ۇمىتكەرلەر 11 قازان ساعات 18.00-گە دەيىن تىركەلە الادى. ەل تاريحىنداعى ساياسي ماڭىزدى وقيعا مەملەكەت دامۋىنىڭ جاڭا ءداۋىرىن قالىپتاستىرادى دەگەن سەنىم مول.
نۇرلان ءابدىروۆتىڭ توراعالىعىمەن ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ وتىرىسى ءوتىپ, كەزەكتەن تىس پرەزيدەنت سايلاۋىن وتكىزۋ جونىندەگى نەگىزگى ءىس-شارالاردىڭ كۇنتىزبەلىك جوسپارى بەكىتىلدى. سونداي-اق شەت مەملەكەتتەر, حالىقارالىق ۇيىمدار بايقاۋشىلارىنىڭ, شەتەلدىك باق وكىلدەرىنىڭ قىزمەتىن ۇيىمداستىرۋ, سايلاۋعا دايىندىق كەزەڭىندە سايلاۋ كوميسسيالارىنىڭ مۇشەلەرىن جانە سايلاۋ پروتسەسىنىڭ باسقا دا قاتىسۋشىلارىن وقىتۋدى ۇيىمداستىرۋ تۋرالى شارالار قابىلداندى.
وتىرىستى اشقان ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ توراعاسى ن.ءابدىروۆ پرەزيدەنت سايلاۋى ەل ومىرىندەگى ماڭىزدى قوعامدىق-ساياسي وقيعا ەكەنىن اتاپ ءوتتى. «قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ سايلاۋىن تاعايىنداۋمەن سايلاۋ تسيكلى باستالادى, ول ساياسي جۇيەنى جاڭعىرتۋعا نەگىزدەلگەن جانە ماۋسىم رەفەرەندۋمىندا ازاماتتاردىڭ كوپشىلىگى قولداعان كونستيتۋتسيالىق رەفورمانىڭ لوگيكاسىنا تولىق سايكەس كەلەدى», دەدى ن.ءابدىروۆ.
ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى كونستانتين پەتروۆتىڭ ايتۋىنشا, پرەزيدەنتتiككە كانديداتتاردى ۇسىنۋ قۇقىعى «سايلاۋ تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭنىڭ 55-بابى 1-تارماعىنا سايكەس بەلگiلەنگەن تارتiپپەن تiركەلگەن رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بiرلەستiكتەرگە تيەسىلى.
ۇسىنۋ تۋرالى شەشىم رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بىرلەستىكتىڭ جوعارعى ورگانى مۇشەلەرىنىڭ جالپى سانىنىڭ كوپشىلىك داۋىسىمەن قابىلدانادى. كانديداتتاردىڭ كونستيتۋتسيادا جانە «سايلاۋ تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭدا قويىلاتىن تالاپتارعا سايكەستiگi ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بiرلەستiكتiڭ جوعارى ورگانى وتىرىسىنىڭ كانديداتتى ۇسىنۋ تۋرالى حاتتاماسىنا ساي كانديداتتىڭ داۋىسقا تۇسۋگە كەلiسiم بەرۋi تۋرالى وتiنiشiمەن جانە سايلاۋ جارناسىن تولەگەنىن كۋالاندىراتىن قۇجاتپەن بىرگە ۇسىنىلعان كەزدەن باستاپ بەس كۇن iشiندە انىقتالادى. كوپشىلىكتى سايلاۋ جارناسىنىڭ مولشەرى قىزىقتىرماي قويمايتىنى بەلگىلى. جارنا قۇنى – 3 ميلليون تەڭگە. سايلاۋ جارناسى كانديداتقا ەگەر ول لاۋازىمعا سايلانسا نەمەسە كەمىندە 5 پايىز داۋىس السا, قايتارىلاتىنىن اتاپ وتكەن ءجون. كانديداتتارعا قويىلاتىن تالاپتار: قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتى بولۋى; قازاقستان اۋماعىندا سوڭعى 15 جىل بويى تۇرۋى; جوعارى ءبىلىمىنىڭ بولۋى; جاسى 40-قا تولعان بولۋى; بەلسەندى سايلاۋ قۇقىعىنىڭ بولۋى; مەملەكەتتىك قىزمەتتە نەمەسە سايلانبالى لاۋازىمدا كەمىندە 5 جىل جۇمىس تاجىريبەسىنىڭ بولۋى; مەملەكەتتىك ءتىلدى ەركىن مەڭگەرۋى.
– پرەزيدەنتتىككە كانديداتتاردى قولداۋ ءۇشىن وبلىستار, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالاردىڭ جانە استانانىڭ كەم دەگەندە 2/3 اتىنان تەڭدەي وكىلدىك ەتەتىن سايلاۋشىلار سانىنىڭ كەم دەگەندە 1 پايىزىنىڭ قولىن جيناۋ قاجەت. قول قويۋ پاراقتارىن بەرۋ كانديداتتىڭ كونستيتۋتسيا مەن كونستيتۋتسيالىق زاڭنىڭ تالاپتارىنا سايكەستىگىن انىقتاعاننان كەيىن 5 كۇننىڭ ىشىندە جۇرگىزىلەدى. ءار كانديداتتى قولداۋ ءۇشىن 118 273 سايلاۋشىنىڭ قولى جينالۋى ءتيىس, – دەدى كونستانتين پەتروۆ.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتتىگىنە كانديداتتار سايلاۋعا دەيىنگى ۇگىت-ناسيحات جۇمىسىن 21 قازاندا باستايدى. اتالعان ءىس-شارا 28 كۇنگە سوزىلادى. ۇگىت جۇرگىزۋ 18 قاراشا كۇنى ساعات 18:00-دە توقتاتىلادى. 19 قاراشا – سايلاۋ الدىنداعى تىنىشتىق كۇنى. 20 قاراشا داۋىس بەرۋ كۇنى, ياعني سايلاۋ. 21 قاراشادان 27 قاراشاعا دەيىن سايلاۋدىڭ الدىن الا قورىتىندىسىن شىعارۋ جۇرگىزىلەدى. 27 قاراشا ناتيجەلەردى بەلگىلەۋ جانە سايلانعان پرەزيدەنتتى تىركەۋ جۇزەگە اسپاق.
ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ مۇشەسى ءسابيلا مۇستافينانىڭ مالىمەتىنشە, سايلاۋ ناۋقانىنا شامامەن 20,5 ملرد تەڭگە جۇمسالادى دەپ كۇتىلۋدە. «سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ 70 مىڭنان استام مۇشەسىنىڭ ەڭبەكاقىسى ەڭ تومەنگى جالاقى كريتەريىنە ساي تولەنەدى. 2019 جىلى پرەزيدەنت سايلاۋى ۇيىمداستىرىلعاندا ەڭ تومەنگى جالاقى 42 500 تەڭگە بولدى. بيىل ەلىمىزدە ەڭ تومەنگى جالاقى 60 مىڭ تەڭگەگە كوتەرىلدى. بۇگىندە ءبىز قارجى مينيسترلىگىنە سايلاۋ ناۋقانىنا ارنالعان شىعىستاردى شامامەن ەسەپتەپ, سمەتاسىن ۇسىندىق. قازىر بۇل ماسەلە تالقىلانىپ جاتىر. سايلاۋ ناۋقانىنا 20,5 ملرد تەڭگە كولەمىندە قارجى قاجەت دەپ وتىرمىز. سونداي-اق سايلاۋ جاشىكتەرىن ساتىپ الۋعا قارجى سۇرادىق», دەدى ول. بەلگىلى بولعانداي, بيىل جاڭادان قۇرىلعان ءۇش وبلىستا (اباي, جەتىسۋ, ۇلىتاۋ) سايلاۋ ۋچاسكەلەرى اشىلماق.
ءسابيلا مۇستافينا پرەزيدەنت سايلاۋىنا دايىندىق كەزەڭىندە سايلاۋ كوميسسيالارىنىڭ مۇشەلەرى مەن سايلاۋ ۇدەرىسىنىڭ باسقا دا قاتىسۋشىلارىن وقىتۋ شەڭبەرىندە وسك بىرقاتار ونلاين جانە وففلاين ءىس-شارالار, ونىڭ ىشىندە ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ ينتەرنەت سايتىنىڭ پلاتفورماسىندا ىسكە اسىرىلاتىن قاشىقتان وقىتۋ جانە تەستىلەۋ وتكىزىلەتىنىن حابارلادى. ەلەكتوراتتىق وقىتۋدى جۇرگىزۋ كەزىندە تومەن تۇرعان سايلاۋ ورگاندارىنىڭ جوعارى تۇرعان سايلاۋ ورگاندارىنىڭ وقىتۋدى جۇرگىزۋىن كوزدەيتىن كاسكادتى ءادىس قولدانىلماق. كوميسسيا بازاسىندا پرەزيدەنتتىككە كانديداتتاردىڭ سايلاۋ الدىنداعى ناۋقانىنىڭ ۇيىمداستىرۋ-راسىمدىك ماسەلەلەرى بويىنشا سايلاۋ الدىنداعى شتابتار مەن سەنىم بىلدىرگەن ادامدار ءۇشىن وقىتۋ سەمينار-كەڭەستەرى وتكىزىلەدى. سايلاۋشىلارعا اقپاراتتىق, ءتۇسىندىرۋ جانە جۇمىلدىرۋ سيپاتىنداعى جۇمىس ءۇشىن روليكتەر, سونداي-اق داۋىس بەرۋ كۇنى سايلاۋدى ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ جۇمىسى تۋرالى وقۋ ءفيلمىن دايىنداۋ جوسپارلانۋدا.
ايتپاقشى, سايلاۋ بيۋللەتەندەرىندە «بارلىعىنا قارسىمىن» گرافاسى بولادى. ياعني سايلاۋشىلار بارلىق كانديداتقا قارسى داۋىس بەرە الادى. «بارلىعىنا قارسىمىن» گرافاسى زاڭمەن قاراستىرىلعان. ەگەر ازامات بىردە-ءبىر كانديداتتى تاڭداماسا, ول بارلىعىنا قارسى داۋىس بەرۋگە قۇقىلى», دەدى كونستانتين پەتروۆ.
الداعى سايلاۋدا جەڭىسكە جەتكەن كانديدات ەلدى جەتى جىل باسقارماق جانە ول ەڭ جوعارى لاۋازىمدى قىزمەتتى ءبىر-اق مەرزىم اتقارادى, قايتا سايلانا المايدى.
ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ حاتشىسى مۇحتار ەرمان شەت مەملەكەتتەر, حالىقارالىق ۇيىمدار بايقاۋشىلارىنىڭ, شەتەلدىك باق وكىلدەرىنىڭ قىزمەتىن ۇيىمداستىرۋ تۋرالى باياندادى. ول ءوز سوزىندە قازاقستان كوپتەگەن حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ مۇشەسى رەتىندە حالىقارالىق بايقاۋ ينستيتۋتىن اشۋ جونىندەگى حالىقارالىق مىندەتتەمەلەرىن ۇنەمى ورىنداپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى. شەت مەملەكەتتەر مەن حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ بايقاۋشىلارى ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىمەن سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ ۇسىنىسى بويىنشا اككرەديتتەلەدى. بايقاۋشىلار قازاقستان زاڭناماسىن نەمەسە حالىقارالىق قۇقىقتىڭ جالپى جۇرت تانىعان نورمالارىن بۇزعان جاعدايدا, ءتيىستى سايلاۋ كوميسسياسى ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنا شەت مەملەكەتتىڭ, حالىقارالىق ۇيىمنىڭ بايقاۋشىسىن اككرەديتتەۋدى كەرى قايتارىپ الۋ تۋرالى ۇسىنىس ەنگىزۋگە قۇقىلى. اككرەديتتەۋدى وتكىزۋ داۋىس بەرۋ كۇنىنە بەس كۇن قالعاندا, ياعني 2022 جىلعى 14 قاراشادا ەلوردا ۋاقىتى بويىنشا 18.00-دە اياقتالادى.
كوميسسيا توراعاسى نۇرلان ءابدىروۆ ساياسي ماڭىزدى وقيعا بۇعان دەيىن وتكىزىلگەن رەفەرەندۋمنىڭ زاڭدى جالعاسى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ەندىگى جەردە ساياسي جۇيە تۇبەگەيلى وزگەرىپ, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ باعىتى جاڭارادى دەگەن سەنىم باسىم.
ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, پرەزيدەنتتى 7 جىلعا عانا سايلاۋ جونىندەگى شەشىمنىڭ كوپتەگەن وڭ تۇسى بار. ماسەلەن, پرەزيدەنتتىكتەن ۇمىتكەر ءوزىنىڭ ءبىر مەرزىمگە عانا سايلاناتىنىن بىلەدى, وسى ارالىقتا ول ءوز جۇمىسىن كورسەتىپ, ەلىمىزدەگى جاعدايدى جاقسى جاققا وزگەرتۋگە تىرىساتىنى تۇسىنىكتى. سايكەسىنشە, 20 قاراشادا بولاتىن پرەزيدەنت سايلاۋىنا تۇسەتىن ءار ۇمىتكەرگە زور جاۋاپكەرشىلىك ارتىلىپ وتىر.
