قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ قاۋلىسى №242

2014 جىلعى 17 ناۋرىز,  استانا, ۇكىمەت ءۇيى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق بانكىنىڭ ەكونوميكالىق ساياساتتىڭ 2014 جىلعا ارنالعان نەگىزگى باعىتتارى تۋرالى مالىمدەمەسى تۋرالى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق بانكىنىڭ ەكونوميكالىق ساياساتى تۋرالى ەلدىڭ قالىڭ جۇرتشىلىعىن حاباردار ەتۋ ماقساتىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى قاۋلى ەتەدى: 1. قوسا بەرىلىپ وتىرعان قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق بانكىنىڭ ەكونوميكالىق ساياساتتىڭ 2014 جىلعا ارنالعان نەگىزگى باعىتتارى تۋرالى مالىمدەمەسى ماقۇلدانسىن. 2. وسى قاۋلى قول قويىلعان كۇنىنەن باستاپ قولدانىسقا ەنگىزىلەدى جانە رەسمي جاريالانۋعا ءتيىس. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-ءمينيسترى C.احمەتوۆ. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ 2014 جىلعى 17 ناۋرىزداعى №242 قاۋلىسىمەن ماقۇلدانعان قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق بانكىنىڭ ەكونوميكالىق ساياساتتىڭ 2014 جىلعا ارنالعان نەگىزگى باعىتتارى تۋرالى مالىمدەمەسى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى (بۇدان ءارى – ۇكىمەت) جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق بانكى (بۇدان ءارى – ۇلتتىق بانك) الەمدىك ەكونوميكا مەن سىرتقى نارىقتارداعى تۇرلاۋسىزدىققا قاراماستان, 2013 جىلى ماكروەكونوميكالىق تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتىپ, قازاقستاننىڭ تۇراقتى ەكونوميكالىق ءوسۋى ءۇشىن قاجەتتى جاعدايلار جاسادى. جەدەل دەرەكتەر بويىنشا ەلدىڭ جالپى ىشكى ءونىمى 6,0 %-عا ءوستى. ەكونوميكانىڭ ءوسۋى ىشكى ءوسۋ كوزدەرى ەسەبىنەن قامتاماسىز ەتىلدى. ماسەلەن, نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيالار كولەمى 6,5 %-عا ءوستى, بۇل داعدارىستان كەيىنگى كەزەڭدەگى ەڭ جوعارى كورسەتكىش. ءۇي شارۋاشىلىعى تاراپىنان تۇتىنۋشىلىقتىڭ ءوسىمى 16,1 %-دان اسقانى بايقالدى (2013 جىلدىڭ 9 ايىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا), بۇل قىزمەتتەر كورسەتۋ سالاسىنىڭ دامۋىنا وڭ اسەرىن تيگىزدى. قىزمەتتەر كورسەتۋ سالاسىنداعى ءوسۋ 107,6%-دى قۇرادى, ناتيجەسىندە قىزمەتتەر كورسەتۋ ءوندىرىسىنىڭ جالپى ىشكى ءونىمنىڭ وسىمىنە سالىمى شامامەن 65 %-دى قۇرادى. قارجى سەكتورىنىڭ كورسەتكىشتەرى جاقساردى. ەكونوميكانى كرەديتتەۋ كولەمى 2013 جىل بويىنشا 13,4 %-عا ءوسىپ, 11,3 ترلن. تەڭگە كرەديتتى قۇرادى. دەپوزيتتەر 10,1 ترلن. تەڭگەنى قۇرادى جانە 12,2 %-عا ۇلعايدى. 2013 جىلى Standard & Poor’s قازاقستاننىڭ تاۋەلسىز كرەديتتىك رەيتينگتەرىن «ۆۆۆ+/ا-2» دەڭگەيىندە راستادى, بولجام «تۇراقتى». ەلدىڭ حالىقارالىق رەزەرۆتەرى 10,5 %-عا ءوستى جانە 95,2 ملرد. اقش دوللارىن قۇرادى, ونىڭ ىشىندە ۇلتتىق قوردىڭ شەتەلدىك ۆاليۋتاداعى اكتيۆتەرى 21,8 %-عا 70,5 ملرد. اقش دوللارىنا دەيىن ءوستى. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تاپشىلىعى جالپى ىشكى ونىمگە شاققاندا 2,1 %-دى قۇرادى. ينفلياتسيا 4,8 %-دى قۇرادى, بۇل 2012 جىلعى دەڭگەيدەن 1,2 %-عا تومەن. 2013 جىلى سىرتقى ساۋدا اينالىمى 1,1 %-عا تومەندەدى. وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ۇلتتىق بانكتىڭ الدىن الا باعالاۋىنا سايكەس تولەم بالانسىنىڭ اعىمداعى شوتىنىڭ ءپروفيتسيتى 117,6 ملن. اقش دوللارىن قۇرادى. ەل ازاماتتارىنىڭ الەۋمەتتىك ءال-اۋقاتى جاقسارۋدا. حالىقتىڭ جان باسىنا شاققانداعى ورتاشا اقشالاي تابىسى 2013 جىلى نومينالدىق كورسەتكىشتە 7,7 %-عا, ناقتى كورسەتكىشتە 3,0 %-عا وسكەن. 2013 جىلعى ورتاشا ايلىق نومينالدى جالاقى 108,6 مىڭ تەڭگەنى قۇرادى. 2013 جىلعى جەلتوقساندا جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى 5,2 % دەڭگەيىندە قالىپتاستى. بۇكىلالەمدىك ەكونوميكالىق فورۋمنىڭ باعالاۋى بويىنشا ماكروەكونوميكالىق تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ جانە ەلدە قولايلى ينۆەستيتسيالىق كليمات قۇرۋ, نورماتيۆتىك قۇقىقتىق بازانى جاقسارتۋ, بيزنەستى ىنتالاندىرۋ جانە دامىتۋ شارالارىن قابىلداۋ بويىنشا جۇيەلى شارالاردى قابىلداۋعا باعىتتالعان مىندەتتەردى ىسكە اسىرۋدىڭ ارقاسىندا قازاقستان 2013 جىلى الەمنىڭ باسەكەگە قابىلەتتى 50 ەلىنىڭ قاتارىنا كىردى. 2013 جىلى الەمدىك ەكونوميكا باياۋ قالپىنا كەلگەنىن, دەگەنمەن جيناقتالعان ماكروەكونوميكالىق تەڭگەرىمسىزدىككە بايلانىستى ونىڭ وسالدىعى جوعارى كۇيىندە ساقتالىپ وتىرعانىن اتاپ وتكەن ءجون. 2014 جىلى حالىقارالىق ۆاليۋتا قورى الەمدىك ەكونوميكانىڭ ءوسۋىن 3,7 % دەڭگەيىندە بولجايدى. الەمدىك ەكونوميكانىڭ قالپىنا كەلۋى جانە شيكىزات تاۋارلارىنا دەگەن سۇرانىس باياۋلاعان جاعدايدا مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2014 جىلعى 17 قاڭتارداعى «قازاقستان جولى – 2050»: ءبىر ماقسات, ءبىر مۇددە, ءبىر بولاشاق» اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىنىڭ نەگىزگى ەرەجەلەرىن ەسكەرە وتىرىپ, جۇرگىزىلىپ جاتقان ەكونوميكالىق ساياسات ەكونوميكا سالالارىنداعى تۇراقتى ءوسۋ قارقىنىنا قول جەتكىزۋگە ىقپال ەتەتىن بولادى. 2014 جىلعى ەكونوميكالىق ساياساتتىڭ نەگىزگى باعىتتارى: 1) ەكونوميكانىڭ تۇراقتى ءوسۋىن قامتاماسىز ەتۋ; 2) ماكروەكونوميكالىق جانە قارجىلىق تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ; 3) قوعامنىڭ الەۋمەتتىك جاڭعىرتىلۋى; 4) وڭىرلىك دامۋ جانە ۋربانيزاتسيا پروتسەسىن باسقارۋ; 5) مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسى ودان ءارى قالىپتاستىرۋ; 6) حالىقارالىق ينتەگراتسيا. ماكروەكونوميكالىق جانە قارجىلىق تۇراقتىلىقتى, ينۆەستيتسيالىق بەلسەندىلىكتى ساقتاۋ, ەكونوميكانى ودان ءارى يندۋستريالاندىرۋ, وڭىرلەردەگى ىسكەري بەلسەندىلىكتى, سالالاردىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعىن جوعارىلاتۋ, ەلدىڭ ترانزيتتىك الەۋەتىن ارتتىرۋ جانە جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ ەسەبىنەن ەكونوميكالىق ساياسات اعىمداعى جىلى ەكونوميكا ءوسۋىنىڭ 6-7 % دەڭگەيىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالاتىن بولادى. جۇرگىزىلگەن تەڭگەنىڭ اقش دوللارىنا قاتىستى ايىرباس باعامىن تۇزەتۋ قازاقستاندىق وندىرۋشىلەر مەن ەكسپورتتاۋشىلاردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتەدى جانە قازاقستاننىڭ سىرتقى ساۋدا پوزيتسياسىن جاقسارتادى. ماكروەكونوميكالىق تۇراقتىلىق جاڭا بيۋدجەت ساياساتىنىڭ تۇجىرىمداماسىن ىسكە اسىرۋ جانە ينفلياتسيانى ەكونوميكالىق ءوسۋ ءۇشىن قولايلى دەڭگەيگە دەيىن تومەندەتۋ بويىنشا شارالار قابىلداۋ ەسەبىنەن قامتاماسىز ەتىلەدى. دەۆالۆاتسيادان كەيىنگى كەزەڭدە ينفلياتسيانى 2014 جىلعا جوسپارلانعان 6-8 % ارالىعىندا ۇستاۋ ماقساتىندا ۇكىمەت پەن ۇلتتىق بانك ازىق-ت ۇلىك پەن الەۋمەتتىك ماڭىزى بار تاۋارلاردىڭ, جانار-جاعارماي ماتەريالدارىنىڭ, ءدارى-دارمەكتىڭ نەگىزگى تۇرلەرى باعالارىنىڭ تۇراقتىلىعىن, سونداي-اق ونىمدەردىڭ تاپشىلىعىنا جانە مونوپوليستەردىڭ كورسەتىلەتىن قىزمەتتەرىنە تاريفتەردىڭ نەگىزسىز وسۋىنە جول بەرمەۋدى قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى شارالاردى قابىلدايدى. بيۋدجەت ساياساتى مەملەكەتتىك قارجىنىڭ ورنىقتىلىعىن نىعايتۋعا جانە ۇلتتىق قوردا ودان ءارى قاراجات جيناقتاۋعا باعىتتالاتىن بولادى. بيۋدجەت تاپشىلىعىنىڭ مولشەرى ۇكىمەتتىك بورىشتىڭ تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋدى جانە ۇزاق مەرزىمدى پەرسپەكتيۆادا مەملەكەتتىك باعالى قاعازدار نارىعىن دامىتۋدى ەسكەرە وتىرىپ ايقىندالاتىن بولادى. 2014 جىلى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تاپشىلىعى جالپى ىشكى ونىمگە شاققاندا 2,4 % دەڭگەيىندە جوسپارلانعان. سالىقتىق ساياساتتى جەتىلدىرۋ ماقساتىندا جەكە تابىس سالىعىن جانە مۇناي ونىمدەرىنە اكتسيزدەردى ارتتىرۋ, سالىقتىق اكىمشىلەندىرۋدى جاقسارتۋ, اكىمشىلىك كەدەرگىلەردى تومەندەتۋ جانە بيزنەس-احۋالدى جاقسارتۋ ماسەلەلەرى قارالاتىن بولادى. قازاقستاننىڭ الەمنىڭ ەڭ دامىعان 30 مەملەكەتىنىڭ قاتارىنا كىرۋى جونىندەگى تۇجىرىمدامانى ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا 2014 – 2016 جىلدارعا ارنالعان ءىس-شارالاردىڭ ەگجەي-تەگجەيلى جوسپارى ازىرلەنەتىن بولادى. ەل ەكونوميكاسىن ودان ءارى يندۋستريالاندىرۋ ساياساتى وڭىرلىك ەرەكشەلىكتى ەسكەرە وتىرىپ, بەلگىلى ءبىر باسىم سەكتورلارداعى وڭدەۋشى ونەركاسىپتى دامىتۋعا باعىتتالعان يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ ەكىنشى بەس جىلدىق تۇجىرىمداماسىندا كوزدەلگەن. كورسەتىلگەن اسپەكتىلەر ازىرلەنىپ جاتقان قازاقستان رەسپۋبليكاسىن يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامىتۋدىڭ 2015 – 2019 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسىندا (بۇدان ءارى – باعدارلاما) ەسكەرىلەتىن بولادى. اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىن جۇيەلى وزگەرتۋ جانە اگروونەركاسىپتىك كەشەن سۋبەكتىلەرىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا اگروونەركاسىپتىك كەشەندى دامىتۋ جونىندەگى 2013 – 2020 جىلدارعا ارنالعان «اگروبيزنەس – 2020» باعدارلاماسىنا وزگەرىستەر ەنگىزىلەتىن بولادى. 2050 جىلعا قاراي قازاقستان ارقىلى ترانزيتتىك تاسىمالداردى ون ەسە ارتتىرۋ ماقساتىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى كولىك جۇيەسىنىڭ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋدىڭ جانە ىقپالداستىرۋدىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى مەملەكەتتىك باعدارلاماسى كەڭەيتىلەدى, سونداي-اق زاماناۋي لوگيستيكا جانە ديستريبۋتسيا ورتالىقتارىن دامىتۋ ءۇشىن ءىرى ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ جالعاستىرىلاتىن بولادى. سۋ رەسۋرستارىنىڭ تاپشىلىعىنا جول بەرمەۋ جانە ەكوجۇيەنى ساقتاۋ ماسەلەلەرىن كەشەندى شەشۋ, سونداي-اق ەلدىڭ سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ ءۇشىن قازاقستاننىڭ سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسى قابىلداناتىن بولادى. مەملەكەتتىڭ, بيزنەس پەن تۇتىنۋشىلار مۇددەلەرىنىڭ تەڭگەرىمىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن كاسىپكەرلىك قىزمەتتى مەملەكەتتىك رەتتەۋدىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى تۇجىرىمداماسىن ىسكە اسىرۋ شەڭبەرىندە مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جاڭا نەگىزدەلمەگەن رەتتەۋ قۇرالدارىن ەنگىزۋىنە شەك قويىلاتىن بولادى. قازاقستاننىڭ رۇقسات بەرۋ جۇيەسىن ودان ءارى رەفورمالاۋدىڭ 2012 – 2015 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمداماسىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا «رۇقساتتار مەن حابارلامالار تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭى قابىلدانادى. شاعىن بيزنەس ءۇشىن قولايلى احۋال جاساۋ جانە زاڭنامالىق دەڭگەيدە ناقتى مەملەكەتتىك قولداۋ كورسەتۋ ءۇشىن كاسىپكەرلىكتىڭ جاڭا ساناتى – ميكروبيزنەس ەنگىزىلەتىن بولادى. بۇدان باسقا, 2015 – 2019 جىلدارعا ارنالعان يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعدارلامانى ەسكەرە وتىرىپ, وزەكتى ەتىلگەن «بيزنەستىڭ جول كارتاسى – 2020» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىن ىسكە اسىرۋ جالعاستىرىلاتىن بولادى. ەلدىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعىن جاقسارتۋ جانە قازاقستاندا ەۋروپا ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمى ەلدەرىنىڭ كورپوراتيۆتىك باسقارۋ ستاندارتتارىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن ەنگىزۋ ماقساتىندا ينۆەستيتسيالىق قىزمەت, بيزنەستى جاۋاپتى جۇرگىزۋ پراكتيكاسىن دامىتۋ, مەملەكەتتىك-جەكەشەلىك ارىپتەستىك تەتىگى ارقىلى ينفراقۇرىلىمدىق جوبالارعا ينۆەستورلاردىڭ قاتىسۋىن كەڭەيتۋ سالاسىنداعى ۇلتتىق زاڭناما جەتىلدىرىلەتىن بولادى. زەينەتاقىمەن قامتاماسىز ەتۋ سالاسىندا زەينەتاقى جۇيەسىن جەتىلدىرۋ بويىنشا ۇزاق مەرزىمدى پەرسپەكتيۆاعا ارنالعان نەگىزگى تاسىلدەر كورسەتىلەتىن زەينەتاقى جۇيەسىن ودان ءارى جاڭعىرتۋدىڭ 2030 جىلعا دەيىنگى تۇجىرىمداماسى ازىرلەنەتىن بولادى. وڭىرلىك ساياسات ەكونوميكالىق الەۋەتتىڭ وڭتايلى اۋماقتىق ۇيىمىن قالىپتاستىرۋعا, ۋربانيزاتسيا جانە ەكونوميكالىق ءوسۋدىڭ اسا ماڭىزدى نۇكتەلەرى بولىپ تابىلاتىن اگلومەراتسيالاردى دامىتۋ پروتسەستەرىن ىنتالاندىرۋ مەن رەتتەۋ ارقىلى حالىقتىڭ تىرشىلىك ارەكەتى ءۇشىن قولايلى جاعدايلار جاساۋعا, ەكونوميكالىق جانە دەموگرافيالىق الەۋەتى بار پەرسپەكتيۆالى ەلدى مەكەندەردى دامىتۋعا جانە قولداۋعا باعىتتالاتىن بولادى. وڭىرلەردەگى وزەكتى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق پروبلەمالاردى شەشۋ ءۇشىن استانا, الماتى, شىمكەنت قالالارىندا ۇزاق مەرزىمدى ەكونوميكالىق ءوسۋ ورتالىقتارى قالىپتاستىرىلاتىن بولادى. سونداي-اق 2014 جىلى استانا جانە الماتى قالالارىندا 2030 جىلعا دەيىنگى كەزەڭدە اگلومەراتسيالار قالىپتاستىرۋدىڭ ۇزاق مەرزىمدى جوسپارلارىنىڭ جوبالارى ازىرلەنەتىن بولادى. اكىمشىلىك رەفورما شەڭبەرىندە مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىن ودان ءارى جەتىلدىرۋ جانە تۇتاستاي العاندا ازاماتتاردىڭ, بيزنەس پەن قوعامنىڭ قۇقىقتارى مەن زاڭدى مۇددەلەرىن قاناعاتتاندىرۋعا, ارتىق وكىلەتتىلىكتەردەن بوساتىلعان شاعىن ۇكىمەت قۇرۋعا, ورتالىق جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان ساپالىق تۇرعىدان جاڭا مودەل قۇرۋ بويىنشا جۇمىس جالعاستىرىلادى. ناتيجەلەرگە باعدارلانعان مەملەكەتتىك جوسپارلاۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ تۇجىرىمداماسىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ستراتەگيالىق جانە بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋدىڭ ءوزارا بايلانىسىن قامتاماسىز ەتۋ جۇمىسى جالعاستىرىلاتىن بولادى. مەملەكەتتىك جانە سالالىق باعدارلامالارعا جۇرگىزىلگەن رەۆيزيا قورىتىندىلارى بويىنشا باعدارلامالاردى وڭتايلاندىرۋ, باعدارلامالاردى ىسكە اسىرۋ تەتىكتەرى مەن قۇرالدارىن ساپالى جاقسارتۋ جانە ولاردى قارجىلاندىرۋدىڭ باسىمدىعى بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلەتىن بولادى. مەملەكەتتىك اكتيۆتەردى ءتيىمدى باسقارۋ جانە ەكونوميكاداعى مەملەكەت پەن جەكە بيزنەستىڭ ءرولىن ايقىن ءبولۋدى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا جەكەشەلەندىرۋدىڭ 2014 – 2016 جىلدارعا ارنالعان كەشەندى جوسپارى قابىلدانادى جانە جەكەلەگەن مەملەكەتتىك كاسىپورىندار مەن كۆازيمەملەكەتتىك كومپانيالاردى جەكەشەلەندىرۋ جالعاسادى. كەدەن وداعىنىڭ جانە بىرىڭعاي ەكونوميكالىق كەڭىستىكتىڭ جۇمىس ىستەۋىنە كەدەرگى كەلتىرەتىن الىپ قويۋلار مەن شەكتەۋلەردى جويۋ جۇمىسى ودان ءارى جالعاساتىن بولادى. 2014 جىلى قازاقستاننىڭ ۇلتتىق مۇددەلەرىن ەسكەرە وتىرىپ, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق تۋرالى شارتقا قول قويىلادى. قازاقستاننىڭ دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنا كىرۋى بويىنشا كەلىسسوز پروتسەسىن اياقتاۋ جوسپارلانۋدا. اتالعان كەلىسسوزدەر بارىسىندا ۇكىمەت قازاقستاننىڭ كەدەن وداعىنىڭ شەڭبەرىندە قابىلدانعان مىندەتتەمەلەرىن ەسكەرە وتىرىپ, دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنا كىرگەننەن كەيىن ۇلتتىق ەكونوميكانى ودان ءارى دامىتۋ ءۇشىن قازاقستانعا بارىنشا قولايلى جاعدايلار جاساۋ جونىندە شارالار قابىلدايتىن بولادى. استانادا ەكسپو – 2017 حالىقارالىق كورمەسىن وتكىزۋ جونىندەگى ۇيىمداستىرۋ ءىس-شارالارىنىڭ شەڭبەرىندە تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق نەگىزدەمەنى دايىنداۋ جانە جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتامانى ازىرلەۋ جۇمىستارى اياقتالىپ, استانا قالاسىندا ەكسپو – 2017 كورمە كەشەنىنىڭ قۇرىلىسى باستالادى. 2014 جىلى ۇلتتىق بانك: 1) قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا باعالار تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان ءتيىمدى اقشا-كرەديت ساياساتىن جۇرگىزەدى; 2) جۇيەلى تاۋەكەلدەردى انىقتاۋ جانە باعالاۋ, سونداي-اق اربيتراجدىق جانە الىپساتارلىق وپەراتسيالاردى جۇرگىزۋ ءۇشىن مۇمكىندىكتەردى ازايتۋ ماقساتىندا بانك سەكتورىنداعى جاعدايدى تۇراقتى نەگىزدە تالدايدى; 3) قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ ىشكى جانە سىرتقى باسەكەگە قابىلەتتىلىگىنىڭ اراسىنداعى تەڭگەرىمدى قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان ايىرباستاۋ باعامى ساياساتىن جۇرگىزۋدى جالعاستىرادى. اقشا-كرەديت ساياساتىن جۇرگىزۋ كەزىندە اقشا نارىعىندا قىسقا مەرزىمدى تەڭگە وتىمدىلىگىن عانا رەتتەۋ جۇزەگە اسىرىلاتىن بولادى. نەگىزگى كۇش-جىگەر قولدانىلاتىن قۇرالداردىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا باعىتتالادى. اتالعان جۇمىستىڭ شەڭبەرىندە پايىزدىق ارنانى جەتىلدىرۋ جانە ۆاليۋتالىق ارنانىڭ ءرولىن بىرتىندەپ تومەندەتۋ جونىندەگى شارالار قابىلداناتىن بولادى. ۇلتتىق بانك اقشا-كرەديت ساياساتىنىڭ جاڭا ترانسميسسيالىق تەتىگىن ىسكە اسىرۋدىڭ كەلەسى كەزەڭىن باستايدى. بۇل ۇلتتىق بانكتىڭ پايىزدىق مولشەرلەمەلەرىنىڭ ارالىعىن ايقىنداۋ, وتىمدىلىكتى ۇسىنۋ جونىندەگى جاڭا قۇرالداردى ەنگىزۋ (تۇراقتى تەتىكتەر), ەڭ تومەنگى رەزەرۆتىك تالاپتار مەن باعامدىق ساياساتتىڭ تەتىگىن ودان ءارى جەتىلدىرۋ جونىندە شارالار قابىلداۋدى بولجايدى. قارجى نارىعىن ودان ءارى دامىتۋ ماقساتىندا 2014 جىلعى 1 ماۋسىمعا دەيىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قارجى سەكتورىن دامىتۋدىڭ 2030 جىلعا دەيىنگى كەشەندى تۇجىرىمداماسى ازىرلەنەدى. قارجى سەكتورىنىڭ تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋگە جاردەمدەسۋ شەڭبەرىندە بانكتەردىڭ پروبلەمالى اكتيۆتەرىن باسقارۋدىڭ قولدانىستاعى تەتىكتەرىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ مەن ولاردى وڭايلاتۋ ارقىلى ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەردىڭ پروبلەمالى اكتيۆتەرىن ساۋىقتىرۋ پروتسەسىن ىنتالاندىرۋ بويىنشا جۇمىس جالعاسادى. سالىق سالۋ, بورىشكەرلەردى ساناتسيالاۋ, پروبلەمالى اكتيۆتەردى باسقارۋ بويىنشا ۇيىمدار قىزمەتىنىڭ سالاسىن وڭتايلاندىرۋ بولىگىندە زاڭنامالىق تۇزەتۋلەر كەشەنى ىسكە اسىرىلادى. ەرتە دەن قويۋ جانە ءۇمىتسىز بەرەشەكتى «تازالاۋ» بويىنشا ۋاقتىلى شارالار قابىلداۋ ماقساتىندا 2014 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ بانكتەردىڭ كرەديت پورتفەلىندەگى جۇمىس ىستەمەيتىن قارىزداردىڭ ۇلەسى بويىنشا شەكتى ءمان قاتاڭداتىلادى – 15 %-دان كوپ ەمەس. قامتاماسىز ەتىلمەگەن تۇتىنۋشىلىق كرەديتتەۋدىڭ جوعارى ءوسۋ قارقىنىن شەكتەۋ بويىنشا قابىلدانعان شارالار شەڭبەرىندە بانكتەردىڭ قامتاماسىز ەتىلمەگەن تۇتىنۋشىلىق قارىزدارىنىڭ وسىمىنە شەكتەۋلەر بەلگىلەنەدى, سونداي-اق تۇتىنۋشىلىق كرەديتتەۋدى جۇزەگە اسىرۋ كەزىندە كاپيتالدى قالىپتاستىرۋ بويىنشا تالاپتار كۇشەيتىلەدى. وعان قوسا قارىز الۋشى جەكە تۇلعانىڭ جيىنتىق بورىشتىق جۇكتەمەسىنىڭ ەڭ جوعارى شەگى 50 % دەڭگەيىندە بەلگىلەنەدى, ودان اسىپ تۇسكەن جاعدايدا بانك قامتاماسىز ەتىلمەگەن قارىز بەرۋدى جۇزەگە اسىرمايدى. سونداي-اق قازاقستاندىق رەتتەۋ پراكتيكاسىنا بازەل ءىىى كاپيتال ستاندارتتارىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن ەنگىزۋ بويىنشا قاجەتتى دايىندىق جۇمىسى اياقتالاتىن بولادى. ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەر كاپيتالىنىڭ جەتكىلىكتى بولۋى جونىندەگى جاڭا تالاپتارعا بەيىمدەلۋدىڭ جانە جاڭا رەتتەۋ ستاندارتتارىنا كوشۋدىڭ نورماتيۆتىك قۇقىقتىق بازاسىن ازىرلەۋ جونىندەگى ءىس-شارالار جوسپارلانۋدا. 2014 جىلى ۇكىمەت پەن ۇلتتىق بانك جۇرگىزەتىن ەكونوميكالىق ساياسات تۇراقتى ەكونوميكالىق ءوسۋدى 6-7 % دەڭگەيىندە جانە ينفلياتسيا دەڭگەيىن 6-8 % ارالىعىندا ساقتاۋدى قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. بۇدان باسقا, ۇكىمەت پەن ۇلتتىق بانكتىڭ الدىندا تۇرعان مىندەتتەردى ءتيىمدى شەشۋ ماقساتىندا 2014 جىلعى 1 مامىرعا دەيىن ورتا مەرزىمدى پەرسپەكتيۆادا ينفلياتسيانى 3-4 %-عا دەيىن تومەندەتۋگە باعىتتالعان شارالار كەشەنى ازىرلەنەدى. اتالعان شارالار ەلىمىزدىڭ ماكروەكونوميكالىق دامۋىنىڭ قول جەتكىزىلگەن وڭ ناتيجەلەرىن ساقتايتىنداي جانە ەكونوميكانىڭ ودان ءارى تۇراقتى ءارى ۇدەمەلى ءوسۋىن قامتاماسىز ەتەتىندەي تەڭگەرىمدى سيپاتتا بولادى.