ازاپتاۋ الاستاتىلماق

ەلىمىز اتا زاڭىنىڭ 17-بابىندا جازىلعانداي, ادامنىڭ قادiر-قاسيەتiنە قول سۇعىلمايدى. ەشكiمدi ازاپتاۋعا, وعان زورلىق-زومبىلىق جاساۋعا, باسقاداي قاتىگەزدىك نەمەسە ادامدىق قادiر-قاسيەتiن قورلايتىنداي ءجابىر كورسەتۋگە, نە جازالاۋعا بولمايدى. سوندىقتان دا ەكونوميكاسى مەن مادەنيەتى گۇلدەنگەن ءبىزدىڭ ەلىمىزدە ءار ادامنىڭ باقىتتى دا شادىمان تۇرمىس كەشۋىنە بارلىق جاعداي جاسالعان دەيمىز. الايدا, وسىلاي دەپ ءوز-ءوزىمىزدى جۇباتقانىمىزبەن, كوڭىلگە كىربىڭ تۇسىرەتىن كەلەڭسىزدىكتەردىڭ دە كەزدەسىپ قالاتىنى وكىنىشتى-اق. جانە بۇل كەمشىلىكتەردى, جوعارىدا ايتىلعانداي, باقىتتى بولۋ ءۇشىن قۇقىعىمىزدى قورعايدى دەيتىن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ وزدەرى جىبەرىپ جاتسا, كىمنەن قايىر. امال نە, اششى بولسا دا, وسى ءبىر اقيقاتتى كەشە باس پروكۋراتۋرادا وتكەن قازاقستانداعى ازاپتاۋعا قارسى ۇلتتىق الدىن الۋ تەتiگiنە قاتىسۋشىلارمەن ءوزارا ءىس-قيمىل ماسەلەسى بويىنشا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ كەڭەسى اشىپ بەردى. ال بۇل ايتۋلى كەڭەستى باس پروكۋراتۋرا, ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل جانە ورتالىق ازياداعى حالىقارالىق تۇرمە رەفورماسى ۇيىمداستىرعانىن اتاپ ءوتۋ قاجەت. ونىڭ ۇستىنە كەڭەستىڭ ءمانى مەن ماڭىزى زور بولعاندىقتان, وعان پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ, كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ, بىرقاتار مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ وكىلدەرى, پارلامەنت دەپۋتاتتارى, باس پروكۋراتۋرا جانىنداعى قوعامدىق كەڭەس مۇشەلەرى, ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل جانىنداعى ۇيلەستىرۋ كەڭەسىنىڭ مۇشەلەرى, بەينەكونفەرەنتسيالىق بايلانىس ارقىلى – وبلىستاردىڭ پروكۋرورلارى, وڭىرلىك مەملەكەتتىك جانە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ باسشىلارى قاتىستى. باس پروكۋروردىڭ ورىنباسارى جاقىپ اسانوۆ جينالىستىڭ اشىلۋىندا اتاپ وتكەندەي, ازاپتاۋ اۋىر قىلمىس بولىپ تابىلادى جانە ول ەشبىر جاعدايدا دا اقتالۋعا جاتپايدى. ازاپتاۋدى جانە تەرگەۋ جۇرگىزۋدىڭ وزگە دە زاڭسىز ادىستەرىن جويۋ – قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ الدىندا تۇرعان ماڭىزدى مىندەتتەردىڭ ءبىرى. وتكەن جىلى ازاپتاۋدى قولدانۋ دەرەكتەرى بويىنشا 35 قىلمىستىق ءىس قوزعالىپ, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ 31 قىزمەتكەرى سوتتالعان. ازاپتاۋمەن بايلانىستى قىلمىستاردىڭ جاسىرىن ءتۇرىن, ياعني تەرگەۋدىڭ رۇقسات ەتىلمەگەن ادىستەرىن پايدالانۋعا دەن قويۋدىڭ ناتيجەسىندە كەيىنگى بەس جىل ىشىندە وسى ساناتتاعى قوزعالعان قىلمىستىق ىستەر سانى ون ەسەدەن استامعا ارتقان. ال مۇنداي كەلەڭسىز ساندار اتا زاڭىمىزدىڭ باپتارىنا مۇلدە قايشى ەكەندىگى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. ونىڭ ۇستىنە مۇنداي كەمشىلىكتەردىڭ قايتالانۋى تۋرالى جىلما-جىل ايتىلىپ كەلە جاتقانى جانە راس. بىراق قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى تاراپىنان ادامداردى ازاپتاۋ امالى ازايار ەمەس. سوندا بۇعان كىم جول بەرىپ وتىر؟ دەگەنمەن, وتىرىستا اتاپ وتىلگەندەي, سوڭعى جىلدارى ەلىمىزدە ادام قۇقىقتارى سالاسىنداعى حالىقارالىق ستاندارتتاردى بەكىتۋ بويىنشا ايتارلىقتاي قادامدار جاسالدى, ازاپتاۋدى ەسكەرتۋ بويىنشا ءتيىمدى شارالار قابىلداندى. اتاپ ايتقاندا, قازاقستان ادام قۇقىقتارىن قورعاۋعا قاتىستى بىرقاتار حالىقارالىق كونۆەنتسيالارعا قوسىلدى, سونىڭ ىشىندە ازاپتاۋلارعا جانە باسقا دا قاتىگەز, ادامگەرشىلىككە جاتپايتىن نەمەسە ار-نامىستى قورلايتىن ءىس-ارەكەتتەر مەن جازالاۋ تۇرلەرىنە قارسى كونۆەنتسيانى راتيفيكاتسيالادى. ازاپتاۋدى قولدانۋ ءۇشىن, سونداي-اق, ازاپتاۋدى قولدانۋ ارقىلى الىنعان دالەلدەردى ەسەپكە الۋعا بولمايتىندىعى بويىنشا جاۋاپكەرشىلىك تۋرالى قىلمىستىق زاڭنامانىڭ نورمالارى حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەس كەلتىرىلدى. ماسەلەن, ازاپتاۋعا قارسى ۇلتتىق الدىن الۋ تەتiگi اتالعان كونۆەنتسيانىڭ فاكۋلتاتيۆتىك حاتتاماسىن ورىنداۋ ءۇشىن جاسالعان جانە تۇڭعىش رەت ازاماتتىق قوعام وكىلدەرىنە جابىق تۇردەگى مەكەمەلەرگە كەدەرگىسىز كىرۋ, سونداي-اق, ازاپتاۋدىڭ قولدانىلعانى تۋرالى شاعىمدار مەن ارىزداردىڭ بارلىعىن جەدەل ءارى ءتيىمدى تەرگەۋ قۇقىعىن بەرەدى. قوعامدىق بىرلەستىكتەردىڭ مۇشەلەرى ۇلتتىق الدىن الۋ تەتىگىنىڭ قاتىسۋشىلارى بولىپ تابىلادى, ولار ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىلدىڭ باستاماسىمەن جۇمىس جاسايدى. قۇقىق قورعاۋ مانداتىنا سايكەس, ولار زاڭمەن قاراستىرىلعان تۇزەۋ مەكەمەلەرىنە, تەرگەۋ اباقتىلارىنا, ۋاقىتشا ۇستاۋ اباقتىلارىنا جانە باسقا نىساندارعا شىعادى. بۇل ورايدا ومبۋدسمەن ا.شاكىروۆ قازاقستاندا ۇلتتىق الدىن الۋ تەتىگىن ىسكە اسىرۋ تاجىريبەسى بىرقاتار ماسەلەلەردى انىقتاعانىن اتاپ ءوتتى. اتالعان تەتىكتىڭ بەلگىلى ءبىر جاڭاشىلدىعىن ەسەپكە الا وتىرىپ, قازىرگى تاڭدا مونيتورينگتەۋگە جاتقىزىلاتىن مەملەكەتتىك مەكەمەلەردىڭ باسشىلارىمەن جانە قىزمەتكەرلەرىمەن ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە كورىنەدى. وتىرىس بارىسىندا ۇلتتىق الدىن الۋ تەتىگىن ىسكە قوسۋمەن بايلانىستى كوپتەگەن تاجىريبەلىك ماسەلەلەر, ۇلتتىق الدىن الۋ تەتىگىنىڭ مانداتى شەڭبەرىندە مەملەكەتتىك ورگاندار جانە ازاماتتىق قوعام اراسىنداعى ءوزارا كەلىسىلگەن ءىس-قيمىلدار بويىنشا جان-جاقتى پىكىر الماسۋ بولدى. كەڭەسكە قاتىسۋشىلار اتالعان ۇدەرىستەگى جوعارى قاداعالاۋدى جانە كونستيتۋتسيالىق نورمالاردىڭ ورىندالۋىن, ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنىڭ ساقتالۋىن ۇيلەستىرۋدى جۇزەگە اسىراتىن باس پروكۋراتۋرانىڭ انىقتاۋشى ءرولىن اتاپ كورسەتتى. سونداي-اق, مونيتورينگتەۋگە جاتقى­زى­لاتىن مەكەمەلەرمەن ۇلتتىق الدىن الۋ تەتىگىنە قاتىسۋشىلاردىڭ اراسىنداعى جەمىستى ىنتىماقتاستىقتى ورناتۋ ماسە­لە­لەرى, سونىمەن قاتار, ۇستالعاندار مەن سوتتالعاندار قۇقىقتارىنىڭ بۇزى­لۋىن شۇعىل تۇردە جويۋ, شيەلەنىستى جاعداي­لاردىڭ الدىن الۋ, مونيتورينگكە قاتى­سۋ­شى­لاردىڭ قۇقىقتارى مەن مىندەت­تەرى تۋ­رالى ماسەلەلەر تالقىلاندى. ءويت­كەنى, كەڭەسكە قاتىسۋشىلاردىڭ ورتاق پىكىر­لەرى بوي­ىنشا, ازاپتاۋعا قارسى ۇلت­تىق الدىن الۋ تەتىگى ادام قۇقىعىن قور­عاۋ سالا­سىن­داعى الدىڭعى قاتارلى حالىق­ارالىق ستاندارتتاردىڭ ءبىرى بولىپ تابى­لادى. سوندىقتان ونىڭ قۇرىلۋى قازاق­ستان ءۇشىن ادام قۇقىقتارىن قورعاۋ كەپى­لىن نىعايتۋعا باعىتتالعان ماڭىزدى قادام دەيمىز. وسىلايشا ەندى الداعى ۋا­قىت­تا جا­ڭا قۇقىقتىق ينستيتۋتتىڭ ەلى­مىز­دەگى زاڭ­دىلىقتى نىعايتۋدىڭ, قۇ­قىق قور­عاۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتىنە قوعام­دىق با­قى­لاۋ­دى كۇشەيتۋدىڭ ارەكەت ەتۋ­شى قۇ­رالى, الدا تۇرعان مىندەتتەردىڭ تابىستىلىعىنىڭ باستى كەپىلى بولاتىندىعىنا سەنىم ارتىلدى. الەكساندر تاسبولاتوۆ, «ەگەمەن قازاقستان».