«تەرەڭكول تىنىسى» نەگە شومىشتەن قاعىلدى؟

جەكەشەلەندىرۋدىڭ ەكىنشى تولقىنى­نا ىلىگىپ, بىلتىر جەكەنىڭ قولىنا ساتى­لىپ كەتكەن تەرەڭكول اۋداندىق «تەرەڭكول تىنىسى» گازەتىنىڭ تارالىمى بۇگىندە نەبارى 500 دانا عانا. ونى ەرتىس اۋدانىنداعى «ەرتىس نۇرى» گازەتىنىڭ رەداكتورى التىناي دەمەسىنوۆا ساتىپ العان. رەداكتسيادا قىزمەت ەتەتىندەردىڭ بارلىعى – جەرگىلىكتى تۇرعىندار. بۇگىندە قۇرامى نەبارى 4 قىزمەتكەردەن تۇراتىن گازەتتىڭ قارجىلىق جاعدايى وڭالماي تۇرعان ءتارىزدى.

جۋىقتا مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ پورتالىندا اۋدانداعى باق-تا اۋداندىق ءماسليحات اپپاراتىنىڭ جاريالانىمدارى مەن حابارلاندىرۋلارىن جاريالاۋ ءۇشىن سوماسى 800 مىڭ تەڭگەگە كونكۋرس ويناتىلدى. ۇيىمداستىرۋشى تەرەڭكول اۋداندىق ءماسليحاتىنىڭ اپپاراتى دەپ كورسەتىلگەن. ءبىر قىزىعى, بۇل كونكۋرستىڭ تالابىندا جاريالانىمداردىڭ قازاق جانە ورىس تىلدەرىندە جارىق كورۋگە ءتيىس ەكەنى جازىلعانىمەن, وعان جەرگىلىكتى قازاق گازەتى قاتىسا المايتىنداي ەتىپ جاسالعان. ياعني سيپاتتاماسىندا اۋدان­دا تارالاتىن گازەتتىڭ تارالىمى كەمىندە 1 500 دانا بولۋعا ءتيىس دەپ تايعا تاڭبا باسقانداي كورسەتىلىپتى. مۇنداي تارالىم تەك «زاريادا» عانا بارىن ۇيىمداستىرۋ­شى بىلمەيدى دەيسىز بە؟.. ال اۋداندا «تەرەڭكول تىنىسى» مەن «زاريادان» وزگە اقپارات قۇرالى جوق. قوس باسىلىمنىڭ دا جارعىسىندا اقپاراتتى ەكى تىلدە باسۋعا بولاتىنى كورسەتىلگەن.

«تەرەڭكول تىنىسى» گازەتى باسشى­سىنىڭ پىكىرىنشە, كونكۋرس جاريالاۋشى تاراپ مەملە­كەتتىك تىلدەگى باسىلىمدى مۇ­يىزدەپ, قوسىمشا تابىستان ايى­رىپ وتىر. ال قازاق رەداكتسياسىنىڭ مەملەكەت­تىك تاپ­سىرىستان وزگە كىرىس كوزى مۇلدە جوق.

– ءبىزدى قوسىمشا قاراجاتتان قاعا­تىنداي نە جازىپ قويعانىمىزدى بىلمەي­مىن. بىلتىر قازان ايىندا مەملەكەتتىك تاپسىرىستىڭ اقشاسى ءبىتىپ قالعاندا, جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن اكىمدىك پەن ءماسليحات ماتەريالدارىن گازەتتە تەگىن باستىق. 2021 جىلى بيۋدجەتىمىز 9 ملن تەڭگەنى عانا قۇرادى. بيىل جىل باسىندا مەملەكەتتىك اقپاراتتىق تاپسىرىسقا اۋدان بيۋدجەتىنەن بولىنگەنى 23 ملن تەڭگە ەكەن, سونىڭ 11 ملن تەڭگەسىن اۋپىرىمدەپ ءجۇرىپ ۇتىپ الدىق. ونىڭ وزىندە وبلىستىق اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ باسقارماسىنان حابارلاسىپ: «تەندەرگە تىگىلىپ وتىرعان قاراجاتتىڭ باسىم بولىگىن «زاريا» يەلەنۋى كەرەك ەدى. سىزدەر ۇسىنىستا كوپ سوما كورسەتىپسىزدەر, رەداكتسيالارىڭىزدا قىزمەتكەر سانى از, مۇمكىن ازايتاسىزدار», دەدى. رايىمنان قايتپادىم, سەبەبى ەكى گازەتتىڭ جۇكتە­مەسى, اقپاراتتىق بەتتەر سانى بىردەي. وسىلايشا, ەكى رەداكتسياعا تەڭ ءبولىندى. «زاريا» – وبلىس بويىنشا جەكەنىڭ قولىنا وتپەگەن, اكىمدىكتىڭ قاراۋىندا قالىپ قويعان جالعىز گازەت. وندا 10 ادام جۇمىس ىستەيدى. جەرگىلىكتى بيلىك وكىلدەرى مەن ءماسليحاتتىڭ بۇيرەگى سول جاققا ءجيى بۇراتىنىن اڭعارىپ ءجۇرمىز. ءتىپتى اي سايىن ورىندالعان جۇ­مىس­تاردىڭ اكتىسىن جىبەرسەك, ۇزاق تەك­سەرىپ, تيەسىلى اقشامىزدى كەش اۋدارا­دى. ماسەلەن, اكتى­نى وتكەن تامىز ايىنىڭ 11-ىندە جونەلت­كەنى­مىزبەن, اقشانى 2 قىركۇيەكتە عانا ءتۇسىردى. ال كورشى رەداكتسياعا 14 تامىزدا بەرىپ قويىپتى. سونىڭ سالدارىنان رەداكتسيا قىزمەتكەرلەرىنە ەڭبەكاقىنى كەشىكتىرىپ تولەدىم. قىزمەتكەرلەر بالالارىن مەكتەپكە ۋاقتىلى دايىنداي الماي, رەنىش ءبىلدىردى. وسى ايدا كورشى رەداكتسياعا كونكۋرس ارقىلى قوسىمشا قاراجات ءبولىپ, ءبىزدى تاعى شومىشتەن قاقتى. بۇلاي قازاق گازەتىنىڭ قۇقىعىن تاپتاتىپ قويىپ قاراپ وتىرا المايمىن. نەگە «زارياعا» بەرىلەتىن مۇمكىندىكتەن «تەرەڭكول تىنىسى» قۇر قالۋى كەرەك؟ – دەيدى ا.دەمەسىنوۆا.

«تەرەڭكول تىنىسىنا» گازەت اشىل­عالى بەرى (2011 جىلدان) رەداكتورلىق ەتىپ وتىر­عان ەربول قامزيننىڭ سوزىنە قاراعاندا, رەداكتسيا كادر تاپشىلىعىنا ۇشىراپ وتىر. ول عانا ەمەس, كەزىندە جەكەشەلەندىرۋدىڭ قامىتىن كيگەن جەلەزين, ۋسپەن, باياناۋىل اۋدان­دارىن­داعى گازەتتەردە دە سول جاعداي, جازاتىن ءتىلشى جوق. ەربول امانعازى ۇلى گازەتتە ديرەكتور, ءوزى جانە بەتتەۋشى عانا جۇمىس ىستەپ جاتقانىن ايتىپ ءوتتى. ءتىلشىنىڭ ەڭبەكاقىسى ءتاۋىر بولعانىمەن, ورنى بوس تۇر, اۋدانعا كەلىپ ەڭبەك ەتۋگە ق ۇلىقتى جاستار جوق.

– تەرەڭكول – ورىستانىپ كەتكەن ولكە. مۇندا تۇراتىن 19,3 مىڭ حالىقتىڭ شامامەن 32 پايىزى عانا قازاقتار. الايدا قاراكوزدەرىمىزدى ءتىل ماسەلەسىنە كەلگەندە ءۇش بولىككە بولۋگە تۋرا كەلەدى. ولاردىڭ ۇشتەن ءبىرى عانا انا تىلدەرىندە جازىپ, وقي بىلەدى. تاعى ءبىر بولىگى اۋىزەكى تىلدە قينالىپ سويلەگەنىمەن, قازاقشا وقي المايدى. ال وزگەسى نە سويلەي, نە جازا بىلمەيتىنى انىق ستاتيستيكا. سوندىقتان قازاق گازەتىنىڭ تارالىمى از بولىپ تۇرۋىنىڭ نەگىزگى سەبەبى وسى. گازەتتىڭ جۇمىسىن تۇراقتى جۇرگىزۋ ءۇشىن اكىم­دىكتەگىلەردىڭ كوزقاراسى دۇرىس بولىپ, قولداۋىن ۇزبەۋى كەرەك. سەبەبى اۋدان بويىنشا مەملەكەتتىك تىلدەگى جالعىز اقپارات قۇرالى ءبىز عانا. بۇلاي جالعاسا بەرسە, تۋعان ءتىلىمىزدىڭ كوسەگەسىن كوگەرتۋ, قازاق تىلىندە سويلەۋشىلەر سانىن كوبەيتۋ دەگەن ماسەلەلەر جاي اڭگىمە كۇيىندە قالماق, – دەيدى ە.قامزين.

ماسەلەنىڭ ىزىمەن اۋدان باسشىسى ازامات ماڭعۇتوۆقا دا تەلەفون شالدىق. اكىم سوڭعى ۋاقىتتا «تەرەڭكول تىنىسى» بويىنشا ماسەلەلەر قالىپتاسىپ وتىرعانىن جەتكىزدى.

– قازاق رەداكتسياسى قيت ەتسە اقشا سۇرايدى. جەكەمەنشىك گازەت بولعانىنا قاراماستان ءبىز قولداۋدى ۇزبەيمىز. ءبىزدىڭ ءبىراز شاعىمىمىز بار: اۋدان ءومىرىن قامتىپ جازبايدى, كەيبىر ماتەريالداردى ۋاقىتىندا باسپايدى. رەداكتسيا ۇجىمى گازەتتىڭ تارالىمىن ارتتىرۋمەن دۇرىس شۇعىلدانبايدى. وسىنىڭ بارلىعى تۇپتەپ كەلگەندە گازەت قۇرىلتايشىلارىنىڭ قازىرگى ماقساتى تەك تابىس تابۋ ما دەگەن ويعا جەتەلەيدى. شىنىن ايتۋ كەرەك, «تەرەڭكول تىنىسىنىڭ» قازىرگى جاعدايى مۇشكىل. تارالىمىن كوبەيتىپ, وقىرمان سانىن ەسەلەۋ ءۇشىن جۇمىس جۇرگىزىلۋگە ءتيىس دەپ ەسەپتەيمىز. ەگەر «زاريا» گازەتىن جەكەمەنشىككە جىبەرەتىن بولساق, قازاق رەداكتسياسىن مۇلدە تاسادا قالدىرىپ, بارلىق كونكۋرستى سول يەلەنىپ كەتە مە دەگەن دە قاۋىپ بار. قازىر قازاقتىلدى جۇرتتىڭ قاتارى كوبەيىپ كەلەدى. اۋدان ورتالىعىندا ونىڭ ۇلەسى 50 پايىزعا جەتتى. وڭتۇستىكتەن ءوز اعايىندارىمىز كوشىپ كەلىپ جاتىر. وسىنىڭ بارلىعى جاڭا وقىرماندار سانىن ىزدەپ تابۋعا ۇلكەن مۇمكىندىك, – دەيدى ازامات توقتامىس ۇلى.

تۇپتەپ كەلگەندە, «تەرەڭكول تىنىسى» گازەتىنە اۋدان باسشىلىعىنىڭ قام­­قورلىعى اۋاداي قاجەت. قازىر ەلىمىز بويىن­شا باسپاحانا شىعىندارى ەسەلە­نىپ, قىم­باتشىلىق قىسىپ تۇرعان ۋاقىت. وسىنداي كەزەڭدە قولداۋ بولماسا, رەداكتسيا ءوز ومىرشەڭدىگىن ساقتاپ قالۋى ەكىتالاي.

پاۆلودار وبلىسى,

تەرەڭكول اۋدانى