ءوز زامانىندا بۇل ادىلەتتى اباي دا ىزدەدى. «...وزگە جۇرتتان ءسوزى ۇزىن» ۇلتىنىڭ ءتۇرلى مىنەزىن كورىپ, كۇيىندى. كۇرەستى. جازدى. ودان بەرى دە قانشاما سۋ اقتى. ال سول اباي تانىعان, تانىپ وتىرىپ جەرىنگەن قازاق بۇگىنگىدەي جاڭا عاسىردا, اسىرەسە «جاڭا قازاقستاندا» وزگەردى مە؟..
جالعان سوزگە جالاڭ ۇران قوسىپ, اسپانداتا جونەلەتىن ءبىرتۇرلى عادەتكە قازىر بويىمىز ۇيرەنگەندەي. دەسەك تە تالعامسىز, تارازىسىز ايتىلا سالاتىن ويدىڭ سونشالىقتى قۇبىلمالىلىعىنا تاڭعالاسىڭ. اق-قاراسى بەيمالىم اقتاۋ, داتتاۋ, جاقتاۋ, ماقتاۋلاردىڭ تولقىنى تاسقىن سەلدەي سوعادى. سوندا سوزىندە ادىلەت جوق بۇل قاڭباق-مىنەزدىڭ سىرى نەدە؟
ۇلتتىڭ مادەنيەتى مەن ينتەللەكتىسى سول رۋحانياتتىڭ سالماعىن كورسەتسە كەرەك. ال بۇل دەڭگەيدىڭ شاما-شارقى, ارينە, بىلىمگە, وقۋعا بايلانىستى. ءدال وسى تۇستا قازىرگى قوعامنىڭ كىتاپتى اسا وقي قويمايتىنى ەسىڭە تۇسەدى. ودان بولەك, يدەولوگياداعى, بيلىك كوزقاراسىنداعى رۋحانياتتىڭ ءرولى دە بەلگىلى. ءبىر جاعىنان, جاقسى ولەڭ وقىپ, راقاتتانباعان ياكي ءتاۋىر شىعارماعا ريزا بولىپ, ءلاززات الماعان, كلاسسيكانى تانىماعان حالىقتىڭ تالعامى دا جەڭىل ويعا, جەلەڭ سوزگە بەيىم بولاتىنى زاڭدى دا. ونىڭ نەسىنە تاڭعالامىز...
اسىرەسە كەيىنگى جىلدارى جالپى قازاقستاندا ءومىر وزگەردى: قالادا دا, اۋىلدا دا تۇرمىس ءماز ەمەس. قىمباتشىلىق جالاقىسى تومەن حالىقتى قىسىپ بارادى. كۇن كورىسى قيىنداعان جۇرتتىڭ ءبىلىم الۋعا, كىتاپ وقۋعا, بالا تاربيەلەۋگە, ساياساتقا, ۇلت بولاشاعىنا الاڭداۋعا ۋاقىتى جوق. قۇلقى دا كورىنبەيدى. الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى ءجونسىز جورتقان جاپپاي ايىپتاۋلاردىڭ ءبىر سەبەبى, بالكي, سودان بولار. ءوز ومىرىنە كوڭىلى تولماعان حالىق قوعامعا ءبىر نارازىلىعىن بىلدىرگىسى كەلەر. ادىلەتسىز كىنالاۋلار ىشتەگى وشپەندىلىكتىڭ داۋىسىنداي سەزىلەدى. بۇل دا – الەۋمەتتىك تراگەديا.
ەندى ءبىر جاعىنان, توبىرلىق مىنەز قاي حالىقتا دا بار دەيسىڭ. ونى بىلىمسىزدىكتىڭ, مادەنيەتسىزدىكتىڭ, تالعامسىزدىقتىڭ ءبىر كورىنىسى رەتىندە كورەمىز. دەگەنمەن قازاق قوعامىندا بۇل كورىنىستىڭ كەيىنگى ۋاقىتتا اۋا جايىلا بەلەڭ الا باستاعانى الاڭداتادى. ال وعان اسەر ەتۋشى فاكتورلارعا كەلسەك, حالىق كوزقاراسىنداعى ءبىرىنشى «كىنالى», ارينە, بيلىك. جالپى, قوعامنىڭ بيلىككە ەشقاشان كوڭىلى تولعان ەمەس. بۇل زاڭدى دا. سويتە تۇرا كەيدە قاريالاردىڭ كەشەگى كەڭەس وكىمەتىن ەشقاشان جاماندامايتىنىنا تاڭعالاسىڭ (اڭعالدىق پا, الدە اقيقات پا؟) قازىر جۇرتتىڭ بيلىككە ايتار ارىزى كوپ. قانتتىڭ باعاسىنان باستالا-
تىن «مۇڭدى جىر» جالپىحالىقتىق سيپات العان قىمباتشىلىققا ۇلاسادى. ال جالاقىنىڭ جايى بەلگىلى. قوعام ۇكىمەتتىڭ الدىندا «كەرەكتەن» باسقا ءسوز ايتپايدى: جۇمىس كەرەك, جاقسى ايلىق كەرەك, ءۇي كەرەك, مەكتەپ, جول, اۋىزسۋ, گاز, جارىق, تاعىسىن تاعىلار. ياعني قوعامنىڭ الدىندا ءبارى كىنالى: قازىناداعى قارجىنى جىمقىرعان شەنەۋنىكتەردەن باستاپ, پارا الاتىن اكىم-قارالارعا دەيىن. ودان بولەك, ۇستاز بالانى شالا وقىتقانى ءۇشىن كىنالى, ال دارىگەر دۇرىس ەمدەمەگەنى ءۇشىن كىنالى, جازۋشى جاقسى جازباعانى ءۇشىن جازىقتى. اسىرەسە قاڭتار وقيعاسىنان كەيىن ءھام ءدال قازىرگى «اۆتوبان شۇبىرىندى» تۇسىندا بيلىككە دەگەن جالپىۇلتتىق قارسىلىق ءتىپتى ۇدەپ تۇر.
ال ەڭ باستى «كىنالى» – ۋاقىت. ءبىز قازىر شەتەلدىك ونىمدەردى تۇتىنامىز, شەتەلدىڭ كيىمىن كيەمىز, شەتەلدىڭ كينوسىن كورەمىز. كەيدە «قازاقستاندا وتىز جىلدا نە دامىدى؟» دەپ ويلاۋىڭىز مۇمكىن. شىنداپ كەلگەندە, بۇل وتە-موتە قاۋىپتى سۇراق. جاۋابى دا جۇرەك اۋىرتادى. سىبىرلاپ ايتساق, قازاقستاندا وتىز جىلدا جەمقورلىق, پاراقورلىق, رۋشىلدىق, تامىر-تانىستىق سىندى ىشمەرەز قاسيەتتەردەن باسقا ەشتەڭە دامىماپتى.
سونىمەن, وسىلايشا, حالىق ءۇشىن ءبارى «كىنالى». ال كىناسىز كىم؟..
