەنتاليتەتكە ۇيرەنۋىمە دە كوپ ۋاقىت قاجەت بولدى. ۇلىبريتانيادا بارلىعى قاراپايىم, سىپايى جانە ادەپتى, ال مەنىڭ مىنەزىم تىك ءارى مىنەزىم قىزبا, ەشكىمدى رەنجىتپەۋ ءۇشىن كەي ساتتەردە ءوز-ءوزىمدى ۇستاۋعا تۋرا كەلدى. مەن ەۋروپالىق قارىم-قاتىناستىڭ ءتاسىلىن ءالى دە ۇعىنا الماي كەلەمىن, ولار مەنى سىناپ تۇر ما, ماقتاپ تۇر ما, بولماسا ءبىر نارسەنى قايتا جاساۋدى سۇراپ تۇر ما, بىردەن ۇعىنۋ قيىنداۋ. لوندوندا تۇرۋ ءۇشىن ايىنا كەم دەگەندە ميلليون تەڭگەگە جۋىق تابىس تابۋ كەرەك, بۇل بولمە جالداپ, ۆەلوسيپەدپەن جۇرۋگە عانا جەتەدى. قازاقستاندا ادامدار ءومىر قيىن دەپ ءجيى شاعىمدانادى, بىراق لوندوندا تۇرۋ الدەقايدا كۇردەلى. وعان مورالدىق جانە قارجىلىق جاعىنان دايىن بولۋ كەرەك. كورولدىكتە ءبارى وتە قىمبات. Amazon-دا جۇمىس ىستەۋ, ءبىزدىڭ ستاندارتتار بويىنشا وتە كەرەمەت. الايدا جەكە پاتەردىڭ جوقتىعى كوپ قيىندىق تۋدىرادى. قازىر مۇندا دوسىممەن بىرگە بولمە جالداپ تۇرىپ جاتىرمىز. ۇلىبريتانياداعى پاتەرلەردىڭ, ارينە, اقش-قا قاراعاندا جاعدايى جاقسى, بىراق تۇتاس پاتەر جالدامايتىنىمنىڭ ءوزى كوپ نارسەنى اڭعارتادى. لوندوندا ءوزىڭدى جانە وتباسىڭىزدى اسىراۋعا بولادى, بىراق ول كەزدە اقشا جيناي المايسىز, جالاقىدان جالاقىعا دەيىن ءومىر سۇرۋگە تۋرا كەلەدى, – دەيدى شىڭعىس.
ەلىمىزدە ادەتتە «جوعارى ءبىلىمىڭ تۋرالى ديپلومىڭ بار ما؟ قايدا وقىدىڭ؟ كىمدەر وقىتتى؟» دەگەن ساۋالدار قويىلىپ, جۇمىسقا الۋشى تاراپتىڭ كريتەريلەرى وسىمەن اياقتالاتىنى بەلگىلى. ال شىڭعىستىڭ ايتۋىنشا, شەتەلدە الدىمەن جەكە باستىڭ جاۋاپكەرشىلىگى ماڭىزدى.
– ارينە, كەز كەلگەن ءىس توزىمدىلىك پەن تاباندىلىقتى قاجەت ەتەدى. جات جەردە ءجۇرىپ كوپ ساباق الدىم, ۇيرەندىم. كەز كەلگەن ماقساتقا تاباندىلىقپەن, جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراعان ادامعا قولجەتىمسىز ەشتەڭە جوق. Amazon, Google جانە باسقا كومپانيالاردا جۇمىس ىستەۋدى ارماندايتىن تانىستارىم مەنەن سۇراپ جاتادى. ولاردىڭ ءبىرىنشى سۇراعى: ء«سىز قانداي باعدارلامالاۋ تىلىندە جۇمىس ىستەيسىز؟». «Python «دەپ جاۋاپ بەرەمىن. «مەن Python-دى بىلەمىن. ال ەگەر مەن باسقا باعدارلامالاۋ تىلدەرىن ۇيرەنسەم, بۇل ماڭىزدى ما؟» دەپ ولار قىزىعۋشىلىق تانىتادى. وسىنداي ديالوگتەردەن مەن ادامداردىڭ كوبى پروبلەمالاردى شەشۋگە ەمەس, قولداناتىن قۇرالدارعا عانا نازار اۋدارادى دەگەن وي ءتۇيدىم. بۇل, ارينە, كەرەمەت, بىراق جۇمىس بەرۋشىلەرگە داعدىلاردى ءوز بەتىمەن ىسكە اسىرۋعا دايىن قىزمەتكەر قاجەت. كەز كەلگەن كومپانيا ءۇشىن Python جەتكىلىكتى, باسقا 30 باعدارلامالاۋ ءتىلىن ۇيرەنۋدىڭ قاجەتى جوق. ولار ءۇشىن بەلگىلى ءبىر ماسەلەنىڭ نەلىكتەن پايدا بولعانىن جانە ونى قالاي شەشۋگە بولاتىنىن ءتۇسىنۋى ماڭىزدى. ەگەر ءسىز مامان رەتىندە بۇكىل تسيكلدى باسىنان اياعىنا دەيىن بىلسەڭىز, ءسىز باعا جەتپەس كادر بولاسىز, – دەگەن شىڭعىس كەڭەسىمەن دە ءبولىستى.
Amazon الەمدەگى وزىق كومپانيالاردىڭ قاتارىندا بولعانىمەن, ۇنەمدىلىك (Frugality) نەمەسە قالدىقسىز پرينتسيپىنە نەگىزدەلگەن مەكەمە. ماسەلەن, «كومپانيادا Google-دەگى سياقتى تاڭعى, تۇسكى جانە كەشكى اس تەگىن ەمەس, بىراق جۇمىس ىستەۋگە قاجەتتىنىڭ ءبارى بار. كومپانيا سونىمەن قاتار اي سايىن ءتۇرلى ءىس-شارالار وتكىزەدى. لوندوندا جۇمىس ىستەۋدىڭ ارتىقشىلىعى سول, بارلىق ەۋروپاداعى كەزدەسۋ, كونفەرەنتسيا, ت.ب. ءىس-شارالارعا قاتىسۋعا مۇمكىندىك مول. سوڭعى رەت ليۋكسەمبۋرگكە باردىق. بۇعان دەيىن ءبىز پراگا, بارسەلونا, مانچەستەردە بولدىق. كەلەسى ساپار ەدينبۋرگكە جوسپارلانىپ وتىر. ماعان وسى پرينتسيپ ۇنايدى, جۇمىستىڭ ارقاسىندا ساياحاتتاۋعا دا بولادى. شەتەلدە باسەكەلەستىك جوعارى, سوندىقتان دا ءومىر ءسۇرۋ قيىن. ۇنەمى ىزدەنىستە جۇمىس ىستەپ, ءبىلىمىڭدى, تاجىريبەڭدى جاڭارتىپ وتىرۋىڭ كەرەك. ماعان وتانىما ات باسىن بۇرۋ ارقاشان قۋانىش سىيلايدى, ويتكەنى مەن مۇندا دەمالامىن, اسىرەسە ويدان ءبىر دامىل تاپپايتىن ميىم تىنىشتالادى. ونىڭ ۇستىنە جاقىندارىڭمەن بىرگە بولىپ, ەمىن-ەركىن اڭگىمەلەسۋدىڭ ءوزى ءبىر عاجاپ دەمالىس», دەپ اياقتادى ءسوزىن شىڭعىس كاريموۆ.
