قازاقستان • 12 قىركۇيەك، 2022

قۇندىلىقتار ءتىل قاتقان كورمە

55 رەت كورسەتىلدى

زامانىمىزدىڭ مىناداي مىڭ قۇبىلعان الماعايىپ كەزەڭىندە ادامدى ادام ەتىپ قالدىراتىن، ىزگىلىككە ۇمىتىلدىرىپ، جاقسى ىستەردىڭ باستاماشىسى ەتەتىن – ول، ارينە، جۇرەكتەگى سەزىم مەن تازالىققا، سۇلۋلىققا دەگەن قۇشتارلىق ءھام سونى ءومىر مانىنە اينالدىرسام دەگەن ۇلى ماقسات مۇراتى بولسا كەرەك. ەلوردادا وتەتىن الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ VII سەزى اياسىندا سۋرەتشى، گالەريست، پەداگوگ، قوعام قايراتكەرى ءلايلا ماحاتتىڭ جەتەكشىلىگىمەن ۇيىمداستىرىلىپ جاتقان كەرەمەت كورمە ءدال وسى ويىمىزدىڭ ايعاعىنداي.

سۋرەتتەردى تۇسىرگەن ەرلان ومار، «ەQ»

ونەر ءتىلى ارقىلى ءومىر ءمانىن ۇعىندىرىپ، سونىڭ ىشىندە، اسىرەسە قازاق حالقىنىڭ دۇنيەتانىمى مەن رۋحاني باي تىرشىلىگىنەن سىر شەرتەتىن كورمەنىڭ باستى تۋ ەتەر تەمىر­قازىعى دا – جەر بەتىندەگى كۇل­لى ادامزاتتىڭ عۇمىرلىق اسىل ارمانى – تۇراقتىلىق پەن بەيبىت ءومىر ءھام وتكەن مەن بۇ­گىنگىمىز اراسىنداعى ال­تىن ءتىندى ءۇزىپ الماي كەيىنگى ۇر­پاق­قا جەتكىزۋ، قۇندىلىقتار قا­دى­رىنە جاھاندانۋ زامانى بيى­­گىنەن كوز تىگۋ تىلەگىمەن اس­تا­سادى.

ايتۋلى ءىس-شاراعا ساناۋلى-اق كۇن قالدى. سوندىقتان دا ءلاي­لا ماحات پەن ونىڭ كومان­دا­سىنىڭ جۇمىسى قاۋىرت. اينالاسىنا اسىقپاي كوز تىگىپ، قاسىنا كەلگەن اداممەن ەمەن-جارقىن اڭگىمە-دۇكەن قۇرۋعا دا ۋاقىتى جوق. سوعان قاراماستان، رەداكتسيادان ارنايىلاپ كەلگەن ءبىزدىڭ تىلەگىمىزدى ورىنداپ، ءتۇرلى-ءتۇستى بوياۋ مەن سان الۋان كوركەمونەر قۇرالدارى ورتا­سىن­داعى قاربالاس تا قاۋىرت دايىندىق جۇمىستارىن ءسال تەجەي تۇرىپ، الداعى وتەر ماز­مۇندى جوبا تۋراسىندا ايتىپ بەردى.

– الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ VII سەزىنە وراي ۇيىمداستىرىلىپ جاتقان بۇل كورمە نەگىزىنەن بەس بولىمنەن تۇرادى جانە ولار تاقىرىپتىق جانە مازمۇندىق تۇرعىدان ءبىر-بىرىمەن تىعىز بايلانىستى. ايتۋلى كورمەنى ۇيىمداستىرۋداعى باستى ماقسات – قازاق حالقىنىڭ رۋحاني مۇراسى مەن الەمنىڭ قان­­شا­لىقتى باي ءارى تەرەڭ ەكەن­­دىگىن جەر-جاھاننىڭ تۇك­پىر-تۇك­پىرىنەن جينالعان سەزد دە­لە­گاتتارىنا كوركەمونەر تى­لىندە كورسەتۋ. سول ار­قى­لى الەم حالقىن ۇلى دالا داس­تۇ­رى­نە، تانىم مەن تابيعا­تىنا تە­رەڭ ءۇڭىلتۋ، – دەپ اتاپ ءوتتى جو­با جەتەكشىسى ءلايلا بولات­قىزى.

ونەر يەسىنىڭ ايتۋىنشا، كورمەنىڭ ءار بولىمىنە تاڭدا­لىپ الىنعان تاقىرىپ پەن اۋ­قىمدى جوبا اياسىندا ءتول جۇ­مىسى ۇسىنىلعان شىعار­ما­شىلىق يەلەرىنىڭ قولتاڭ­باسى كوركەمونەردى شىن ۇعى­نىپ، تۇسىنە الاتىن كەز كەل­گەن ادام ءۇشىن قىزىق­تى بولارىنا سەنىمدى. سون­داي-اق ولاردىڭ ءاربىر جۇ­مىسى، شى­نايى­لى­عى­مەن، ەكس­كليۋ­زيۆتىلىگىمەن قۇن­دى.

ل

– كورمە قۇندىلىعىنا اينالىپ وتىرعان زاتتاردىڭ بار­­لىعى وسىدان بىرنەشە جۇز­­جىل­دىق بۇرىن ءومىر سۇر­گەن ءبىزدىڭ اتا-بابالارى­مىز­عا تيەسىلى. ولاردىڭ تاما­شا تۇر­مىسى مەن رۋحاني باي، ماز­مۇندى ءارى ەرەكشە مادەني ومى­رىنەن سىر شەر­تەدى. ەشقايسىسى ويدان شىعا­رىل­ماعان. ال سول اتموسفەرا­نى شىنايى جەت­كىزگەن اۆتور­لارىمىزدىڭ تالانتى تىپتەن ەرەك، تاڭدانا تاما­شا­لاۋعا ابدەن لايىق. ماسە­لەن، «دالا قازى­ناسى» اتتى ال­عاشقى بولىمگە توپتاس­تى­رىل­عان تاربا­عا­­تايلىق سەرجان ءبا­شىروۆ­تىڭ ەڭبەگى بابالارى­مىزدىڭ تۇر­مىس-تىرشىلىگىن تەرەڭنەن سەزىنىپ، سونى شىنايى دا تۇ­ششىمدى ءارى قىزىقتى ەتىپ بەرۋىمەن قۇندى. «دالا اڭىز­دارى» اتتى كەلەسى بولىمگە توپتاس­تىرىلعان شىمكەنتتىك سۋرەتشى باتۋحان بايمەننىڭ قولتاڭباسىنداعى جۇمىستار ءوزىنىڭ ۇشقىر قيال قۋاتىمەن دارالانادى. ونەرتانۋشى ءارى سۋرەتشى رەتىندە ماعان باتۋحاننىڭ جۇمىستارى وتە ۇنايدى، شەبەرلىگىن كاسىبي تۇرعىدان جوعارى باعالايمىن. وسى جوباعا دا تالانتتى سۋرەت­شىنى ارنايى شاقىردىق. اۆتور­لارى­مىزدىڭ ۇزدىك جۇمىس­تارى كورمەگە كەلگەن ونەر با­عالاۋشىلارىنىڭ كوڭى­لىنەن شىعادى دەپ ۇمىتتەنەمىز، دەگەن جوبا ۇيىم­داس­تى­رۋ­شى­سى كورمەنىڭ وزىندىك ەرەك­شە­لىك­تەرىنە دە توقتالۋدى ۇمىتپادى.

– بۇل جوبانىڭ ەرەكشەلىگى سول – ۇيلەستىرۋ جۇمىستارىنا ايرىقشا ءمان بەردىك. ادەتتەگى دەرەكتەردى قاز-قاتار تىزىلگەن قاقيعان ادىسپەن بەرۋ تاسىلىنەن بارىنشا قاشتىق. كورمەدە بارلىعى ەركىن، كادىمگى ءومىر­دىڭ وزىندەي شىنايى ۇيلەس­تىرىلدى. ياعني ءار زات كادىمگى تىر­شىلىك ءتارتىبى ۇلگىسىندە ۇيىم­داستىرىلىپ، كورۋشىسىن كونە ءداۋىردىڭ ءومىر سالتىنا، تىنىس-تىرشىلىگىنە ەتەنە ەنگىزىپ جىبە­رەدى. كورمەگە كەلگەندەر بەينە ءبىر بابالار ءومىر سۇرگەن داۋىرگە توپ ەتە قالعانداي ەرەكشە اسەرگە بولەنەدى. سول ءۇشىن ءجىتى دە ىجداھاتتى تۇردە كوپ جۇمىس اتقارىلدى. ەڭبەگىمىزدى حالىق ءوز دەڭگەيىندە باعالايدى دەپ سەنەمىز، – دەدى ءلايلا ماحات.

سۋرەتشى اتاپ وتكەن بەس ءبولىمدى كورمە «دالا قازى­ناسى»، «دالا اڭىزدارى»، «پات­شالار القابى»، «بالبال تاستار» جانە ء«ومىر اعاشى» تاقىرىپتارىندا تىڭعىلىقتى زەرتتەلە وتىرىپ، تۇشىمدى دەرەكتەر ۇسىنۋعا كۇش سالعان. ماسەلەن، سەرجان ءباشىروۆ جۇمىستارى ۇسىنىلعان «دالا قازىناسى» بولىمىندە سۋرەتشى ەجەلگى كىلەمدەردىڭ تاريحىنا، ساندىقتاردىڭ قۇپيالارىنا، كونە قارۋ-جاراق اڭىزدارىنا تولى الەمدى اسەرلى بەدەرلەيدى. ءباشىروۆ ءوز تۋىندىلارىن كۇمىستەن، مىستان، قولادان، اعاشتان، سۇيەكتەن جانە تاستان جاسايدى. سيقىرلى پروتسەستىڭ ءاربىر كومپونەنتىنىڭ قۇپيا ماعىناسى بار: تاس – قورعايدى، كۇمىس – كەڭىستىكتى تازارتادى، سۇيەك – ۋاقىت جەلىسىن باي­لانىستىرادى، مىس – جەردىڭ قۋاتىن جەتكىزەدى، قولا – ۋاقىت قۇپيالارىن اشادى. اتالعان زاتتاردى قولدانعان ادامدار قانداي بولدى؟ ولار قالاي ءومىر ءسۇردى؟ كىمدى جاقسى كوردى؟ مىنە، وسى ساۋالدارعا سۋرەتشى «دالا قازىناسى» بولىمىندە تولىق ءارى جان-جاقتى جاۋاپ بەرەدى. سول سياقتى وزگە بولىمدەرگە توپتاستىرىلعان كوركەمونەر ماماندارى دا ءوز جۇمىستارى ارقىلى ادامزات الەمىنىڭ قۇپيا سىرلارىنا جاۋاپ بەرەدى جانە ونى ونەردىڭ ءوز تىلىندە ءساتتى ساراپتايدى.

الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ VII سەزىنىڭ اشىلۋىنا وراي رۋحا­ني ءارى تانىمدىق كورمە ۇلگى­سىندە جاسالىپ جاتقان بۇل جارقىن جوبا شىن مانىن­دە قاتىسۋشىلار ءۇشىن تاما­شا توسىن سىي بولماق. كور­مەنىڭ نەگىزگى ءتورت ءبولىمى بەي­بىتشىلىك جانە كەلىسىم سا­رايىندا سالتانات قۇرسا، ء«ومىر اعاشى» اتالاتىن سوڭعى ءبولىمى تاۋەلسىزدىك سارايىنىڭ ءتورىن سانگە بولەيدى.

– ء«ومىر اعاشى» اتالاتىن ءبولىمدى الداعى وتەتىن سەزدىڭ سيمۆولدىق نەگىزى دەسەك تە بولادى. ويتكەنى اعاش – ءبىز­دىڭ تامىرىمىز، تەگىمىز، ياعني وتكە­نىمىز، بۇگىنىمىز جانە كەلە­شەگىمىز. سول ارقىلى عاسىردان عاسىرعا جالعاسىپ، بىرنەشە مىڭجىلدىققا ۇلاسقان ادامزات تاريحىنىڭ ءتۇبىن ورتاق ءبىر تۇبىردەن تارقاتامىز. بۇگىندە الەم حالقى ءتۇرلى ۇلت پەن ۇلىسقا ءبولىنىپ ءوز الدىنا دەربەس مەملەكەت قۇرعانىمەن، كۇللى ادامزاتتىڭ ءتۇبى – ءبىر، مۇراتى – ورتاق. ول – ىزگىلىك، يمان جانە بەيبىت ءومىر. دەمەك جاڭا عاسىر، ءورىستى وركەنيەت، جاھاندانۋ جەتىستىكتەرى كەڭىس­تىگىندە ءومىر ءسۇرىپ جاتقان بار­شا ادامزاتتىڭ مۇراتى بىرەۋ-اق بولۋى كەرەك، ول – ادامنىڭ ادام بولىپ قالۋى. ءبىز ۇسىنعان ء«ومىر اعاشى» ينس­تاللياتسياسىندا نەگىزىنەن وسى ءبىر كۇللى ادامزاتقا ورتاق وي بەينەلەندى، – دەپ تۇيىندەدى ءسوزىن جوبا جەتەكشىسى.

14 قىركۇيەكتە اشىلۋى جوسپارلانعان كورمەنىڭ ەسىگى ءبىر اي بويى اشىق بولادى. كەلەمىن، قازاقتىڭ باي رۋحاني مۇراسىمەن تانىسىمىن، ادامزات قۇندىلىقتارىنا بويلايمىن دەگەن كەز كەلگەن ادام ءۇشىن رۋحاني ءمانى تەرەڭ مازمۇندى كورمە سىر اشۋعا دايىن.

سوڭعى جاڭالىقتار

ايتىپ كەلگەن اپات

ايماقتار • كەشە

«مىڭ بالا» جەڭىمپازدارى

رۋحانيات • كەشە

اقيقاتتىڭ اي ديدارى – ءباسپاسوز

ەگەمەن قازاقستان • كەشە

ىنتىماقتاستىق ىقپالى

ەكونوميكا • كەشە

جاڭا فورماتتاعى ساۋدا

ەكونوميكا • كەشە

جوتەلگە جەڭىل قاراماڭىز

مەديتسينا • كەشە

بىتىمگەرشىلىك ساردارلارى

قازاقستان • كەشە

جىپ-جىلى جۇرەك بۋىنداي

ادەبيەت • كەشە

داۋىستىڭ دا ءتۇسى بار

ادەبيەت • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار