ء«بىزدىڭ كوزقاراسىمىز بويىنشا, رەسەي تۇسىنىكسىز گەوساياسي احۋال كەزىندە قازاقستانعا نەمەسە ۋكراينانى قولداپ وتىرعان ەۋروپا ەلدەرىنە اسەر ەتۋ تەتىگىنە يە بولۋ ءۇشىن, نە بولماسا قازاقستاندىق مۇناي اكتيۆتەرىندە ۇلەسى بار باتىس كومپانيالارىنا (قازاقستانداعى مۇناي قۇبىرى مەن مۇناي كەن ورىندارىنىڭ اكتسيونەرلەرىنە Chevron, ExxonMobil, Shell جانە TotalEnergies كىرەدى) زيان كەلتىرۋ ءۇشىن قۇبىر جەلىسى بويىنشا مۇناي جەتكىزۋدى توقتاتىپ تاستاۋى ىقتيمال. بۇل جاعدايدا قۇبىردىڭ جۇمىسىنداعى ۇزىلىستەر رەسەي مەن قازاقستان اراسىنداعى قارىم-قاتىناسقا بايلانىستى بولماۋى مۇمكىن, بىراق سوعان قاراماستان, وعان زيان كەلتىرۋى مۇمكىن», دەلىنەدى اگەنتتىك حابارلاماسىندا.
سونداي-اق ولار سوعىس كەسىرىنەن ينفلياتسيا جوعارى دەڭگەيگە جەتەتىنىن, ال بيۋدجەتتىك شوعىرلاندىرۋ قارقىنى باسەڭدەيتىنىن ايتادى.
«قارىز الۋدىڭ وسۋىنە بايلانىستى 2022 جىلدان باستاپ ۇكىمەتتىڭ بورىشتىق مىندەتتەمەلەرى ونىڭ ءوتىمدى اكتيۆتەرىنەن ءسال اسىپ كەتەدى.
«سونىمەن بىرگە پايىزدىق مولشەرلەمەلەردىڭ ءوسۋى جانە ىشكى قارىز ەميسسياسىنا تاۋەلدىلىك جاعدايىندا مەملەكەتتىك قارىز الۋ قۇنى وسەدى. ءبىزدىڭ بولجامدارىمىز بويىنشا, 2022-2025 جىلدارى قارىزعا قىزمەت كورسەتۋگە جۇمسالعان شىعىستاردىڭ ۇلەسى بيۋدجەت كىرىستەرىنىڭ ورتاشا ەسەپپەن 9,8 پايىزىن قۇرايدى», دەيدى اگەنتتىك ساراپشىلارى.
قازاقستان قارىز ءوسىمىن باسەڭدەتسە, ورتا مەرزىمدى فيسكالدى بولجام جاقسارسا, بورىشقا قىزمەت كورسەتۋ جانە وتەۋ شىعىندارى تومەندەسە, ۇكىمەت شيكىزاتتىق ەمەس كىرىستەر بازاسىن ايتارلىقتاي ۇلعايتسا نەمەسە شىعىنداردى قىسقارتسا عانا اگەنتتىك ەلىمىزدىڭ دەربەس رەيتينگىن قايتادان «تۇراقتىعا» اۋىستىرۋى مۇمكىن.
«بازالىق مولشەرلەمەنىڭ شامادان تىس وسۋىنە بايلانىستى بيۋدجەت تاپشىلىعىن قارجىلاندىرۋ ءۇشىن قارىز الۋ قۇنى دا ءوستى. بۇل تۋرالى ءبىز جانە قارجى مينيسترلىگى كوكتەمدە ايتقان بولاتىنبىز. ناتيجەسىندە, ءبىز ينفلياتسيانى تومەندەتۋدىڭ ورنىنا نەسيەلىك رەيتينگتىڭ ناشارلاۋىنا يە بولدىق. بۇل قارىز الۋ قۇنىنىڭ ودان دا كوپ وسۋىنە, ينۆەستورلاردىڭ قاشۋىنا جانە تەڭگەنىڭ قۇلدىراۋىنا اكەلۋى مۇمكىن جانە بۇل ينفلياتسيا وسىمىنە اسەر ەتەدى. وسىلايشا, بازالىق مولشەرلەمەنىڭ ءوسۋى ينفلياتسيانى تومەندەتپەي, كەرىسىنشە ءوسىردى», دەيدى قارجىگەر اندرەي چەبوتارەۆ.
تەلەگرامداعى RiskTakersKZ كانالى «S&P انىقتاعان تاۋەكەلدەرگە سۇيەنە وتىرىپ, بۇل قازاقستاننىڭ ەكونوميكاسىن ءارتاراپتاندىرۋ مەن ەكسپورتىنىڭ ساتسىزدىگىنىڭ, سونداي-اق رەسۋرستاردى تىم شەبەر پايدالانا الماۋىنىڭ تاعى ءبىر كورىنىسى دەپ قورىتىندى جاساۋعا بولادى», دەپ جازادى.
ء«بىزدىڭ بولجامىمىزشا, S&P كەلەسى جىلى جاڭا فيسكالدىق ەرەجەنى ەنگىزۋگە كۇمان كەلتىرەدى, بۇل ۇكىمەتتىڭ تومەن فيسكالدىق ءتارتىبىن تاعى ءبىر رەت راستايدى. قازاقستان «الىپساتارلىق» رەيتينگكە بارىنشا جاقىن. بۇل ۇكىمەتتىڭ قاتە شارالاردى جالعاستىرىپ جاتقانىن بىلدىرەدى. پرەزيدەنت رەيتينگتىڭ ناشارلاۋىنا باعا بەرىپ, مينيسترلەر كابينەتىمەن فيسكالدىق ءتارتىپتىڭ ماڭىزدىلىعى مەن ناقتى رەفورمالاردىڭ قاجەتتىلىگى تۋرالى پروفيلاكتيكالىق اڭگىمە جۇرگىزەدى دەپ سەنەمىز», دەپ جازادى كانال ساراپشىلارى.
ENERGY_MONITOR كانالى بولسا, ەل بيلىگى كتك بويىنشا قازاقستاندىق مۇناي ءترانزيتىنىڭ ستاۆكاسىن قايتا قاراۋى كەرەك دەپ سانايدى.
«S&P رەيتينگتىڭ تومەندەۋىن ەكسپورتتىڭ 80 پايىزىن كوتەرىپ وتىرعان كتك قۇبىر جەلىسىمەن بايلانىستىرادى جانە اتالعان قۇبىردىڭ وسال قىزمەت ەتىپ وتىرعانىن اتاپ وتەدى. ەل ەكونوميكاسى قازىردىڭ وزىندە وسى مۇناي قۇبىرىنان زارداپ شەگىپ وتىرعاندىقتان, مەملەكەتتىڭ قازاقستان مۇنايىن كتك ارقىلى ترانزيتتەۋ تاريفتەرىن قايتا قاراستىراتىن كەزى كەلدى», دەيدى كانال اۆتورى.
كانالدىڭ جازۋىنشا, قازىر ترانزيت ستاۆكاسى تونناسىنا 38 دوللاردى قۇرايدى. ترانزيت ءۇشىن قازاقستاندىق كومپانيالار جىلىنا ورتا ەسەپپەن 2 ملرد دوللار تولەيدى.
«2020 جىلى كتك كومپانياسى اكتسيونەرلەر الدىنداعى بارلىق قارىزىن تولەدى جانە العاش رەت ديۆيدەند بەردى. 2,1 ملرد دوللار كىرىستىلىك جاعدايىندا كتك-نىڭ ورتاشا تازا تابىسى 750 ملن دوللاردان اسادى, ول اكتسيونەرلەر اراسىندا بولىستىرىلەدى («قازمۇنايگاز» ۇلەسى – 21 پايىز). كتك وپەراتورى سالىق تولەمىنىڭ تورتتەن ءبىرى عانا (85 ملن دوللار) قازاقستاندا قالادى, قالعانى (3/4) رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ بيۋدجەتىنە كەتەدى. ەگەر ستاۆكا كولەمى 10 پايىزعا تومەندەسە قازاقستاندىق جۇك جىبەرۋشىلەر 200 ملن دوللار ۇنەمدەۋشى ەدى. ال جۇك جىبەرۋشىلەر شىعىنىنىڭ تومەندەۋى مەملەكەتتىك قازىناعا جىل سايىن 50 ملن دوللار تۇسىرۋگە كومەكتەسەدى», دەپ جازادى كانال.
قارجى ساراپشىسى ايبار ولجاي جاعدايدى بىلاي تۇسىندىرەدى. «S&P اناليتيكتەرى 2024 جىلدان باستاپ مۇناي باعاسىنىڭ تومەندەۋى بيۋدجەت كىرىسىنە قىسىم جاساۋى مۇمكىن دەپ بولجايدى. وندا دەفيتسيت ارتىپ, قارىز الۋ كولەمى ۇلعايسا, بىزگە جالعىز جول – بيۋدجەت شىعىندارىن قىسقارتۋ عانا قالادى. ول كەزدە حالىق نارازىلىعى ارتىپ, الەۋمەتتىك تولقۋلار باستالسا, پرەزيدەنت پەن اتقارۋشى بيلىكتىڭ پوزيتسياسى مىقتى بولۋعا ءتيىس. سوندىقتان بۇعان جەتكىزبەگەن ءجون جانە وعان قازىردەن باستاپ دايىندالا بەرۋ كەرەك. وزىنە تىم كوپ الەۋمەتتىك جۇكتەمە ارتىپ العان مەملەكەت جان-جاقتان قارىز الىپ كەتكەنى جانە ونى قايتارۋ بيۋدجەتكە سالماق تۇسىرە باستاعانى بايقالادى», دەيدى ول.
ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, 2021 جىلى ءبىز قارىزدى قايتارۋعا 1,1 ترلن تەڭگە جۇمسادىق. ينفلياتسيامەن كۇرەس ءۇشىن بازالىق ستاۆكا 14,5 پايىزعا كوتەرىلگەلى, ۇكىمەتكە ىشكى نارىقتان قارىز الۋ قۇنى ايتارلىقتاي قىمباتتاپ كەتتى.
«قازىر جىلدىق كۋپونى 15%-دان اسپاسا, مەملەكەتتىك وبليگاتسيالار ەشكىمگە قىزىق ەمەس. سوندا بولجام بويىنشا, 2022-2025 جىلدارى قارىزدى جابۋعا كەتەتىن شىعىن ۇلەسى بيۋدجەت تۇسىمدەرىنىڭ ورتاشا 9,8 پايىزىن قۇراماق. S&P Global Ratings ءوز ءسوزىن ايتتى. ەندى Fitch نە دەر ەكەن؟ Fitch ءبىزدىڭ سۋۆەرەندى رەيتينگتى شامامەن قازان-قاراشا ايلارىندا جاڭالايدى. قازىر BBB تۇراقتىمىز. Fitch تە بولجامدى تۇسىرەتىن بولسا, وندا بارلىق كۆازيكومپانيانىڭ رەيتينگى قۇلدىرايدى. بارىمىزگە سىرتتان قارىز الۋ قىمباتتايدى جانە ينۆەستور بىزگە كەلەر الدىندا ۇزاعىراق ويلاناتىن بولادى», دەدى ساراپشى.
