وسى ومىردە تالاي ادامدارمەن دامدەس-تۇزداس, سەرىكتەس, ارىپتەس, دوس-جولداس بولىپپىن. سولاردىڭ ءبىرازىن وي ەلەگىنەن وتكىزسە, مىنەز-قۇلقىمەن, ادامگەرشىلىك پاراساتىمەن, اقنيەت كوڭىلىمەن, بىلىكتى ىسكەرلىگىمەن, مادەنيەتتىلىگىمەن, سۇيكىمدىلىگىمەن, كىشىپەيىل قامقورلىعىمەن جانىڭدى نۇرلاندىرىپ, قۇرمەتكە بولەنگەن ادامنىڭ ورنى قاشاندا ەرەكشە عوي. دەگەنمەن, ءومىردىڭ ساندىلىگىنىڭ, ونى جاسايتىن جاقسى ادامداردىڭ كوپ بولعانىنا نە جەتسىن! ءوز باسىم سونداي جانداردىڭ الدىڭعى لەگىندە سايراش ابىشقىزىن اتار ەدىم.
مۇنداي باعانىڭ ءوزى ءبىر كورە سالىپ, نە ازعانا العان اسەرىڭە بولا بەرىلە سالمايتىنى دا زاڭدى. كوپ ۋاقىت بىرگە, قاتار جۇرگەندە, نە ارىپتەس, پىكىرلەس بولىپ جەتە تۇسىنىستىكتەن كەيىن بارىپ, سونىڭ وزىندە ۋاقىت سىنىنان مۇدىرمەي وتكەندە عانا ورنىعادى دەسەك, ارتىق ەمەس.
مەن سايراش ابىشقىزىن العاش رەت «سوتسياليستىك قازاقستان» («ەگەمەن قازاقستان») گازەتىنىڭ كىشى ادەبي قىزمەتكەرى كەزىندە كوردىم. سايراش گازەت جۇمىسىنا ءبىزدىڭ وتباسىلىق دوسىمىز, اسىل ازامات مارقۇم ۇزاق باعاەۆتىڭ رەداكتورلىعى كەزىندە كەلىپتى. ۇزان ء(بىز سولاي اتاۋشى ەدىك) ادامنىڭ بويىنداعى جاقسى قاسيەتتەردى, سونىڭ ءبىرى – ىسكەرلىك پەن قابىلەتتى تەز تاني قوياتىن ەدى. جاس قىزمەتكەر سايراشتىڭ جۇمىسقا دەگەن قابىلەتى مەن بار مۇمكىندىگىن تولىق تانىپ بىلۋگە ۇلگەرمەدى دەسە دە بولادى. ويتكەنى, جاراتىلىسىنان جانى جايساڭ, بيازى, وتە مادەنيەتتى ازامات ۇزاق باعاەۆ رەداكتورلىق قىزمەتتە جۇرگەندە كوپ ۇزاماي ايىقپاس اۋرۋعا شالدىعىپ, بار-جوعى 43 جاسىندا دۇنيە سالدى. وسى از عانا ۋاقىت ىشىندە ءالى جۋرناليستىك تاجىريبەسى از جاس مامان سايراش تا ءوزىن تانىتىپ ۇلگىرە المادى.
ەندى گازەتكە جاڭادان كەلگەن رەداكتور – بۇعان دەيىن «لەنينشىل جاس» (جاس الاش), «مادەنيەت جانە تۇرمىس» («پاراسات») باسىلىمدارىندا باسشىلىق قىزمەتتە بولعان, ورتالىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ۇگىت جانە ناسيحات بولىمىندە نۇسقاۋشىلىقتان ءبولىم مەڭگەرۋشىسىنىڭ ورىنباسارىنا دەيىن ون جىل ەڭبەك ەتىپ, ۇلكەن مەكتەپتەن وتكەن تاجىريبەلى جۋرناليست-جازۋشى ساپار بايجانوۆ كەلگەن. باس رەداكتور رەداكتسيادا شىعارماشىلىق احۋال ورناتىپ, گازەتتىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ ماقساتىن العا قويىپ, الدىمەن گازەتكە قوسار ۇلەسى شامالى, ۇسىنىس, جاڭالىعى جوق, 20-30 جىل تاپتاۋرىن وتىرىپ قالعان جاسى جەتكەندەردى زەينەتكەرلىككە جىبەرىپ, ولاردىڭ ورنىنا جەر-جەردەن ويى ۇشقىر, قالامىنىڭ جەلى بار, وننان استام تالاپتى جۋرناليستەردى شاقىردى. سونىمەن بىرگە, اپپاراتتاعى مامانداردىڭ قابىلەتى مەن جۇمىسقا دەگەن مۇمكىندىكتەرىنە كوڭىل اۋداردى. جاڭادان كەلگەن ءۇي-كۇيى, جاعدايى جوق جۋرناليستەر مەن جاس ماماندارعا جاعداي جاساۋ ماقساتىمەن سول كەزدەگى رەسپۋبليكا باسشىسى دىنمۇحامەد قوناەۆتىڭ الدىنا ماسەلە قويىپ, ول كىسىنىڭ كەلىسىمىن الىپ, وكىمەتتىڭ كاۋلىسىمەن رەداكتسيا قىزمەتكەرلەرى ءۇشىن جىلىنا 320 شارشى مەتر ءۇي الىپ تۇرۋ جانە ءۇي الۋشىلاردىڭ بۇرىنعى پاتەرىن رەداكتسيا مەنشىگىنە قالدىرۋ ماسەلەسىن شەشىپ الدى. ءۇي-كۇيى جوق جاس مامان سايراشقا دا ەكى بولمەلى ءۇي تيەدى.
سول ۋاقىتتى بۇگىندە ەسكە العان سايراش: «ساپار اعايدىڭ گازەتكە رەداكتور بولىپ كەلۋى, مەنىڭ شىعارماشىلىعىمنىڭ اشىلۋىنا, ءارى ءۇي الىپ, باسپانالى بولۋىما زور سەپتىگىن تيگىزدى», دەيدى ريزالىق سەزىممەن. ەندىگى جەردە سايراشقا جۇمىسقا بەل شەشىپ كىرىسىپ, بويىنداعى بار مۇمكىندىگىن كورسەتۋ عانا كالادى. كوپ ۇزاماي گازەتتە ايەلدەرگە ارنالعان بەت ۇيىمداستىرۋ ماسەلەسى تۋىنداپ, بۇل مىندەت سايراشقا جۇكتەلەدى. «قالامقاس» دەگەن ايدارمەن شىعاتىن ايەلدەرگە ارنالعان بەتتەگى انا مەن بالانىڭ جايى, وتباسىلىق تاربيە, ەرلى-زايىپتىلاردىڭ قۇقىعى مەن مىندەتى, اتا-انانىڭ بالا الدىنداعى پارىزى تۋرالى كوتەرىلگەن پروبلەمالىق ماسەلەلەر كوپشىلىكتىڭ كوڭىلىنەن شىققانىنىڭ كەزىندە وقىرمان رەتىندە كۋاسى بولدىق. «قالامقاس» بەتى رەداكتسياداعى اپتا سايىنعى لەزدەمە كەزىندە دە سان رەت ماداقتالىپ ءجۇردى.
ساپەكەڭ رەداكتور بولارعا دەيىن ديسسەرتاتسيالىق جۇمىسىن اياقتاپ, قورعايتىن كۇنىن بەلگىلەۋ عانا قالعان ەدى. ديسسەرتاتسيا قورعايتىن كۇنى ۇيگە تەلەفون سوعىپ, ماعان ءبىر ماڭىزدى كۇجاتتى تاۋىپ قويۋىمدى تاپسىرىپ, كىسى جىبەرەتىنىن ايتتى. از عانا ۋاقىتتان سوڭ ەسىكتىڭ كوڭىراۋى سوعىلدى. اشسام, جاسى 25-تەر شاماسىنداعى سۇڭعاق بويلى, قوڭىرقاي قىسقالاۋ بۇيرا شاشتى, تىعىرشىقتاي كەلىنشەك كەلىپ تۇر. باس رەداكتوردىڭ تاپسىرماسىمەن كەلگەنىن بايان ەتتى. ۇستىندە ءسابىز تۇستەس ادەمى كويلەگى اقسارى وڭىمەن ۇيلەسىم تاۋىپ, مەيىرىمدى جىميىسىمەن تىم سۇيكىمدى كورىندى, بولىمسىز قىمسىنىپ تا تۇرعان جوق, نىق سويلەيدى, تىم باتىلداۋ ما دەپ تە قالدىم. مەن بولسام, باستىقتىڭ زايىبىمىن دەپ سىرەسپەي, قازاقي مىنەزگە سالىپ وعان تورلەتۋدى, ءدام تاتۋدى ۇسىندىم. ول بولسا اسىعىستىقتى سىلتاۋراتىپ, دالىزدەن جوعارى وزباي, ريزاشىلىق يشارا بىلدىرگەن سوڭ قۇجاتتى الىپ, قوشتاسىپ كەتىپ قالدى.
سول اقسارى كەلىنشەك سايراش ابىشقىزى ەكەن, ەكەۋمىزدىڭ تانىستىعىمىز وسىلاي باستالعان. مەن ول كەزدە «قازاقستان ايەلدەرى» جۋرنالىنىڭ قىزمەتكەرى ەدىم. الماتىداعى پەداگوگيكالىق گازەت-جۋرنالدان باسقا بارلىق باسىلىمدار توعىز قاباتتى «ءباسپاسوز» ۇيىنە ورنالاسقان ەدى. ءبىر شاڭىراقتىڭ استىندا بولعان سوڭ, كىرىپ-شىعىپ جۇرگەندە اندا-ساندا سايراشپەن جولىعىسىپ قالامىن, سالەمىمىز ءتۇزۋ. سايراش كورگەن سايىن كىشىپەيىلدىلىكپەن, زور ىلتيپاتپەن امانداسادى, مەن دە ءىش تارتىپ, جىلىلىق تانىتۋمەن بولدىم.
ارادا 1-2 جىل وتكەندە ءبىزدىڭ رەداكتسيادا جاۋاپتى حاتشىنىڭ ورنى بوساپ, سول ورىنعا «سايراش كەلەتىن بولىپتى» دەگەندى ەستىدىك. بوساعان ورىنعا ىشتەن دە, سىرتتان دا تالپىنۋشىلار كوپ بولدى. بىراق ورتالىق كوميتەتتىڭ يدەولوگيا ءبولىمى سايراشتى لايىق كورىپ, جاۋاپتى حاتشىلىققا تاعايىندادى. ءسويتىپ, ەكەۋمىزدىڭ جولىمىز ەندى ءبىر رەداكتسيادا توعىسقان-دى. رەداكتسيادا اقىن رزا قۋناقوۆا ەكەۋمىز ءبىر كابينەتتە وتىرۋشى ەدىك. ەكەۋمىز ءسىز-ءبىز دەسىپ, جاقسى سىيلاستىقتا جۇرگەن كەزدە ارامىزعا سايراش كەلىپ قوسىلدى. ەندى قاتارىمىز وسۋمەن بىرگە, ۇشەۋمىزدىڭ ارامىزداعى بىرلىگىمىز, سىيلاستىعىمىز ودان بەتەر ارتا ءتۇستى.
1980 جىلى سايراش ابىشقىزى «قازاقستان مەكتەبى» جۋرنالىنىڭ جانىنان اشىلعان «باستاۋىش مەكتەپ» قوسىمشاسىنا رەداكتورلىققا شاقىرىلدى. كەزىندە «سوتسياليستىك قازاقستان» سياقتى ۇلكەن گازەت پەن تارالىمى ەڭ كوپ ايەلدەر جۋرنالىنىڭ كورىگىندە شىڭدالىپ, شەبەر ۇيىمداستىرۋشى, ىسكەر جۋرناليست رەتىندە تانىلعان سايراش ءۇشىن بۇل ءبىر بەلەسكە كوتەرىلۋ ەدى. ەندى ءبىر-ەكى-ءۇش جىلدا پەداگوگيكالىق باسىلىمداردىڭ ىشىندە نەگىزىن احمەت بايتۇرسىنوۆ سياقتى قازاقتىڭ ءبىرتۋار ارىسى قالاعان «قازاقستان مەكتەبىنىڭ» رەداكتورلىعىنا تاعايىندالدى. پەداگوگ جۋرناليست, ءارى ۇلكەن مەكتەپتەردەن ءوتىپ ىسىلعان سايراش ابىشقىزى اعا جۋرنالدى بۇرىنعىسىنان دا جانداندىرا ءتۇسىپ, تاقىرىپ اياسىن كەڭەيتىپ قانا قويماي, جەكەلەگەن پاندەردى وقىتۋ ءادىسىن تۇگەل ءبىر جۋرنال بەتىندە قامتۋدىڭ مۇمكىندىگى ازدىعىن سەزىندى. ءارى بۇل ويىن ءبىلىم مينيسترلىگىنىڭ الدىندا دالەلدەپ, بىرنەشە پاندەرگە ارنالعان ادىسكەرلىك قوسىمشا جۋرنالدار اشۋعا قول جەتكىزدى. ءوزى باسقارعان «باستاۋىش مەكتەپ» قوسىمشاسىنان باسقا «قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى», «قازاق تاريحى», «قازاق مەكتەبىندەگى ورىس ءتىلى», «وتباسى جانە بالاباقشا», «ينفورماتيكا جانە فيزيكا», ءسال كەيىندەۋ «بيولوگيا جانە گەوگرافيا» دەپ اتالاتىن قوسىمشا جۋرنالدار اشتى. ولاردىڭ بارىنە ءوزى جاقسى بىلەتىن, بۇل جۇمىستى الىپ كەتە الادى-اۋ دەگەن كاسىبي جۋرناليست مامانداردى تارتىپ, قوسىمشالاردىڭ رەداكتورلىعىنا ورنالاستىردى. سول 1990 جىلى مەنىڭ دە جولىم ءتۇسىپ, «وتباسى جانە بالاباقشا» قوسىمشاسىنا «مادەنيەت جانە تۇرمىس» (پاراسات) جۋرنالىنىڭ ءبولىم مەڭگەرۋشىلىگىنەن اۋىسىپ كەلدىم. ءسويتىپ, سايراش ەكەۋمىزدىڭ ەڭبەك جولىمىز تاعى دا توعىستى.
سايراش ءوزى باسقارىپ وتىرعان «قازاقستان مەكتەبى» جۋرنالىنىڭ جۇمىسىنا قوسا, اتالعان قوسىمشالاردىڭ بارلىعىنىڭ دا ءاربىر ماتەريالىنىڭ ساپاسىنا دەيىن تىكەلەي ارالاسىپ, ولاردىڭ ۋاقتىلى جارىق كورىپ, وقىرمان قولىنا ءتيىپ تۇرۋىنا باسشىلىق جاسادى. مىنە, سول كەزەڭدە دە مەن ءۇشىن سايراشتىڭ ۇيىمداستىرۋشىلىق شەبەرلىگى مەن ەڭبەكقورلىعى بۇرىنعىدان بەتەر ايقىن اشىلا ءتۇستى. سونىمەن بىرگە, رەداكتسياعا كەلۋشى اۆتورلاردى قابىلداۋ, كەزدەسۋلەر ۇيىمداستىرۋ, «قازاقستان مەكتەبى» جۋرنالى مەن ءاربىر قوسىمشا جارىققا شىققاننان كەيىنگى وتكىزىلەتىن لەزدەمەلەر, رەداكتسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ مۇڭ-مۇقتاجىنا وراي قاجەتتىلىكتەرىن قامتاماسىز ەتۋ سياقتى تولىپ جاتقان جۇمىستاردىڭ بارىنە دە ۇلگەرىپ, تاپ-تۇيناقتاي تىندىرىپ وتىراتىن.
سايراش ءوزىنىڭ جەكە شىعارماشىلىعىن دا دامىتۋدى ۇمىتقان جوق. وعان رەسپۋبليكا باسپالارىنان جارىق كورگەن «نۇرلى جول», «جىر ارقاۋى – بەيبىتشىلىك», «وتتاي ىستىق ون جىل» دەپ اتالاتىن كىتاپتارى ايعاق. سونىمەن قاتار, الماتى قالالىق «قازاق ءتىلى» قوعامىنا سىڭىرگەن ەڭبەگى دە ءبىر توبە. شىنىمدى ايتسام, سايراشتىڭ تىنىمسىز تىرلىگىنە قاراپ, نە دەگەن قاجىمايتىن, مويىمايتىن جان ەدى دەپ تاڭداناتىن ساتتەرىم دە از ەمەس.
1994 جىلدان باستاپ سايراش ابىشقىزى «وتباسى جانە بالاباقشا», «قازاق تاريحى», «ينفورماتيكا جانە فيزيكا», «قازاق ءتىلى جانە ادەبيەتى», «باستاۋىش مەكتەپ» قوسىمشالارىن ءوز الدىنا جەكە جۋرنالعا اينالدىرۋعا كۇش سالىپ, جەكە-جەكە وتاۋ تىگۋىنە اتسالىستى. سودان بەرى بۇل جۋرنالداردىڭ ءبارى دە وتپەلى كەزەڭنىڭ قيىندىقتارىنا توتەپ بەرىپ, جارىق كورىپ كەلەدى.
اتالعان جۋرنالداردىڭ باس رەداكتورلارىنان باستاپ, بارلىق قىزمەتكەرلەرى «قازاقستان مەكتەبىن» وزدەرىنىڭ قاراشاڭىراعى ساناپ, ونى كوپ جىل باسقارعان سايراش ابىشقىزىنا دەگەن ريزالىق سەزىم مەن زور قۇرمەتىن ايامايدى. ونداي قۇرمەتكە سايراش ابىشقىزى پەداگوگيكالىق باسىلىمدارعا سىڭىرگەن ەڭبەگىمەن جەتىپ وتىر.
«قۇرمەت بەلگىسى» وردەنىمەن ماراپاتتالعان كاسىبي جۋرناليست, ەلىمىزدە ايەل زامانداستاردىڭ ىشىندە العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ «تارلان» سىيلىعىنىڭ يەگەرى اتانعان دا سايراش ابىشقىزى. جالعىز ماعان عانا ەمەس, ءوزىن جاقسى بىلەتىن جانداردىڭ, ارىپتەستەرىنىڭ الدىندا بارلىق قادىر-قاسيەتىمەن شوقتىعى بيىك جان رەتىندە تانىلعان سايراشقا وسىناۋ مەرەيلى شاعىڭدا وزىڭمەن ارىپتەس ءارى سىيلاس جان رەتىندە ايتار تىلەگىم: اللا ساعان قۋات بەرسىن, قولىڭنان قالامىڭ تۇسپەسىن! اللانىڭ وزىڭە بۇيىرعان جاقسىلىعى مەن ابىرويى ارتا بەرسىن!
كۇلاش بەيسەنبيەۆا,
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قىزمەتكەرى.
مۇنداي باعانىڭ ءوزى ءبىر كورە سالىپ, نە ازعانا العان اسەرىڭە بولا بەرىلە سالمايتىنى دا زاڭدى. كوپ ۋاقىت بىرگە, قاتار جۇرگەندە, نە ارىپتەس, پىكىرلەس بولىپ جەتە تۇسىنىستىكتەن كەيىن بارىپ, سونىڭ وزىندە ۋاقىت سىنىنان مۇدىرمەي وتكەندە عانا ورنىعادى دەسەك, ارتىق ەمەس.
مەن سايراش ابىشقىزىن العاش رەت «سوتسياليستىك قازاقستان» («ەگەمەن قازاقستان») گازەتىنىڭ كىشى ادەبي قىزمەتكەرى كەزىندە كوردىم. سايراش گازەت جۇمىسىنا ءبىزدىڭ وتباسىلىق دوسىمىز, اسىل ازامات مارقۇم ۇزاق باعاەۆتىڭ رەداكتورلىعى كەزىندە كەلىپتى. ۇزان ء(بىز سولاي اتاۋشى ەدىك) ادامنىڭ بويىنداعى جاقسى قاسيەتتەردى, سونىڭ ءبىرى – ىسكەرلىك پەن قابىلەتتى تەز تاني قوياتىن ەدى. جاس قىزمەتكەر سايراشتىڭ جۇمىسقا دەگەن قابىلەتى مەن بار مۇمكىندىگىن تولىق تانىپ بىلۋگە ۇلگەرمەدى دەسە دە بولادى. ويتكەنى, جاراتىلىسىنان جانى جايساڭ, بيازى, وتە مادەنيەتتى ازامات ۇزاق باعاەۆ رەداكتورلىق قىزمەتتە جۇرگەندە كوپ ۇزاماي ايىقپاس اۋرۋعا شالدىعىپ, بار-جوعى 43 جاسىندا دۇنيە سالدى. وسى از عانا ۋاقىت ىشىندە ءالى جۋرناليستىك تاجىريبەسى از جاس مامان سايراش تا ءوزىن تانىتىپ ۇلگىرە المادى.
ەندى گازەتكە جاڭادان كەلگەن رەداكتور – بۇعان دەيىن «لەنينشىل جاس» (جاس الاش), «مادەنيەت جانە تۇرمىس» («پاراسات») باسىلىمدارىندا باسشىلىق قىزمەتتە بولعان, ورتالىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ۇگىت جانە ناسيحات بولىمىندە نۇسقاۋشىلىقتان ءبولىم مەڭگەرۋشىسىنىڭ ورىنباسارىنا دەيىن ون جىل ەڭبەك ەتىپ, ۇلكەن مەكتەپتەن وتكەن تاجىريبەلى جۋرناليست-جازۋشى ساپار بايجانوۆ كەلگەن. باس رەداكتور رەداكتسيادا شىعارماشىلىق احۋال ورناتىپ, گازەتتىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ ماقساتىن العا قويىپ, الدىمەن گازەتكە قوسار ۇلەسى شامالى, ۇسىنىس, جاڭالىعى جوق, 20-30 جىل تاپتاۋرىن وتىرىپ قالعان جاسى جەتكەندەردى زەينەتكەرلىككە جىبەرىپ, ولاردىڭ ورنىنا جەر-جەردەن ويى ۇشقىر, قالامىنىڭ جەلى بار, وننان استام تالاپتى جۋرناليستەردى شاقىردى. سونىمەن بىرگە, اپپاراتتاعى مامانداردىڭ قابىلەتى مەن جۇمىسقا دەگەن مۇمكىندىكتەرىنە كوڭىل اۋداردى. جاڭادان كەلگەن ءۇي-كۇيى, جاعدايى جوق جۋرناليستەر مەن جاس ماماندارعا جاعداي جاساۋ ماقساتىمەن سول كەزدەگى رەسپۋبليكا باسشىسى دىنمۇحامەد قوناەۆتىڭ الدىنا ماسەلە قويىپ, ول كىسىنىڭ كەلىسىمىن الىپ, وكىمەتتىڭ كاۋلىسىمەن رەداكتسيا قىزمەتكەرلەرى ءۇشىن جىلىنا 320 شارشى مەتر ءۇي الىپ تۇرۋ جانە ءۇي الۋشىلاردىڭ بۇرىنعى پاتەرىن رەداكتسيا مەنشىگىنە قالدىرۋ ماسەلەسىن شەشىپ الدى. ءۇي-كۇيى جوق جاس مامان سايراشقا دا ەكى بولمەلى ءۇي تيەدى.
سول ۋاقىتتى بۇگىندە ەسكە العان سايراش: «ساپار اعايدىڭ گازەتكە رەداكتور بولىپ كەلۋى, مەنىڭ شىعارماشىلىعىمنىڭ اشىلۋىنا, ءارى ءۇي الىپ, باسپانالى بولۋىما زور سەپتىگىن تيگىزدى», دەيدى ريزالىق سەزىممەن. ەندىگى جەردە سايراشقا جۇمىسقا بەل شەشىپ كىرىسىپ, بويىنداعى بار مۇمكىندىگىن كورسەتۋ عانا كالادى. كوپ ۇزاماي گازەتتە ايەلدەرگە ارنالعان بەت ۇيىمداستىرۋ ماسەلەسى تۋىنداپ, بۇل مىندەت سايراشقا جۇكتەلەدى. «قالامقاس» دەگەن ايدارمەن شىعاتىن ايەلدەرگە ارنالعان بەتتەگى انا مەن بالانىڭ جايى, وتباسىلىق تاربيە, ەرلى-زايىپتىلاردىڭ قۇقىعى مەن مىندەتى, اتا-انانىڭ بالا الدىنداعى پارىزى تۋرالى كوتەرىلگەن پروبلەمالىق ماسەلەلەر كوپشىلىكتىڭ كوڭىلىنەن شىققانىنىڭ كەزىندە وقىرمان رەتىندە كۋاسى بولدىق. «قالامقاس» بەتى رەداكتسياداعى اپتا سايىنعى لەزدەمە كەزىندە دە سان رەت ماداقتالىپ ءجۇردى.
ساپەكەڭ رەداكتور بولارعا دەيىن ديسسەرتاتسيالىق جۇمىسىن اياقتاپ, قورعايتىن كۇنىن بەلگىلەۋ عانا قالعان ەدى. ديسسەرتاتسيا قورعايتىن كۇنى ۇيگە تەلەفون سوعىپ, ماعان ءبىر ماڭىزدى كۇجاتتى تاۋىپ قويۋىمدى تاپسىرىپ, كىسى جىبەرەتىنىن ايتتى. از عانا ۋاقىتتان سوڭ ەسىكتىڭ كوڭىراۋى سوعىلدى. اشسام, جاسى 25-تەر شاماسىنداعى سۇڭعاق بويلى, قوڭىرقاي قىسقالاۋ بۇيرا شاشتى, تىعىرشىقتاي كەلىنشەك كەلىپ تۇر. باس رەداكتوردىڭ تاپسىرماسىمەن كەلگەنىن بايان ەتتى. ۇستىندە ءسابىز تۇستەس ادەمى كويلەگى اقسارى وڭىمەن ۇيلەسىم تاۋىپ, مەيىرىمدى جىميىسىمەن تىم سۇيكىمدى كورىندى, بولىمسىز قىمسىنىپ تا تۇرعان جوق, نىق سويلەيدى, تىم باتىلداۋ ما دەپ تە قالدىم. مەن بولسام, باستىقتىڭ زايىبىمىن دەپ سىرەسپەي, قازاقي مىنەزگە سالىپ وعان تورلەتۋدى, ءدام تاتۋدى ۇسىندىم. ول بولسا اسىعىستىقتى سىلتاۋراتىپ, دالىزدەن جوعارى وزباي, ريزاشىلىق يشارا بىلدىرگەن سوڭ قۇجاتتى الىپ, قوشتاسىپ كەتىپ قالدى.
سول اقسارى كەلىنشەك سايراش ابىشقىزى ەكەن, ەكەۋمىزدىڭ تانىستىعىمىز وسىلاي باستالعان. مەن ول كەزدە «قازاقستان ايەلدەرى» جۋرنالىنىڭ قىزمەتكەرى ەدىم. الماتىداعى پەداگوگيكالىق گازەت-جۋرنالدان باسقا بارلىق باسىلىمدار توعىز قاباتتى «ءباسپاسوز» ۇيىنە ورنالاسقان ەدى. ءبىر شاڭىراقتىڭ استىندا بولعان سوڭ, كىرىپ-شىعىپ جۇرگەندە اندا-ساندا سايراشپەن جولىعىسىپ قالامىن, سالەمىمىز ءتۇزۋ. سايراش كورگەن سايىن كىشىپەيىلدىلىكپەن, زور ىلتيپاتپەن امانداسادى, مەن دە ءىش تارتىپ, جىلىلىق تانىتۋمەن بولدىم.
ارادا 1-2 جىل وتكەندە ءبىزدىڭ رەداكتسيادا جاۋاپتى حاتشىنىڭ ورنى بوساپ, سول ورىنعا «سايراش كەلەتىن بولىپتى» دەگەندى ەستىدىك. بوساعان ورىنعا ىشتەن دە, سىرتتان دا تالپىنۋشىلار كوپ بولدى. بىراق ورتالىق كوميتەتتىڭ يدەولوگيا ءبولىمى سايراشتى لايىق كورىپ, جاۋاپتى حاتشىلىققا تاعايىندادى. ءسويتىپ, ەكەۋمىزدىڭ جولىمىز ەندى ءبىر رەداكتسيادا توعىسقان-دى. رەداكتسيادا اقىن رزا قۋناقوۆا ەكەۋمىز ءبىر كابينەتتە وتىرۋشى ەدىك. ەكەۋمىز ءسىز-ءبىز دەسىپ, جاقسى سىيلاستىقتا جۇرگەن كەزدە ارامىزعا سايراش كەلىپ قوسىلدى. ەندى قاتارىمىز وسۋمەن بىرگە, ۇشەۋمىزدىڭ ارامىزداعى بىرلىگىمىز, سىيلاستىعىمىز ودان بەتەر ارتا ءتۇستى.
1980 جىلى سايراش ابىشقىزى «قازاقستان مەكتەبى» جۋرنالىنىڭ جانىنان اشىلعان «باستاۋىش مەكتەپ» قوسىمشاسىنا رەداكتورلىققا شاقىرىلدى. كەزىندە «سوتسياليستىك قازاقستان» سياقتى ۇلكەن گازەت پەن تارالىمى ەڭ كوپ ايەلدەر جۋرنالىنىڭ كورىگىندە شىڭدالىپ, شەبەر ۇيىمداستىرۋشى, ىسكەر جۋرناليست رەتىندە تانىلعان سايراش ءۇشىن بۇل ءبىر بەلەسكە كوتەرىلۋ ەدى. ەندى ءبىر-ەكى-ءۇش جىلدا پەداگوگيكالىق باسىلىمداردىڭ ىشىندە نەگىزىن احمەت بايتۇرسىنوۆ سياقتى قازاقتىڭ ءبىرتۋار ارىسى قالاعان «قازاقستان مەكتەبىنىڭ» رەداكتورلىعىنا تاعايىندالدى. پەداگوگ جۋرناليست, ءارى ۇلكەن مەكتەپتەردەن ءوتىپ ىسىلعان سايراش ابىشقىزى اعا جۋرنالدى بۇرىنعىسىنان دا جانداندىرا ءتۇسىپ, تاقىرىپ اياسىن كەڭەيتىپ قانا قويماي, جەكەلەگەن پاندەردى وقىتۋ ءادىسىن تۇگەل ءبىر جۋرنال بەتىندە قامتۋدىڭ مۇمكىندىگى ازدىعىن سەزىندى. ءارى بۇل ويىن ءبىلىم مينيسترلىگىنىڭ الدىندا دالەلدەپ, بىرنەشە پاندەرگە ارنالعان ادىسكەرلىك قوسىمشا جۋرنالدار اشۋعا قول جەتكىزدى. ءوزى باسقارعان «باستاۋىش مەكتەپ» قوسىمشاسىنان باسقا «قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى», «قازاق تاريحى», «قازاق مەكتەبىندەگى ورىس ءتىلى», «وتباسى جانە بالاباقشا», «ينفورماتيكا جانە فيزيكا», ءسال كەيىندەۋ «بيولوگيا جانە گەوگرافيا» دەپ اتالاتىن قوسىمشا جۋرنالدار اشتى. ولاردىڭ بارىنە ءوزى جاقسى بىلەتىن, بۇل جۇمىستى الىپ كەتە الادى-اۋ دەگەن كاسىبي جۋرناليست مامانداردى تارتىپ, قوسىمشالاردىڭ رەداكتورلىعىنا ورنالاستىردى. سول 1990 جىلى مەنىڭ دە جولىم ءتۇسىپ, «وتباسى جانە بالاباقشا» قوسىمشاسىنا «مادەنيەت جانە تۇرمىس» (پاراسات) جۋرنالىنىڭ ءبولىم مەڭگەرۋشىلىگىنەن اۋىسىپ كەلدىم. ءسويتىپ, سايراش ەكەۋمىزدىڭ ەڭبەك جولىمىز تاعى دا توعىستى.
سايراش ءوزى باسقارىپ وتىرعان «قازاقستان مەكتەبى» جۋرنالىنىڭ جۇمىسىنا قوسا, اتالعان قوسىمشالاردىڭ بارلىعىنىڭ دا ءاربىر ماتەريالىنىڭ ساپاسىنا دەيىن تىكەلەي ارالاسىپ, ولاردىڭ ۋاقتىلى جارىق كورىپ, وقىرمان قولىنا ءتيىپ تۇرۋىنا باسشىلىق جاسادى. مىنە, سول كەزەڭدە دە مەن ءۇشىن سايراشتىڭ ۇيىمداستىرۋشىلىق شەبەرلىگى مەن ەڭبەكقورلىعى بۇرىنعىدان بەتەر ايقىن اشىلا ءتۇستى. سونىمەن بىرگە, رەداكتسياعا كەلۋشى اۆتورلاردى قابىلداۋ, كەزدەسۋلەر ۇيىمداستىرۋ, «قازاقستان مەكتەبى» جۋرنالى مەن ءاربىر قوسىمشا جارىققا شىققاننان كەيىنگى وتكىزىلەتىن لەزدەمەلەر, رەداكتسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ مۇڭ-مۇقتاجىنا وراي قاجەتتىلىكتەرىن قامتاماسىز ەتۋ سياقتى تولىپ جاتقان جۇمىستاردىڭ بارىنە دە ۇلگەرىپ, تاپ-تۇيناقتاي تىندىرىپ وتىراتىن.
سايراش ءوزىنىڭ جەكە شىعارماشىلىعىن دا دامىتۋدى ۇمىتقان جوق. وعان رەسپۋبليكا باسپالارىنان جارىق كورگەن «نۇرلى جول», «جىر ارقاۋى – بەيبىتشىلىك», «وتتاي ىستىق ون جىل» دەپ اتالاتىن كىتاپتارى ايعاق. سونىمەن قاتار, الماتى قالالىق «قازاق ءتىلى» قوعامىنا سىڭىرگەن ەڭبەگى دە ءبىر توبە. شىنىمدى ايتسام, سايراشتىڭ تىنىمسىز تىرلىگىنە قاراپ, نە دەگەن قاجىمايتىن, مويىمايتىن جان ەدى دەپ تاڭداناتىن ساتتەرىم دە از ەمەس.
1994 جىلدان باستاپ سايراش ابىشقىزى «وتباسى جانە بالاباقشا», «قازاق تاريحى», «ينفورماتيكا جانە فيزيكا», «قازاق ءتىلى جانە ادەبيەتى», «باستاۋىش مەكتەپ» قوسىمشالارىن ءوز الدىنا جەكە جۋرنالعا اينالدىرۋعا كۇش سالىپ, جەكە-جەكە وتاۋ تىگۋىنە اتسالىستى. سودان بەرى بۇل جۋرنالداردىڭ ءبارى دە وتپەلى كەزەڭنىڭ قيىندىقتارىنا توتەپ بەرىپ, جارىق كورىپ كەلەدى.
اتالعان جۋرنالداردىڭ باس رەداكتورلارىنان باستاپ, بارلىق قىزمەتكەرلەرى «قازاقستان مەكتەبىن» وزدەرىنىڭ قاراشاڭىراعى ساناپ, ونى كوپ جىل باسقارعان سايراش ابىشقىزىنا دەگەن ريزالىق سەزىم مەن زور قۇرمەتىن ايامايدى. ونداي قۇرمەتكە سايراش ابىشقىزى پەداگوگيكالىق باسىلىمدارعا سىڭىرگەن ەڭبەگىمەن جەتىپ وتىر.
«قۇرمەت بەلگىسى» وردەنىمەن ماراپاتتالعان كاسىبي جۋرناليست, ەلىمىزدە ايەل زامانداستاردىڭ ىشىندە العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ «تارلان» سىيلىعىنىڭ يەگەرى اتانعان دا سايراش ابىشقىزى. جالعىز ماعان عانا ەمەس, ءوزىن جاقسى بىلەتىن جانداردىڭ, ارىپتەستەرىنىڭ الدىندا بارلىق قادىر-قاسيەتىمەن شوقتىعى بيىك جان رەتىندە تانىلعان سايراشقا وسىناۋ مەرەيلى شاعىڭدا وزىڭمەن ارىپتەس ءارى سىيلاس جان رەتىندە ايتار تىلەگىم: اللا ساعان قۋات بەرسىن, قولىڭنان قالامىڭ تۇسپەسىن! اللانىڭ وزىڭە بۇيىرعان جاقسىلىعى مەن ابىرويى ارتا بەرسىن!
كۇلاش بەيسەنبيەۆا,
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قىزمەتكەرى.
