ساياسات • 23 قىركۇيەك، 2022

ۇمىتكەرلەردى تىركەۋ باستالدى­

110 رەت كورسەتىلدى

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستان حالقىنا ۇندەۋ جاريالاپ، كەزەكتەن تىس پرە­زيدەنتتىك سايلاۋدى 20 قاراشاعا بەلگىلەدى. بۇگىن پرەزيدەنت سايلاۋىنا ۇمىتكەرلەردى ۇسىنۋ باستالادى.

ۇمىتكەرلەر 11 قازان ساعات 18.00-گە دەيىن تىركەلە الادى. ەل تاريحىنداعى سايا­سي ماڭىزدى وقيعا مەملەكەت دامۋىنىڭ جاڭا ءداۋىرىن قالىپتاستىرادى دەگەن سەنىم مول.

نۇرلان ءابدىروۆتىڭ توراعا­لىعى­مەن ورتالىق سايلاۋ كوميس­­سياسىنىڭ وتىرىسى ءوتىپ، كەزەك­تەن تىس پرەزيدەنت سايلاۋىن وتكىزۋ جونىندەگى نەگىزگى ءىس-شارا­لاردىڭ كۇن­تىزبەلىك جوسپارى بەكى­تىلدى. سون­­داي-اق شەت مەملە­كەتتەر، حالىق­­­ارالىق ۇيىمدار باي­قاۋ­شى­لارى­نىڭ، شەتەل­­دىك باق وكىل­دەرى­نىڭ قىز­­مەتىن ۇيىم­داس­تىرۋ، ساي­لاۋعا دا­يىن­­­دىق كەزە­ڭىندە سايلاۋ كو­ميس­­­سيا­لارى­نىڭ مۇشەلەرىن جانە ساي­­لاۋ پرو­تسەسىنىڭ باسقا دا قا­تىسۋ­­شىلارىن وقىتۋدى ۇيىمداس­تىرۋ تۋرالى شارالار قابىلداندى.

وتىرىستى اشقان ورتا­لىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ توراعاسى ن.ءابدىروۆ پرەزي­دەن­­ت سايلاۋى ەل ومىرىندەگى ما­ڭىز­­­دى قوعامدىق-ساياسي وقيعا ەكە­­­نىن اتاپ ءوتتى. «قازاقستان رەس­پۋب­­­لي­كاسى پرە­­زيدەنتىنىڭ ساي­لا­ۋىن تاعا­يىن­داۋمەن سايلاۋ تسيك­­لى باس­­تالادى، ول ساياسي جۇ­يەنى جاڭ­­عىر­­­تۋعا نەگىزدەلگەن جانە ماۋ­­سىم رە­ف­ە­رەندۋمىندا ازا­مات­تار­دىڭ كوپ­­شىلىگى قول­داعان كونس­تي­تۋ­تسيا­لىق رەفور­مانىڭ لوگيكا­سىنا تو­لىق ساي­كەس كەلەدى»، دەدى ن.ءابدىروۆ.

ورتالىق سايلاۋ كوميسسيا­سى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى كونستانتين پەتروۆتىڭ اي­تۋىنشا، پرەزيدەنتتiككە كان­ديداتتاردى ۇسىنۋ قۇ­قى­عى «ساي­لاۋ تۋرالى» كونس­تيتۋتسيا­­لىق زاڭنىڭ 55-بابى 1-تارماعى­نا ساي­كەس بەل­گi­لەنگەن تار­تiپ­پەن تiر­كەل­گەن رەس­پۋبليكا­لىق قو­عام­دىق بiر­لەس­­تiكتەرگە تيەسىلى.

ۇسىنۋ تۋرالى شەشىم رەس­­پۋبليكالىق قوعامدىق بىر­­لەستىكتىڭ جوعارعى ورگا­نى مۇشەلەرىنىڭ جالپى سا­نى­نىڭ كوپشىلىك داۋى­سى­مەن قابىلدانادى. كاندي­دات­تاردىڭ كونستيتۋتسيادا جانە «سايلاۋ تۋرالى» كون­ستيتۋتسيالىق زاڭدا قويى­لا­تىن تالاپتارعا سايكەستiگi ور­تا­لىق سايلاۋ كوميسسياسى رەس­پۋبليكالىق قوعامدىق بiرلەستiكتiڭ جوعارى ورگانى وتىرىسىنىڭ كانديداتتى ۇسى­نۋ تۋرالى حاتتاماسىنا ساي كانديداتتىڭ داۋىسقا تۇسۋگە كەلiسiم بەرۋi تۋرالى وتiنiشiمەن جانە سايلاۋ جارناسىن تولەگەنىن كۋا­­لاندىراتىن قۇجاتپەن بىر­گە ۇسىنىلعان كەزدەن باس­تاپ بەس كۇن iشiندە انىق­تالادى. كوپشىلىكتى سايلاۋ جارناسىنىڭ مولشەرى قى­زىق­­تىرماي قويمايتىنى بەل­گى­لى. جارنا قۇنى – 3 ميلليون تەڭگە. سايلاۋ جارناسى كانديداتقا ەگەر ول لاۋا­زىم­عا سايلانسا نەمەسە كە­مىن­دە 5 پايىز داۋىس السا، قاي­تارىلاتىنىن اتاپ وتكەن ءجون. كانديداتتارعا قويى­لا­تىن تالاپتار: قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتى بولۋى; قازاقستان اۋماعىندا سوڭعى 15 جىل بويى تۇرۋى; جوعارى ءبىلىمىنىڭ بولۋى; جاسى 40-قا تولعان بولۋى; بەلسەندى سايلاۋ قۇقىعىنىڭ بولۋى; مەملەكەتتىك قىزمەتتە نەمە­سە سايلانبالى لاۋازىمدا كە­مىندە 5 جىل جۇمىس تا­جى­ري­بەسىنىڭ بولۋى; مەم­لە­كەت­تىك ءتىلدى ەركىن مەڭگەرۋى.

– پرەزيدەنتتىككە كاندي­دات­تاردى قولداۋ ءۇشىن وبلىستار، رەسپۋبليكالىق ما­ڭى­زى بار قالالاردىڭ جانە استانانىڭ كەم دەگەندە 2/3 اتىنان تەڭدەي وكىلدىك ەتە­تىن سايلاۋشىلار سانىنىڭ كەم دەگەندە 1 پايىزىنىڭ قولىن جيناۋ قاجەت. قول قويۋ پاراقتارىن بەرۋ كان­دي­داتتىڭ كونستيتۋتسيا مەن كون­­ستي­تۋتسيالىق زاڭنىڭ تا­لاپ­تارىنا سايكەستىگىن انىقتاعاننان كەيىن 5 كۇننىڭ ىشىندە جۇرگىزىلەدى. ءار كانديداتتى قولداۋ ءۇشىن 118 273 سايلاۋشىنىڭ قولى جينالۋى ءتيىس، – دەدى كونستانتين پەتروۆ.

قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرە­زيدەنتتىگىنە كان­دي­دات­تار سايلاۋعا دەيىنگى ۇگىت-نا­سي­حات جۇمىسىن 21 قازاندا باستايدى. اتالعان ءىس-شارا 28 كۇنگە سوزىلادى. ۇگىت جۇرگىزۋ 18 قاراشا كۇنى ساعات 18:00-دە توقتاتىلادى. 19 قا­را­شا – سايلاۋ الدىنداعى تىنىشتىق كۇنى. 20 قاراشا داۋىس بەرۋ كۇنى، ياعني سايلاۋ. 21 قاراشادان 27 قاراشاعا دەيىن سايلاۋدىڭ الدىن الا قورىتىندىسىن شىعارۋ جۇر­گى­زىلەدى. 27 قاراشا ناتي­جە­لەر­دى بەلگىلەۋ جانە ساي­لان­عان پرەزيدەنتتى تىركەۋ جۇزەگە اسپاق.

ورتالىق سايلاۋ كوميس­سيا­سىنىڭ مۇشەسى ءسابيلا مۇس­تا­فينانىڭ مالىمەتىنشە، سايلاۋ ناۋقانىنا شامامەن 20،5 ملرد تەڭگە جۇمسالادى دەپ كۇتىلۋدە. «سايلاۋ كوميس­سيا­­سىنىڭ 70 مىڭنان استام مۇشەسىنىڭ ەڭبەكاقىسى ەڭ تومەنگى جالاقى كريتە­ري­ىنە ساي تولەنەدى. 2019 جىلى پرەزيدەنت سايلاۋى ۇيىمداستىرىلعاندا ەڭ تومەن­گى جالاقى 42 500 تەڭگە بول­دى. بيىل ەلىمىزدە ەڭ تو­مەنگى جالاقى 60 مىڭ تەڭگەگە كو­تەرىلدى. بۇگىندە ءبىز قار­جى مينيسترلىگىنە سايلاۋ ناۋ­قانىنا ارنالعان شى­عىس­تاردى شامامەن ەسەپتەپ، سمەتاسىن ۇسىندىق. قازىر بۇل ماسەلە تالقىلانىپ جاتىر. سايلاۋ ناۋقانىنا 20،5 ملرد تەڭگە كولەمىندە قارجى قاجەت دەپ وتىرمىز. سونداي-اق سايلاۋ جاشىكتەرىن ساتىپ الۋعا قارجى سۇرادىق»، دەدى ول. بەلگىلى بولعانداي، بيىل جاڭادان قۇرىلعان ءۇش وبلىس­تا (اباي، جەتىسۋ، ۇلىتاۋ) سايلاۋ ۋچاسكەلەرى اشىلماق.

ءسابيلا مۇستافينا پرەزيدەنت سايلاۋىنا دايىن­دىق كەزەڭىندە سايلاۋ كوميس­سيا­لارىنىڭ مۇشەلەرى مەن سايلاۋ ۇدەرىسىنىڭ باسقا دا قاتى­سۋ­شى­لارىن وقى­تۋ شەڭبەرىندە وسك بىر­قا­تار ونلاين جانە وففلاين ءىس-شارالار، ونىڭ ىشىن­دە ورتالىق سايلاۋ كوميس­سيا­سى­نىڭ ينتەرنەت سايتىنىڭ پلاتفورماسىندا ىسكە اسىرىلاتىن قاشىقتان وقىتۋ جانە تەستىلەۋ وتكىزىلەتىنىن حابارلادى. ەلەكتوراتتىق وقىتۋدى جۇرگىزۋ كەزىندە تومەن تۇرعان سايلاۋ ورگاندارىنىڭ جوعا­رى تۇرعان سايلاۋ ورگان­دا­رى­نىڭ وقىتۋدى جۇرگىزۋىن كوز­دەيتىن كاسكادتى ءادىس قول­دانىلماق. كوميسسيا بازا­سىندا پرەزيدەنتتىككە كاندي­دات­تاردىڭ سايلاۋ الدىنداعى ناۋقانىنىڭ ۇيىمداستىرۋ-راسىمدىك ماسەلەلەرى بويىنشا سايلاۋ الدىنداعى شتابتار مەن سەنىم بىلدىرگەن ادامدار ءۇشىن وقىتۋ سەمينار-كەڭەستەرى وتكىزىلەدى. سايلاۋ­شى­لارعا اقپاراتتىق، ءتۇسىن­دى­رۋ جانە جۇمىلدىرۋ سيپاتىنداعى جۇمىس ءۇشىن رو­ليكتەر، سونداي-اق داۋىس بەرۋ كۇنى سايلاۋدى ۇيىمداس­تى­رۋشىلاردىڭ جۇ­مى­سى تۋرالى وقۋ ءفيلمىن دا­يىن­داۋ جوس­پارلانۋدا.

ايتپاقشى، سايلاۋ بيۋل­لە­تەندەرىندە «بار­لى­عى­نا قارسىمىن» گرافاسى بولادى. ياعني سايلاۋشىلار بارلىق كانديداتقا قارسى داۋىس بەرە الادى. «بارلىعىنا قارسىمىن» گرافاسى زاڭمەن قاراستىرىلعان. ەگەر ازامات بىردە-ءبىر كانديداتتى تاڭ­دا­ما­سا، ول بارلىعىنا قار­سى داۋىس بەرۋگە قۇقىلى»، دەدى كونستانتين پەتروۆ.

الداعى سايلاۋدا جەڭىسكە جەتكەن كانديدات ەلدى جەتى جىل باسقارماق جانە ول ەڭ جوعارى لاۋازىمدى قىزمەتتى ءبىر-اق مەرزىم اتقارادى، قايتا سايلانا المايدى.

ورتالىق سايلاۋ كوميس­سيا­سىنىڭ حاتشىسى مۇحتار ەرمان شەت مەملەكەتتەر، حا­لىقارالىق ۇيىمدار بايقاۋ­شىلارىنىڭ، شەتەل­دىك باق وكىل­دەرىنىڭ قىزمەتىن ۇيىم­­داستىرۋ تۋرالى بايان­دادى. ول ءوز سوزىن­دە قازاقستان كوپتەگەن حالىق­ارا­لىق ۇيىمداردىڭ مۇشەسى رەتىندە حالىقارالىق بايقاۋ ينستيتۋتىن اشۋ جو­نىن­دەگى حالىقارالىق مىن­دەت­تەمەلەرىن ۇنەمى ورىن­­داپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى. شەت مەملەكەتتەر مەن حا­لىق­ارالىق ۇيىمداردىڭ باي­قاۋ­شىلارى ورتالىق ساي­لاۋ كوميسسيا­سىمەن سىرت­قى ىستەر مي­نيسترلىگىنىڭ ۇسى­نى­سى بو­يىن­شا اككرە­ديت­تەلەدى. بايقاۋشىلار قا­زاق­­ستان زاڭ­ناماسىن نەمەسە حا­لىق­ارالىق قۇقىقتىڭ جال­پى جۇرت تانىعان نورمالارىن بۇزعان جاعدايدا، ءتيىستى سايلاۋ كوميسسياسى ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنا شەت مەملەكەتتىڭ، حالىقارالىق ۇيىمنىڭ بايقاۋشىسىن اككرە­ديتتەۋدى كەرى قايتارىپ الۋ تۋرالى ۇسىنىس ەنگىزۋگە قۇ­قىلى. اككرەديتتەۋدى وتكى­زۋ داۋىس بەرۋ كۇنىنە بەس كۇن قالعاندا، ياعني 2022 جىلعى 14 قاراشادا ەلوردا ۋاقىتى بويىنشا 18.00-دە اياقتالادى.

كوميسسيا توراعاسى نۇرلان ءابدىروۆ ساياسي ما­ڭىز­دى وقيعا بۇعان دەيىن وتكى­­­زىلگەن رەفەرەندۋمنىڭ زاڭ­دى جالعاسى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ەندىگى جەردە ساياسي جۇيە تۇبە­گەيلى وزگەرىپ، مەم­لە­­كەت­تىك ورگانداردىڭ با­عى­تى جاڭارادى دەگەن سەنىم با­سىم.

ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا، پرەزيدەنتتى 7 جىلعا عانا سايلاۋ جونىندەگى شەشىمنىڭ كوپتەگەن وڭ تۇسى بار. ماسە­لەن، پرەزيدەنتتىكتەن ۇمىتكەر ءوزىنىڭ ءبىر مەرزىمگە عانا سايلاناتىنىن بىلەدى، وسى ارالىقتا ول ءوز جۇمىسىن كورسەتىپ، ەلى­­­مىزدەگى جاعدايدى جاقسى جاق­­قا وزگەرتۋگە تىرىساتىنى تۇ­سى­نىك­تى. سايكەسىنشە، 20 قارا­شا­دا بولاتىن پرەزي­دەنت سايلاۋىنا تۇسەتىن ءار ۇمىت­كەر­گە زور جاۋاپكەرشىلىك ارتىلىپ وتىر.

سوڭعى جاڭالىقتار

ءرۋبلدى ساتىپ الۋ 31%-عا ءوستى

ەكونوميكا • بۇگىن، 15:23

ۇقساس جاڭالىقتار