سەربتەردىڭ ونەرىنە سۇيسىندىك
رەسەيدىڭ گرەك-ريم كۇرەسى شەبەرلەرىنە تورتكۇل دۇنيەدە تەڭ كەلەر كوماندانىڭ جوق ەكەنى بارشا جانكۇيەرگە ايان. 1993-2021 جىلدار ارالىعىندا ۇيىمداستىرىلعان الەم چەمپيوناتتارىندا ولار 44 التىن, 26 كۇمىس جانە 28 قولا مەدال يەلەندى. بارلىعى – 98 جۇلدە. شىنى كەرەك, ءدال وسىنداي زور تابىسىمەن ەشبىر كوماندا ماقتانا المايدى. بىراق بارلىق مىقتى باس قوسقان بايراقتى باسەكەدە اتالعان مەملەكەتتىڭ بالۋاندارى بوي كورسەتكەن جوق. ونىڭ سەبەبى وزدەرىڭىزگە دە ءمالىم. بىرىككەن كۇرەس الەمىنىڭ (UWW) باسشىلارى بەلارۋس قۇراماسىنا دا سونداي شەكتەۋ قويدى.
كوشباسشى كوماندانىڭ جوقتىعىن سەربيانىڭ ساڭلاقتارى ۇتىمدى پايدالاندى. وتكەنگە زەر سالساق, بۇعان دەيىن الەمدىك دودادا اتالعان ەلدىڭ ورەندەرى بار-جوعى 10 جۇلدە يەلەندى. سونىڭ ۇشەۋى عانا التىن. بۇل جولى جارىس قوجايىندارى ايدى اسپانعا ءبىر-اق شىعارىپ, ءتورت بىردەي باس جۇلدەنى ولجالادى. سونىڭ ارقاسىندا ءوز تاريحىندا تۇڭعىش رەت جالپىكوماندالىق ەسەپتە جەكە-دارا كوش باستادى. بۇل رەتتە كەيبىر جانكۇيەر «سەربتەر لەگيونەرلەردىڭ ارقاسىندا عانا وسىنداي بيىككە كوتەرىلدى», دەپ ايتۋى دا مۇمكىن. ءيا, 72 كيلو سالماقتا كۇرەسكەن ءالي ارسالان مەن 87 كيلو سالماقتا سايىسقا تۇسكەن زۋراب ءداتۋناشۆيليدىڭ وزگە ەلدەردىڭ ورەندەرى ەكەنى راس. ءبىرى – يراندىق, ەكىنشىسى – گرۋزين. الايدا سەباستيان ناد (63 كيلو) پەن ماتە نەمەشتىڭ (67 كيلو) سول مەملەكەتتىڭ ءتول تۋمالارى ەكەنىن ەستەن شىعارماعان ءجون. ونىڭ ۇستىنە, جەرگىلىكتى باپكەرلەر لەگيونەرلەردى دە دۇرىستاپ تاڭداي بىلگەن. قىراعى ماماندار قاپتاپ جۇرگەن كولدەنەڭ كوپ اتتىلاردى ەمەس, ناعىز «جۇزدەن – جۇيىرىك, مىڭنان – تۇلپارلاردى» ءوز قاتارلارىنا قوسقان. قازىر سونىڭ جەمىسىن كورىپ وتىر. شىنى كەرەك, ءدال سول كۇندەرى سەربيالىق بالۋانداردىڭ ونەرىنە سۇيسىنبەگەن جانكۇيەر جوق-اۋ, ءسىرا!
قىرعىزدارعا قىزىعا قارادىق
كەزىندە ءبىزدىڭ بالۋاندار باستاپقى باسەكەلەردىڭ بىرىندە قىرعىزدارمەن كەزدەسەتىندەرى جايىندا قۇلاعدار بولعاندا «جاقسى بولدى عوي, ولاردى قالپاقپەن قاعىپ الامىز» دەپ الاقاندارىن ىسقىلاپ وتىراتىن. ال قازىر ءبارى كەرىسىنشە. قازاقتارمەن جولدارى قيىساتىنىن ەستىسە, قىرعىزدار قۋاناتىن بولعان.
قىرعىزستاننىڭ گرەك-ريم كۇرەسى تاريحىنا زەر سالساق, بۇعان دەيىن وسى ەلدىڭ التى بالۋانىنا عانا الەم چەمپيوناتىندا جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلۋ باقىتى بۇيىرعان ەكەن. ناقتىلاپ ايتساق, 1999 جىلى افينادا راتبەك ساناتباەۆ قولا مەدالدى موينىندا جارقىراتتى. 2006 جىلى گۋانجوۋدا قاناتبەك بەگاليەۆ كۇمىسپەن كۇپتەلدى. 2010 جىلى ماسكەۋدە دانيار كابونوۆ ءۇشىنشى ورىنعا تابان تىرەدى. 2018 جىلى بۋداپەشت جانە 2021 جىلى وسلودا جولامان شارشەنبەكوۆ اقتىق سايىسقا دەيىن القىنباي جەتىپ, شەشۋشى تۇستا ۇتىلدى. بۇل جولى قىرعىزدىڭ ءۇش بىردەي قايسار ۇلى دۋنايدىڭ جاعالاۋىندا وتكەن جارىستا اتوي سالدى. ولاردىڭ كۇرەسىن كورگەن دە ارماندا, كورمەگەن دە ارماندا!
77 كيلو سالماق دارەجەسىندە دارالانىپ جۇرگەن 23 جاستاعى اقجول ماحمۋتوۆتىڭ ءجۇرىپ وتكەن جولى بارشا جانكۇيەردىڭ كوز الدىندا. ول قازاقستانعا سان مارتە كەلىپ, ءبىزدىڭ جىگىتتەردى سىپىرا ۇتىپ ءجۇردى. كۇرەسى كەرەمەت, قولداناتىن ادىستەرى كەسەك. تىك تۇرىپ كۇرەسسە, اقجولدى ورنىنان قوزعالتۋدىڭ ءوزى قيىن. قارسىلاسى تورتتاعانعا تۇسسە, اياعىن تىپىرلاتىپ تۇرىپ جەردەن ج ۇلىپ الادى دا, قوس جاۋىرىنىمەن جەرگە ءبىر-اق قادايدى. ءوزى سونداي جاعدايعا تاپ بولسا, ساۋاتتى قورعانىپ, كىلەمگە كەنەشە جابىسىپ جاتادى. توكيو وليمپياداسى مەن دجاكارتاداعى ازيا ويىندارىنىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى, ازيانىڭ ەكى دۇركىن چەمپيونى دەگەن اتاعى بار ماحمۋتوۆ بەلگرادتا قارسىلاس شاق كەلتىرمەدى. ال فينالدا ماجارستاننىڭ مارقاسقاسى زولتان لەۆايعا قارسى ەكى ءتاسىل عانا قولدانىپ, ايقىن جەڭىسكە قول جەتكىزدى. وسىلايشا, اقجولدىڭ ەسىمى قىرعىزستاننىڭ گرەك-ريم كۇرەسى شەبەرلەرى اراسىنان شىققان تۇڭعىش الەم چەمپيونى رەتىندە تاريحتا قالدى.
60 كيلو سالماقتاعى جولامان شارشەنبەكوۆ تە شاشاسىنا شاڭ جۇقتىرمادى. قىرعىزدىڭ ءور مىنەزدى ۇلى بۇعان دەيىن الەم چەمپيوناتتارىندا ەكى رەت فينالعا شىعىپ, ەكى رەتىندە دە جەڭىلىس تاپتى. «ەر كەزەگى ۇشكە دەيىن» دەپ بابالارىمىز بەكەر ايتپاعان عوي. جولامان بەلگرادتاعى بەلدەسۋلەرىنىڭ بارىندە كۇمانسىز جەڭىسكە جەتتى. فينالدا ول بولگاريانىڭ 20 جاستاعى جاس جولبارىسى, ەۋروپا چەمپيونى ەدموند نازارياننىڭ تاس-تالقانىن شىعارىپ, التىن تۇعىردان قول بۇلعادى.
«شتارك ارەناعا» جينالعان جانكۇيەرلەر 67 كيلو سالماقتا سىنعا تۇسكەن امانتۋر يسمايلوۆتىڭ جانكەشتىلىگىنە ايرىقشا ريزا بولدى. قولا مەدال ءۇشىن تارتىستا ول گرۋزيالىق دجوني كەتسۋرانيدەن التى ۇپاي ايىرماشىلىعىمەن ۇتىلىپ جاتسا دا, سوڭعى سەكۋندتارعا دەيىن ەش ايانباي ايقاستى. قىرعىز بالۋانى دامىلسىز شابۋىلدادى. اقىرى بۇل ارەكەتى ءوز جەمىسىن بەردى. ۋاقىت وزا كەتسۋراني بولدىرا باستادى. امانتۋر ونى اتويلاپ ۇتتى. ەسەپ – 17:8. مىنە, ءدال وسىنداي مىنەزدى, رۋحتى, جانقيارلىق پەن تاباندىلىقتى جانە جەڭىسكە دەگەن قۇشتارلىقتى ءبىز بەلگرادتا بەلدەسكەن قازاق جىگىتتەرىنىڭ بويىنان كورە المادىق.
جالپى ەسەپتەگى جاعداي
قورجىنىندا ءتورت التىنى بار سەربيا قۇراماسى جالپىكوماندالىق ەسەپتە كوش باستادى. ەكىنشى ورىندى تۇركيانىڭ تارلاندارى يەلەندى. انادولى ەلىنىڭ ەرلەرى 2 التىن مەن 3 قولا مەدال ولجالادى. ءۇشىنشى ساتىعا قىرعىزستاننىڭ بالۋاندارى (2+0+1) جايعاستى. ءدال وسىنداي بەلەسكە «ايىر قالپاقتىلار» العاش رەت كوتەرىلىپ وتىر. ازەربايجان
(1 التىن+1 كۇمىس+3 قولا) ءتورتىنشى ورىن السا, ارمەنيا (1+0+1) ۇزدىك بەستىكتى تۇيىندەدى. سونداي-اق بۇل جارىستا يران (0+2+1), گرۋزيا مەن بولگاريا (0+2+0), ماجارستان (0+1+2), وزبەكستان (0+1+1), دانيا (0+1+0), جاپونيا مەن ۋكراينا (0+0+2), قىتاي, قازاقستان, ليتۆا جانە رۋمىنيانىڭ (0+0+1) بايراقتارى بيىكتە جەلبىرەدى.
سەنىم اقتالعان جوق
قازاقستاننىڭ بالۋاندارى اراسىنان 60 كيلو سالماقتاعى ايدوس سۇلتانعالي عانا ءوز جانكۇيەرلەرىن قۋانتا الدى. باستاپقى بەلدەسۋلەرىندە قارسىلاستارىن سىپىرا جەڭگەنىمەن, جارتىلاي فينالدا ونىڭ جولى بولمادى. قانداسىمىز قىرعىزستاندىق جولامان شارشەنبەكوۆكە لايىقتى قارسىلىق كورسەتە المادى. ەسەسىنە ءۇشىنشى ورىن ءۇشىن كۇرەستە ول ءوزىن جاقسى قىرىنان كورسەتتى. ماجارستاندىق كريستيان كەچكەمەتيدىڭ ابدەن سىلىكپەسىن شىعارعان ايدوس ءوزىنىڭ سپورتتىق كارەراسىندا ەكىنشى رەت الەم چەمپيوناتىنىڭ قولا مەدالىن موينىندا جارقىراتتى. بىلتىر وسلودا دا جەرلەستەرىمىز ءبىر عانا مەدال ەنشىلەگەن ەدى. ول كەزدە المات كەبىسباەۆ ءۇشىنشى ورىنعا تابان تىرەگەن-ءتىن.
ال وزگە گرەك-ريم كۇرەسى شەبەرلەرىنەن ەش قايىر بولمادى. جارتىلاي فينالعا ەكى جەرلەسىمىز عانا شىقتى. بۇل مەجەدە گرۋزيالىق نۋگزاري تسۋرتسۋمياعا (3:5) جول بەرگەن امانعالي بەكبولاتوۆ قولا مەدال ءۇشىن تارتىستا وزبەكستاندىق جاسۋربەك ورتيكبوەۆتان (5:9) جەڭىلدى. العاشىندا قانداسىمىز بەس ۇپاي ايىرماشىلىعىمەن الدا كەلە جاتقان ەدى, الايدا قارسىلاسى ونى تىك تۇرعان قالپىندا قولىنان مىقتاپ ۇستادى دا, وپ-وڭاي اينالدىرا سالدى. جاسۋربەكتىڭ بۇل ءادىسىن تورەشىلەر ءتورت ۇپايمەن باعالادى. ودان كەيىن امانعالي ەڭسە تىكتەي العان جوق.
جۇبانىش بەلدەسۋىندە جەڭىسكە جەتىپ, جۇلدەلى ورىندار ءۇشىن تالاسۋ مۇمكىندىگىنە يە بولعان يبراگيم ماگومەدوۆ (72 كيلو) شەشۋشى تۇستا ءسۇرىندى. اۋەلدە ول دا سەلجۋك كاندى ۇتىپ جاتقان. سول باسىمدىعىن ساقتاپ قالا المادى. ماگومەدوۆتىڭ ءسال بوساڭسىعان ءساتىن وڭتايلى پايدالانعان تۇركيالىق سپورتشى تارازى باسىن تەڭەستىرىپ كەتتى – 3:3. سوڭعى ۇپايدى كان العاندىقتان, ەرەجەگە ساي جەڭىس سونىڭ ەنشىسىنە جازىلدى. ال عالىم قابدىناسىروۆ (63 كيلو), ءدىن-مۇحامەد قوشقار (67 كيلو), تەمىرلان شادۋكاەۆ (77 كيلو), دياس قالەن (82 كيلو), نۇرسۇلتان تۇرسىنوۆ (87 كيلو), يسلام ۋماەۆ (97 كيلو) جانە ءالىمحان سىزدىقوۆ (130 كيلو) بىردەن جەڭىلىستىڭ كەرمەك ءدامىن تاتتى.
ءسوز ورايى كەلگەندە, وسى جارىستا قازاقستاننىڭ بالۋاندارى وزبەكستان قۇراما كومانداسىنىڭ مۇشەلەرىمەن ءۇش رەت كەزدەسىپ, بارلىعىندا جەڭىلىس تاپقانىنا قاتتى قىنجىلدىق. اتاپ ايتساق, امانعالي بەكبولاتوۆ (5:9) جاسۋربەك ورتيكبوەۆتان, دياس قالەن (5:6) جالعاسباي بەردىمۇراتوۆتان جانە يسلام ۋماەۆ (0:6) رۋستام اسساكالوۆتان جەڭىلدى.
نەگىزى ءبىز ءوز بالۋاندارىمىزدان ساپالى كۇرەس جانە بۇدان الدەقايدا جاقسى ناتيجە كۇتكەن ەدىك. 23 جىل بويى اڭساعان التىن مەدالدىڭ سىڭعىرىن دۋنايدىڭ جاعالاۋىندا ەستيتىن شىعارمىز دەپ ۇمىتتەندىك. بىراق بەلگرادتا ونداي باق بىزگە بۇيىرمادى. سول سەبەپتى دە «وتاندىق گرەك-ريم كۇرەسى شەبەرلەرىنىڭ وسى الەم چەمپيوناتىنداعى جالعىز قولاسىنا كوڭىلىمىز تولمادى, ارتىلعان سەنىم اقتالمادى» دەپ ايتۋعا بارلىق نەگىز بار.
گرەك-ريم كۇرەسىنەن الەم چەمپيوناتىنىڭ جەڭىمپازدارى مەن جۇلدەگەرلەرى
55 كيلو: 1. ەلدەنيز ازيزلي (ازەربايجان), 2. نۋگزاري تسۋرتسۋميا (گرۋزيا),
- يۋ سيوتاني (جاپونيا) مەن جاسۋربەك ورتيكبوەۆ (وزبەكستان).
60 كيلو: 1. جولامان شارشەنبەكوۆ (قىرعىزستان), 2. ەدموند نازاريان
(بولگاريا), 3. كەنشيرو فۋميتا (جاپونيا) مەن ايدوس سۇلتانعالي
(قازاقستان).
63 كيلو: 1. سەباستيان ناد (سەربيا), 2. لەري ابۋلادزە (گرۋزيا), 3. تالەح
مامادوۆ (ازەربايجان) پەن ەرباتۋ تۋو (قىتاي).
67 كيلو: 1. ماتە نەمەش (سەربيا), 2. موحاممادرەزا گەراي (يران),
- حاسرات جافاروۆ (ازەربايجان) پەن امانتۋر يسمايلوۆ
(قىرعىزستان).
72 كيلو: 1. الي ارسالان (سەربيا), 2. ۋلۆي گانيزادە (ازەربايجان),
- اندرەي كۋليك (ۋكراينا) پەن سەلجۋك كان (تۇركيا).
77 كيلو: 1. اقجول ماحمۋتوۆ (قىرعىزستان), 2. زولتان لەۆاي
(ماجارستان), 3. مالحاس امويان (ارمەنيا) مەن يۋنۋس باشار
(تۇركيا).
82 كيلو: 1. بۇرحان اقبۇداق (تۇركيا), 2. جالعاسباي بەردىمۇراتوۆ
(وزبەكستان), 3. ياروسلاۆ فۋلچاكوۆ (ۋكراينا) پەن تاماش لەۆاي
ماجارستان).
87 كيلو: 1. زۋراب داتۋناشۆيلي (سەربيا), 2. تۋرپال بيسۋلتانوۆ (دانيا),
- الي چەنگيز (تۇركيا) بەن داۆيد لوسونچي (ماجارستان).
97 كيلو: 1. ارتۋر الەكسانيان (ارمەنيا), 2. كيريلل ميلوۆ (بولگاريا),
- اريف نيفتۋللاەۆ (ازەربايجان) پەن موحاممادحادي
ساراۆي (يران).
130 كيلو: 1. ريزا كايالپ (تۇركيا), 2. امين ميرزازادە (يران),
- الين الەكسۋس-چۋراريۋ (رۋمىنيا) مەن مانتاس كنياستاۋتاس
(ليتۆا).
