مۋزەيدىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى باتىرلان ساعىنتاەۆتىڭ ايتۋىنشا, 1974 جىلى تورعاي وزەنىنىڭ ارناسىنان تابىلعان كونە جادىگەرلەردى مۇراجاي قورىنا بەلگىلى جازۋشى-ەتنوگراف سەيىت كەنجەاحمەتوۆ وتكىزىپتى. قازىر سورەدە مامونت قاڭقاسىنىڭ ءبىر بولىگى عانا تۇر. قالعانى سيرەك كەزدەسەتىن ەكسپوناتتارعا ارنالعان قويمادا ەكەن. ويتكەنى بىلتىر عانا جوندەۋدەن وتكەن مۋزەيگە ءالى رەەكسپوزيتسيا جاسالماپتى.
– قازىرشە سيرەك كەزدەسەتىن ەكسپوناتتاردىڭ ءبىرازى كورنەكى جەردە ەمەس. ولاردىڭ ءبارى رەەكسپوزيتسيادان كەيىن عانا ءوز ورنىن تابادى. مامونتتى قازىر قازاق اراسىندا ءزىل دەپ اتاپ ءجۇر عوي. ءزىل مەن ءپىل دەگەن ءبىر-بىرىنە ۇيقاسىپ تۇر عوي. تۇرپاتىنا, كەسكىن-كەلبەتىنە قاراساق تا ءپىل مەن مامونتتىڭ اناتومياسىندا ۇقساستىق بار. ءزىل دەگەن قازاق ميفولوگياسىندا كەزدەسەدى, ەسكى ەرتەگى-اڭىزدارداعى جانۋاردىڭ اتاۋى. ول وتە ءىرى بولمايدى ەكەن, شاعىن عانا جانۋار. بىراق سالماعى اۋىر. زىلدەي اۋىر دەگەن سودان شىققان. مامونت دەگەن ءزىلدىڭ ءوزى بولىپ شىعۋى دا مۇمكىن. جالپى, قازاقتىڭ دۇنيەتانىمىندا وسىنداي قىزىق دۇنيەلەر كوپ. مىسالى, ايتىستاردا «تاۋىس قۇستاي تۇرلەنىپ» دەگەن تىركەس كەزدەسەدى. تاۋىس دەگەنىمىز – پاۆلين. قازاق دالاسىندا جوق قوي. نەمەسە «جانسىزدا ۇلكەنى – قامىس, جاندىدا ۇلكەنى – بالىق» دەيدى. ەندى الەمدەگى ەڭ ۇلكەن جانۋار كيت قوي, كوك كيت. «جانسىزدا ۇلكەنى – قامىس» دەگەندە ەڭ بيىك بولىپ وسەتىن وسىمدىك كادىمگى بامبۋكتى مەڭزەپ تۇر. قامىس تارىزدەس قوي ول. نەمەسە ءپىلدى الايىقشى, ءپىل دە جوق قوي قازاق دالاسىندا. بىراق اۋىز ادەبيەتىندە «قۇنان ءپىلدىڭ قايىسى» دەگەن تىركەس بار. بۇل جەردە ءۇش جاسار دەپ ءپىلدىڭ جاسىنا دەيىن انىقتاما بەرىپ تۇر. وسىنداي-وسىنداي قىزىق دۇنيەلەر بار, – دەيدى عىلىمي قىزمەتكەر.
ەل ىشىندە ەجەلدە تورعاي تابانىندا تەڭىز بولعان دەگەن ءسوز بار. دالا ولكەسى تاريحى مۋزەيىندە تۇرعان اكۋلانىڭ ءتىسى, بىرتە-بىرتە تاسقا اينالىپ, كومىرگە ۇقساپ كەتكەن ەجەلگى وسىمدىكتەر, بۇدان وزگە دە ءتۇرلى پالەونتولوگيالىق قازبا قالدىقتارى دا وسىنى مەڭزەپ تۇرعانداي.
ارقالىق
