كومپانيا كوپ, سالىق از

اللا تاعالام مويىنقۇمنىڭ ماڭ دالاسىنا قۇت-بەرەكە, بايلىعىن اياماي-اق بەرە سالعان عوي, شىركىن. وسىناۋ كەڭ دالا مەندەلەەۆ اقساقالدىڭ ايگىلى كەستەسىندەگى بار قازىنانى «مەنىكى, مەنىكى» دەپ قايشىمەن قيىپ الىپ, قويناۋىنا جاسىرىپ تاستاعان سەكىلدى. ايتەۋىر, ءشول دالاعا «ءشوپ» بولىپ تۇرعان سەكسەۋىلدى بىلاي قويعاندا, قۇت قونعان وسى ولكەدە التىن, كۇمىس, قولا, كومىر, كوكس, قالايى, قىزىل ءتۇستى گرانيت, باريت, ءبارى-ءبارى بار. «امانگەلدى» گاز كەنىشى ۇڭعىلارىنىڭ باسىم بولىگى وسى اۋداننىڭ اۋماعىندا جاتىر. سودان بولار, جامبىل وبلىسىنىڭ جارتىسىن الىپ جاتقان مويىنقۇم اۋدانىنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە بىلەكتى ءتۇرىپ تاستاپ, تىرنەكتەپ دۇنيە جيناپ, تىرلىك ەتىپ جاتقان كومپانيالار كوپ. الايدا, التىن شىققان جەردى بەلشەدەن قازىپ جاتقان وسىناۋ كومپانيالاردان جەرگىلىكتى قازىناعا اناۋ ايتقانداي پايدا تۇسپەي تۇر. قايبىر كۇنگى جيىندا جامبىل وبلىستىق سالىق دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى ازامات مەلدەبەكوۆ وسى ءجايتتى جايىپ سالدى. ونىڭ مالىمەتىنە قارا­عاندا, بۇگىندە وبلىس اۋما­عىندا باسقا وڭىرلەردەن كەلگەن 20 سالىق تولەۋشى كومپانيا جەر­استى قازبالارىن پايدالانىپ جاتىر. بىراق, بۇل كاسىپورىندار سول باسقا وڭىرلەردە تىركەۋ ەسە­بىندە تۇرعاندىقتان, نەگىزگى سالىق­تار مەن تولەمدەر باسقا وبلىستىڭ بيۋدجەتىنە تولەنەدى. مىسالى, «ەر-تاي» جشس 28 جىلعا كەلىسىمشارتقا تۇرعان. بىراق, الماتى قالاسى, مەدەۋ اۋدانىنا تىركەلگەندىكتەن وتكەن جىلى سول جاققا 528,3 ميلليون تەڭگە سالىق اۋدارعان. مويىن­قۇمعا نەبارى 28,1 ميلليون تەڭگە تولەپتى. ال, «التاي پوليمەتالل» جشس ەكىباستۇزعا تىركەلىپ, بىلتىر ونىڭ بيۋدجەت ءتۇسىمى 759,5 ميلليون تەڭگەنى قۇراعان. ال, مويىنقۇمنىڭ قورجىنىنا سوقىر تيىن دا سالماپتى. سونداي-اق, «جارتاس» جشس ءبىر جىلدا 104,6 ميلليون تەڭگەنى الماتى وبلىسىنا اسىرىپ, جامبىل وبلىسىنا نەبارى 400 مىڭ تەڭگە تولەپتى. مويىنقۇم اۋدانىندا ەڭ ءىرى سالىق تولەۋشى مەكەمە – «ۆوستوچنوە رۋدوۋپراۆ­لەنيە» جشس سانالادى. بۇل كاسىپورىن ءبىر جىلدا 300 ميلليون تەڭگەگە دەيىن سالىق تولەيتىن. نەگە ەكەنىن قايدام, اتالمىش  مەكەمە وتكەن جىلدىڭ قاڭتار ايىندا بۇل جاقتان تىركەۋدەن شىعىپ, الماتى وبلىسىنا بارىپ تۇراقتاپتى. اۋداندىق اكىمدىك پەن وبلىستىق كاسىپكەرلىك باسقارماسىنىڭ باسشىلارى «ۆوستوچنوە رۋدوۋپراۆلەنيە» جشس-ءنىڭ باستىعىنا بىرنەشە مارتە «اكە-كوكەلەپ» بارىپ, قايتىپ ورالۋىن وتىنگەن. بىراق, باستىق ازىرگە «انە كەلەم, مىنە, كەلەم» دەپ, تەك ۋادە بەرۋمەن عانا شەكتەلۋدە ەكەن. جامبىل وبلىسىنىڭ اكىمى كارىم كوكىرەكباەۆ قايبىر كۇن­گى جيىندا وسى ماسەلەگە الاڭ­داۋشىلىق ءبىلدىرىپ, ءتيىستى باس­شىلارعا سالىق ءتۇسىمىن كوبەي­تۋدىڭ بارلىق جولدارىن قاراستىرۋدى تاپسىردى. ارينە, سالىق كودەكسىندە باسقا وبلىس­تاردان كەلگەن كاسىپورىندار مىندەتتى تۇردە جۇمىس ىستەپ جات­قان جەرىنە تىركەلۋ كەرەك دەگەن ناقتى تالاپ جوق. سونداي-اق, «سىرتتان كەلگەن» دەپ سىرتقا تەبۋدىڭ دە قاجەتى جوق. ءبارى وسى تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ كاسىپكەرلەرى. ەل ورتاق, جەر ورتاق, تىرلىك ورتاق. بۇل ارينە, «بايدىڭ اسىن بايعۇس قىزعانىپتىنىڭ» كەرى ەمەس, بىراق, شىنىن ايتۋ كەرەك, بايلىقتىڭ ۇستىندە وتىرعان ەل سول قازىنانىڭ تيتتەي دە قىزىعىن كورە الماۋى ارعا دا, زاڭعا دا سىيمايتىن تىرلىك ەمەس پە؟ قازىر نارىق زامانى. بۇل دەگەنىڭىز تاماعىن ءىشىپ-جەپ, اقشاسىن باسقا كافەگە بارىپ تولەپ كەتكەن سياقتى دۇنيە عوي. بۇل كومپانيالاردىڭ كوپشىلىگى 20-25 جىلعا كەلىسىمشارتقا تۇرعان. سوندا وسىنشاما جىل بۇل كاسىپكەرلەردىڭ تابىسىنان جامبىل جەرىنە تامشى دا تامبايدى دەگەن ءسوز بە؟ قالاي ايتساق تا, وسى ماسەلەنى وگىزدى دە ولتىرمەيتىن, اربانى دا سىندىرمايتىن كەرەمەت ديپلوماتيالىق شەبەرلىكپەن شەشۋ كەرەك بولىپ تۇر. بىراق, قالاي؟ بارا بەرۋدىڭ دە, پارا بەرۋدىڭ دە قاجەتى جوق, بىراق, كومپانيا باسشىلىعى وزدەرى اقىلعا سالىپ, تارازىلاپ, وزدەرى بۇرقىراتىپ قازىپ جاتقان جامبىل جۇرتىنىڭ جاعدايىنا دا ءبىر ءسات كوڭىل اۋدارسا دۇرىس بولار ەدى. ورالحان ءداۋىت, «ەگەمەن قازاقستان». جامبىل وبلىسى.