كەزەكتى رەت جانىمىزعا جىلى اسەر قۇيعان عاجاپ سۋرەتشى كامىل مۋللاشەۆتىڭ قولتاڭباسى بولاتىن. «ۋاقىت ءۇنى» دەپ اتالعان كورمەنى كەشە مەن بۇگىننىڭ اراسىن جالعاعان ساباقتاستىق كوپىرى دەپ قابىلدادىق. سۋرەتشىنىڭ اسقاق ءۇنى قۇلدىراعان قۇندىلىقتار ۋاقىتپەن قايشىلاسىپ, كەشەگى كەمەل تۇسىنىكتەردى بۇگىن تۇككە تۇرعىسىز ەتكىسى كەلەتىن بالا داۋىرگە قاھارلانا قارايتىنداي. ادامي اسىل قاسيەتتەن اينىعان كەۋدەلەرگە كەنەپتەگى كەمەڭگەر ويلار ارقىلى دەم بەرگىسى كەلەدى. ەڭ باستىسى اقىل ايتۋدان ادا. تۋىندىعا كوڭىل كوزىمەن قاراعان ادام ونداعى قايشىلاسقان سەزىمدەردى, اق پەن قارانىڭ ارپالىسىن, كەشە مەن بۇگىننىڭ كەلبەتىن انىق كورەدى.
كوزى قاراقتى وقىرمانعا كامىل مۋللاشەۆتى تانىستىرىپ جاتۋدىڭ ءوزى ارتىق. داۋلەتيار دارىن يەسى جارتى عاسىردان بەرى قىلقالامدى جانىنا سەرىك ەتىپ كەلەدى. دۇنيەتانىمى تەرەڭ شەبەردىڭ سان-قىرلى شىعارماشىلىعى قازاقستاننىڭ ونەر تاريحىندا دارا مانگە يە. ونەر الەمىنە ونىڭ ەسىمىن 1978 جىلى ترەتياكوۆ گالەرەياسى ساتىپ العان «جەر جانە ۋاقىت. قازاقستان» ۇشتىگى تانىمال ەتتى. ۋاقىت – سۋرەتشى شىعارماشىلىعىنىڭ نەگىزگى ءسوزى. تۋىندىلارىنىڭ يدەيالارى مەن بەينەسى ءوز زامانىنىڭ كوركەمدىك پروتسەستەرىمەن قابىسىپ جاتاتىن سۋرەتشىگە ۋاقىتتى سەزىنۋ مەن ءتۇسىنۋ قابىلەتى دۇنيە ديدارىنا تەرەڭ كوزبەن زەر سالۋعا مۇمكىندىك بەرگەن دەرسىز. «ۋاقىت جارشىسى», «ۋاقىت ۇنىنە قۇلاق ءتۇرۋ», «ۋاقىت ارالىعىنداعى سامعاۋ» دەپ اتالعان شىعارمالارى تاريح پەن بولاشاقتى قاتار قويا وتىرىپ, ودان تۇيەتىن ويدىڭ جۇمباعىن كورەرمەننىڭ تانىم-تالقىسىنا قالدىرادى. بۇكىل ادامزاتقا اسەر ەتكەن قاۋىپتى ىندەت تاقىرىبىن دا قالامىنان تىس قالدىرماعان تۋىندىگەر «Covid-19», ء«ومىر ءۇشىن كۇرەس», «ساۋ بول» دەپ اتالعان قاسىرەتتى نوتالارى ارقىلى ءومىردىڭ قۇندىلىعىن, باعاسىن, جۇيكە-جۇيەڭمەن سەزىندىرەدى. سوعان قاراماستان اتالعان كارتينالاردا ءساندى مانەر بار. ك.مۋللاشەۆتىڭ ءستيلى تازا رەاليستىكتەن ساندىك-دەرەكسىز جانە ماعىناسىز فورمالارعا دەيىن وزگەرۋى مۇمكىن, بىراق كەز كەلگەن شىعارمالاردا ونىڭ كرەاتيۆتىك باستاماسى بوي كورسەتپەي تۇرمايدى. بۇل تۇرعىدا ونەرتانۋشىلاردىڭ پىكىرى تومەندەگىدەي.
– كەسكىندەمەشى مۋللاشەۆ بەينەلەۋ ونەرىندە ۇلكەن ۇستامدىلىعىمەن, زەيىنىمەن, اسىقپاي ويلاناتىنىمەن قاتار ءوز پۋبليتسيستيكاسىن, دراماتيزم مەن پاتەتيزم تۋرالى تۇسىنىگىن ەرتە كەزدەن-اق قالىپتاستىرا ءبىلدى. مۇنداي «كوڭىل-كۇيدىڭ, تولعانىستىڭ, احۋالدىڭ كوپ داۋىستى ىرعاعىندا» مۋللاشەۆ ءوز ورنىن تاپتى. ونىڭ تۋىندىلارىنىڭ يدەيالارى مەن وبرازدارى ۋاقىتتىڭ كوركەم پروتسەستەرىمەن بايلانىستى بولدى, ال سۋرەتشىنىڭ كەسكىندەمەسىنە ءتان فورمانىڭ ىقشامدىعى, وبرازدىق ەكپىننىڭ ۇستامدىلىعى, اۆتوردىڭ شىندىقتى رومانتيكالىق سەزىممەن بىرىكتىرە الۋى ساقتالىپ, ونىڭ ءستيلىنىڭ ەرەكشەلىگى بولىپ قالا بەردى. 1970 جىلدارى ونەرگە دەندەپ كىرگەن گرافيكتىلىك پەن تۇستەرگە دەگەن «راتسيونالدى كوزقاراس» مۋللاشەۆتىڭ ونەرىندە دە كورىنىس تاپتى. ونىڭ تۋىندىلارىنىڭ كەسكىندەمەلىك-پلاستيكالىق جۇيەسى 1980-جىلداردىڭ ورتاسى مەن 1990-جىلداردىڭ باسىندا وزگەرە باستادى. قوعامدىق سانا-سەزىم دامۋىنىڭ وسى كەزەڭىندە سۋرەتشىنى ۇلكەن الەۋمەتتىك تاقىرىپتار قىزىقتىرۋىن قويىپ, ولاردىڭ ورنىنا جاڭا يدەيالار پايدا بولدى, كوركەم شىعارمالاردىڭ ستيليستيكاسى وزگەردى. مۋللاشەۆتىڭ پلاستيكالىق جانە كولوريستىك ىزدەنىستەرى بۇدان بىلاي عاسىردىڭ ەڭ جاڭا تاريحي جانە كوركەم ۇردىستەرىمەن بايلانىستى بولدى. جاڭا قوعامدىق جاعداي شىعارماشىلىق پراكتيكادان اۆانگاردتىق باعىتتى ۇزگەن كەدەرگىلەردى جويدى. پلەنەرگە كوپ كوڭىل ءبولدى. كامىل جازدا قازاق دالاسىن ارالاپ ەتيۋد سالۋعا شىعادى. سوڭعى جىلدارى شارىن مەن كەگەننىڭ, جاركەنت پەن تالدىقورعاننىڭ تابيعات كورىنىستەرىن بەينەلەدى. «تىنىشتىق, جازىق دالا, جەر بەتىندە جالعىز ءوزىڭ سياقتىسىڭ. قايدا جازعىڭ كەلسە, سوندا توقتاپ جازا بەرەسىڭ, مۇنداي نارسە ادەمى جازىلادى», دەپ سۋرەتشى ءوزىنىڭ ساپارلارى تۋرالى باياندايدى. ونىڭ پەيزاجدارىنىڭ «دالا تىنىسىنا» تولى بولۋى دا كەزدەيسوق ەمەس. ولاردىڭ كەڭىستىكتەرىنىڭ بايسالدى ىرعاعى كەنەپ بەتتەرىن ەرەكشە دۇنيەتانىمعا تولتىرادى. ەگەر دە دالالىق پەيزاجداردا كەڭىستىك ءاردايىم اشىق ءارى پلاستيكالىق ايقىن بولسا, تاتارستاننىڭ ورماندىق پەيزاجدارىندا ول كوكجيەكتى جاۋىپ, باستارى جاقتاۋدان شىعىپ كەتەتىن بيىك اعاشتارمەن تۇيىقتالعان. تابيعاتتان العان اسەرلەرى سۋرەتشىگە كومپوزيتسيالىق قۇرىلىمدى ويعا سالادى, – دەيدى سۋرەتشى شىعارماشىلىعىن ىندەتە زەرتتەگەن ونەرتانۋشى كۇلجازيرا مۇقاجانوۆا.
شەبەر تانىمىنىڭ كوكجيەگىن كورسەتەتىن بىردەن-ءبىر جول جەكە كورمە ۇيىمداستىرۋ دەسەك, بۇل تۇرعىدا ك.مۋللاشەۆ باي تاجىريبەگە يە. ونەر الەمىندە بۇگىنگە دەيىن 26 جەكە كورمەسىن وتكىزگەن سۋرەتشىنىڭ كارتينالارىن كوپتەگەن وزىق ەلدەردىڭ مۋزەيلەرىنەن كەزدەستىرۋگە بولادى. بەلگىلى سۋرەتشى بايتۇرسىن ومىربەكوۆتىڭ سوزىنە قاراعاندا, مۋللاشەۆ ۇنەمى ىزدەنىستە جۇرەتىن, جاڭالىققا قۇشتار قىلقالام شەبەرى.
«كەزەكتى كورمەدەگى تىڭ ىزدەنىستەرگە قاراپ تاڭعالدىق. جاسى سەكسەنگە تاياسا دا, ونەردىڭ قۋاتى تالماي ىزدەنۋدە ەكەنىن دالەلدەپ كەلە جاتقان كامىل كەيىنگى جاستارعا جارقىن ۇلگى. سالعان دۇنيەلەرىنىڭ ديناميكالىق قۋاتى جوعارى, ءتۇسى قانىق, تاقىرىپ اياسى كەڭ. ادامدى وي تەرەڭىنە جەتەلەيدى. قوعامداعى وزگەرىستەرگە سۋرەتشى ءوز كوزقاراسىن تانىتىپ, ءوز تۇيسىگىن ايتقىسى كەلەدى. بوياۋ مۇمكىندىكتەرى, كومپوزيتسيالىق قۇرىلىمى باي سۋرەتشىنىڭ كوركەمدىك ءتىلى ازاماتتىقپەن استاسىپ جاتىر. 2022 جىلعى جازىلعان جۇمىستارىنىڭ كومپوزيتسيالىق قۇرىلىمى كۇردەلى. مۇندا تەك رەاليزم ەمەس, گيپەررەاليزم, سيۋررەاليزم باعىتتارى ودان باسقا دا دۇنيەلەر قىلاڭ بەرەدى. سونىڭ ءبارىنىڭ قوسىندىسىنان زاماناۋي قۇبىلىستارعا مەڭزەيتىن توسىن وي, وزگەشە لەپ بايقالادى. فيلوسوفيالىق باعىتتاعى دۇنيەتانىمعا ارنالعان بۇگىنگى كۇننىڭ ەرەكشەلىگىن ەكشەيتىن توسىن قادامدارعا بارا بىلگەن», دەيدى بايتۇرسىن ومىربەكوۆ.
قازىرگى ۋاقىتتا كامىل مۋللاشەۆ – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ونەر قايراتكەرى جانە تاتارستاننىڭ حالىق سۋرەتشىسى, قازاقستان مەن تاتارستان مەملەكەتتىك سىيلىقتارىنىڭ لاۋرەاتى, رەسەي كوركەمونەر اكادەمياسىنىڭ قۇرمەتتى اكادەميگى, قىتايداعى ەكى بىردەي جوعارعى وقۋ ورنىنىڭ – چاو-جاو قالاسىنداعى حان-شان پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنىڭ جانە شان-تاو ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قۇرمەتتى پروفەسسورى, ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى. سۋرەتشىنىڭ رەسمي اتاقتارىنىڭ تىزبەسى قازاقستان, رەسەي جانە قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسى سياقتى ءۇش ەلدە ونىڭ ەڭبەگىنىڭ مويىندالعانىن كۋالاندىرادى. ونەرسۇيەر قاۋىم ءۇشىن ءا.قاستەەۆ اتىنداعى ونەر مۋزەيىندە سالتانات قۇرعان تاعىلىمدى جوبا مۋللاشەۆ شىعارماشىلىعىمەن ەتەنە تانىسۋدىڭ ورايلى ءساتى.
ادامدى رۋحاني تازالىققا شاقىراتىن, ءوز ارىمەن بەتتەستىرەتىن ءھام سول ارقىلى ويلاندىراتىن وتتى وبرازدار, ميفتىك جانە تاريحي قاھارماندار, كەنەپ بەتىنەن ورىن العان ءمالىم دە بەيمالىم بەينەلەر ءسىزدى دە ىشكى الەمىڭىزگە ءبىر ءسات ۇڭىلۋگە ۇندەيتىنى ءشۇباسىز.
الماتى
