بانكتەر سترەستىك اكتيۆتەردەن ارىلادى

قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ولجاس قيزاتوۆتىڭ ايتۋىنشا, اگەنتتىك بانك اكتسيونەرلەرىنە قاتاڭ تالاپ قويادى. ياعني اكتسيونەر قارجى ينستيتۋتىنا كەلگەن زالالدى جابۋعا اتسالىسۋعا ءتيىس. جەتەككە ەرمەگەن بانكتەرمەن قوشتاسۋعا تۋرا كەلەدى. قازىرگە دەيىن تولەم قابىلەتىن دالەلدەي الماعان 8 بانكتىڭ ليتسەنزياسى قايتارىپ الىنعان. 3 بانك بويىنشا جاڭا ءىرى ينۆەستورلاردى تارتا وتىرىپ, اكتسيونەرلەردىڭ كاپيتالىن تولىق ەسەپتەن شىعارۋ جۇرگىزىلگەن.

وسى ورايدا, بيىل 4 شىلدەدە مەملەكەت باسشىسى ەلىمىزدىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە سترەستىك اكتيۆتەردى دامىتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرتۋلەر مەن تو­لىق­تىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى زاڭعا قول قوي­دى. ونىڭ ەرەجەلەرى 2022 جىلعى 4 قىر­كۇيەكتە قولدانىسقا ەنگىزىلدى.

«بۇل زاڭ – اگەنتتىكتىڭ بانك جۇيەسىن­دەگى سترەستىك اكتيۆتەر دەڭگەيىن تومەن­دە­تۋگە باعىتتالعان جۇمىسىنىڭ قيسىن­دى جالعاسى. 2019 جىلى رەتتەۋشى اكتيۆ­تەردىڭ ساپاسىنا تاۋەلسىز باعالاۋ جۇرگىزىلدى, سونىڭ ناتيجەسىندە سترەستىك اكتيۆتەردىڭ ۇلەسى بانكتەردىڭ نەسيە پورتفەلىنىڭ 21 پايىزى دەپ باعالاندى. انىقتالعان شىعىنداردى وتەۋ ءۇشىن بانك­تەر 554 ملرد تەڭگەگە قوسىمشا پروۆيزيالار قالىپتاستىرىپ, 128 ملرد تەڭ­گەگە قوسىمشا كاپيتالداندىرۋ جۇزەگە اسىرىلدى», دەدى و.قيزاتوۆ.

قازىر 13 بانك 2020 جىلدان باستاپ 2024 جىلعا دەيىنگى كەزەڭگە ارنالعان سترەستىك اكتيۆتەردى 2,7 ترلن تەڭگەدەن 0,9 ترلن تەڭگەگە تومەندەتۋ جونىندەگى جەكە قاداعالاۋ جوسپارلارىن ىسكە اسىرىپ جاتىر. بانكتەر بۇل جوسپاردى جەدەلدەتە اتقارىپ, قازىر جوسپادىڭ 60 پايىزىنان استامى ەڭسەرىلگەن.

اگەنتتىك وكىلىنىڭ ايتۋىنشا, 2017 جىلدان بەرگى ۋاقىتتا سترەستىك اكتيۆتەر كولەمى 7,7 ترلن تەڭگەدەن 2,5 ترلن تەڭگەگە دەيىن, 3 ەسە تومەندەگەن. بۇل – بانك جۇيەسى اكتيۆتەرىنىڭ 6 پايىزى. ايتا كەتەيىك, سترەستىك اكتيۆ قاتارىنا تەك تولەنبەي تۇرعان نەسيە ەمەس, سونىمەن بىرگە بورىشكەردەن ءوندىرىپ الىنعان م ۇلىك جانە بانكتەردىڭ ەنشىلەس ۇيىمدارىنا بەرىلگەن پروبلەمالىق كرەديتتەر دە كىرەدى.

ساراپشىنىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, زاڭدا سترەس­تىك اكتيۆتەردى ساتىپ الۋشىلار تىزى­مىنە جەكە ينۆەستورلاردى, ونىڭ ىشىن­دە بەيرەزيدەنتتەردى قوسۋ كوزدەلگەن. بۇل مەملەكەتتىك قاراجاتتى تارتپاي, بانكتەردىڭ بالانستارىن جۇمىس ىستەمەيتىن كرە­ديتتەردەن تازارتۋدىڭ نارىقتىق تەتى­گىن جاسايدى. بۇعان دەيىنگى «بانكتەر تۋرا­لى» زاڭنىڭ 36-بابىنا سايكەس اۆتو­ري­زا­تسيالانعان ساتىپ الۋشىلاردىڭ تى­زىمى­نە قارجى جانە مەملەكەتتىك ۇيىمدار عانا, اتاپ ايتقاندا: ەكىنشى دەڭ­گەيدەگى بانكتەر, بانكتەردىڭ سترەستىك اكتيۆ­تەردى باسقارۋ جونىندەگى ەنشىلەس ۇيىم­دارى, پروبلەمالىق كرەديتتەر قورى, كوللەك­تورلىق اگەنتتىكتەر جانە باسقا دا قار­جى ۇيىمدارى كىرەتىن. ەندى ولاردىڭ قاتا­رىن جەكە ينۆەستورلار تولىقتىرادى, سايكەسىن­شە ولار تەك زاڭدى تۇلعالار مەن جەكە كاسىپكەرلەردىڭ عانا قارىزىن ساتىپ الادى.

«زاڭدا كورسەتىلگەن تاعى ءبىر باستاما – سەرۆيستىك كومپانيالاردىڭ قۇرىلۋى. ولار ينۆەستورلارعا جۇمىس ىستە­مەي­تىن كرەديتتەرگە قىزمەت كورسەتۋ جانە باس­قارۋ قىزمەتتەرىن كورسەتەدى. جەكە ينۆەس­تورلارعا جۇمىس ىستەمەيتىن كرەديتتەردى ساتۋ كەزىندە سەرۆيستىك كومپانيالار ينس­تيتۋ­تىن ەنگىزۋ ماڭىزدى. سەبەبى بۇل كومپا­نيا­لاردىڭ پروبلەمالىق قارىز الۋشى­­لارمەن جۇمىس ىستەۋ بويىنشا ءتيىستى جۇمىس تا­جىريبەسى مەن قۇزىرەتى بولادى», دەدى اگەنتتىك توراعاسىنىڭ ورىنباسارى.

سونداي-اق زاڭ اياسىنداعى دەڭگەيدە سەرۆيستىك كومپانيالار ءۇشىن كاپيتال مولشەرى, نارىقتاعى جۇمىس تاجىريبەسى, ءمىنسىز ىسكەرلىك بەدەلىنىڭ بولۋى جانە قاداعالاۋ شارالارى مەن سانكتسيالارىنىڭ بولماۋى جونىندەگى جوعارى تالاپتار بەلگى­لەنەدى. اگەنتتىك بەلگىلەنگەن تالاپتارعا سايكەس كەلەتىن سەرۆيستىك كومپانيالار ءتىزى­لىمىن جۇرگىزىپ, ولار تۋرالى اقپاراتتى ءوزى­نىڭ ينتەرنەت-رەسۋرسىنا ورنالاستىرادى. بۇل قارىز الۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قور­­عاۋ­دىڭ قوسىمشا تەتىگىن قامتاماسىز ەتۋ­گە مۇم­كىندىك بەرەدى. سەبەبى اتالعان ۇيىم­دار اگەنت­تىكتىڭ رەتتەۋ اياسىنا جاتادى.

سونىمەن قاتار زاڭدا جەكە ينۆەستورلار ءۇشىن ءىرى كورپوراتيۆتىك قارىزداردى (50 ملن تەڭگەدەن استام) دەربەس باسقارۋ مۇم­كىندىگى كوزدەلەدى. و.قيزاتوۆتىڭ اي­­تۋىن­شا, زاڭدى تۇلعالاردىڭ 50 ملن تەڭگەدەن كەم بەرەشەگى بار ۇساق قارىزدارىن ساتىپ الۋ كەزىندە, جەكە كاسىپكەرلەردەن قارىز الۋ كەزىندە, قارىزداردى بەيرەزيدەنتتەر ساتىپ العان كەزدە كرەديتتەردى سەرۆيستىك كومپانيالارعا سەنىمگەرلىك باسقارۋعا بەرۋ جاعدايلارى كوزدەلگەن.

«قارىز الۋشىلاردىڭ قۇقىقتارى مەن مۇددەلەرىن قورعاۋ ماقساتىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭناماسىندا بانكتىك قارىز جانە ميكروكرەديت شارتتارى شەڭبەرىندە كرەديتوردىڭ قارىز الۋشىمەن ءوزارا قارىم-قاتىناستارىنا قويىلاتىن بارلىق تالاپ پەن شەكتەۋ جەكە ينۆەستورعا قولدانىلعان. مۇن­داي تالاپتار مەن شەكتەۋلەرگە, مىسا­لى, قارىز الۋشىنىڭ جاعدايىن جاقسار­تا­تىن تالاپتاردى قوسپاعاندا, شارتتى بىرجاقتى وزگەرتۋگە تىيىم سالۋ, ايىپاقى ەسەپتەۋ بويىنشا شەكتەۋلەر, قاراجات جەتىسپەگەن كەزدە بەرەشەكتى وتەۋ كەزەكتىلىگى, بانكتىك قارىز شارتى بو­يىنشا مىندەتتەمەلەردى ورىنداۋ مەرزىمى وتكەن كەزدە كرەديتوردىڭ ءىس-قيمىل جاساۋ ءتارتىبى جانە ت.ب. جاتادى. وسىلايشا, قارىز الۋشىلاردىڭ قۇقىقتارى جەكە ينۆەستورلار مەن سەرۆيستىك كومپانيالار الدىندا قورعالادى», دەدى و.قيزاتوۆ.

زاڭ اياسىندا بانكتەر مەن ميكروقارجى ۇيىمدارىنىڭ بالانسىندا ءوندىرىپ الىنعان م ۇلىكتىڭ, ياعني پروبلەمالىق كرەديتتى وتەۋ ەسەبىنە بانكتىڭ مەنشىگىنە وتكەن م ۇلىك تۇرىندەگى سترەستىك اكتيۆتىڭ بولۋى ءۇشىن 3 جىل شەكتى مەرزىمدى بەلگىلەۋ كوزدەلەدى. بۇل بانكتەردى جانە ميكروقارجى ۇيىمدارىن سترەستىك اكتيۆتەردى ەكونوميكالىق اينالىمعا جەدەل تۇردە تارتۋعا ىنتالاندىرادى. وسىلايشا, قابىلدانعان زاڭ سترەستىك اكتيۆتەردى ەكونوميكالىق اينالىمعا تارتۋ ارقىلى سترەستىك اكتيۆتەردىڭ قايتالاما نارىعىن دامىتۋ ءۇشىن بەرىك نەگىز جاسايدى دەپ تۇسىندىرەدى اگەنتتىك وكىلى.