قارت تورعاي وڭىرىندە «شەرتەر» دەسە ەلەڭ ەتپەيتىن جان جوق. اسىرەسە جاسى كەلگەن ۇلكەن كىسىلەر بىرەگەي ۇجىم, وندا ونەر كورسەتكەن انشىلەر تۋرالى تامسانىپ ايتادى. العاشقى قۇرىلعاننان انسامبل سىرناي, قامىس سىرناي, شاڭقوبىز, اساتاياق, تۇياقتاس, قوبىز سەكىلدى حالقىمىزدىڭ كونە مۋزىكالىق اسپاپتارىن قايتا جاڭعىرتۋدى مۇرات تۇتتى. ارينە, انسامبل اتاۋىنا يە بولعان كونە شەكتى مۋزىكالىق «شەرتەر» اسپابى باستى اسپاپ سانالدى.
نەگىزىنەن, «شەرتەر» فولكلورلىق-ەتنوگرافيالىق ءانسامبلىنىڭ ىرگەتاسىن 1971 جىلى «تورعاي اۋەندەرى» اتتى ەسترادالىق ءانسامبلىن قۇرعان ونەرلى جاستار قالادى. العاشقىدا ونىڭ نەگىزگى قۇرامىنا – قايىرجان ماقانوۆ, قىپشاق قويعارين, قازىمگۇل بوزانوۆا, ايجان ناستاەۆا سەكىلدى دارىندى ونەر يەلەرى الىندى. ودان كەيىن ونەر ۇجىمى جاقسىلىق قازىقانوۆ, ساپارعالي قوداروۆ, تويعان ءىزىم, شوتپاي جولداسبەكوۆ, سايلاۋ ورداباەۆ, وتاركۇل مۇقاتوۆا, ءابجان سارسەنباەۆ, كەڭەس بىرماعامبەتوۆا, عالىمجان قۇرمانوۆ, داريعا قۇرمانوۆا, مولداش فايزۋللين, تۇرسىنبەك الماعامبەتوۆ, جاقسىگۇل بولتىرىكوۆا, مەيرامعالي جۇماباەۆ, جارىلقاسىن ابىلتاەۆ جانە ت.ب. تالانتتى جاستارمەن تولىعىپ, ءانسامبلدىڭ ارناسى كەڭەيىپ, رەپەرتۋارى ۇلتتىق ناقىشقا باي ءان-كۇي, بي, تەرمە جانە مونولوگ, كوركەم ءسوز وقۋ سەكىلدى ءتۇرلى جانرلارمەن جاندانا ءتۇستى. باستاپقى كەزدە ونەر ۇجىمى وبلىستىڭ امانگەلدى, جانگەلدين, ەسىل, جاقسى, قيما, جارقايىڭ سەكىلدى اۋداندارىنا گاسترولدىك ساپارمەن شىعىپ, جەرگىلىكتى حالىقتىڭ ىقىلاسىنا بولەندى.
بەلگىلى ءبيشى, پەداگوگ, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى تويعان ءىزىم «شەرتەردى» حالىق جاقسى كورگەندىگىن ايتادى.
«قازىردە فولكلورلىق انسامبلدەر جەتەرلىك, بىراق ولاردان شىققان بوگدە دىبىستار مەن مەتالدىڭ ءۇنى قۇلاق جارادى. «شەرتەردە» ونداي ارتىق دىبىس بولعان ەمەس. تازا مۋزىكالىق اسپاپتاردىڭ ءۇنى ەستىلەتىن. ونەرپازدار ۇرمالى اسپاپتاعى ىرعاقتى ۇستاپ, سۇيەمەلدەپ وتىراتىن. ءانسامبلدىڭ رەپەرتۋارى دا باي بولدى. ونى وزبەكالى اعانىڭ ءوزى قاداعالادى. اسىرەسە ول كىسى حالىق ءان-كۇيى مەن جەرگىلىكتى وڭىرگە ارنالعان تۋىندىلاردى ايتۋعا ءمان بەردى. مىسالى, قازىمگۇل بوزانوۆا «اعاجان-ءلاتيپا», «ارقالىقتىڭ اق تاڭى», «قىز قۋ» دەگەن اندەردى شىرقاعاندا كورەرمەندەر ورنىنان تۇرىپ كەتەتىن. «شەرتەردە» العاشىندا ساپارعالي دەگەن جىگىتتەن باسقا مۋزىكانت بولمادى. سوندا دا قاراپ قالعان جوقپىز. وزاعاڭ امانگەلدى اۋدانىنان قوبىزشى ساپار ابەنوۆ اعامىزدى الدىردى. جانگەلدين اۋدانىنان شوتباي جولداسباەۆتى تاۋىپ الىپ, وعان كونتسەرت جۇرگىزىپ, ساتيريكتەردىڭ سكەتچىن وقىتتى. اۋىلداردى ءجيى ارالايمىز. انسامبل قۇرامىنداعى جالعىز ءبيشى بولعاندىقتان, ءبىر كونتسەرتتە ساحناعا 8-9 رەت شىعامىن. ەل ادامدارى ءبىزدى قۇراق ۇشىپ قارسى الىپ, جانى قالماي كۇتەدى. ءان-كۇيىمىزدى ۇيىپ تىڭدايدى. وسىلاي «شەرتەردىڭ» اتى تورعايعا عانا ەمەس, قازاقستانعا تانىلدى» دەيدى ول كىسى وتكەن كۇندەردەن سىر شەرتىپ.
جالپى, «شەرتەردىڭ» داڭقى قازاقستانعا عانا ەمەس, باسقا دا ەلدەرگە كەڭ تانىمال بولۋىنا وزبەكالى جانىبەكوۆ اعامىز زور ۇلەس قوستى. ول كىسى ءانسامبلدىڭ رەپەرتۋارىنان باستاپ, ارتىستەردىڭ كيىمىنە دەيىن ماڭىز بەرىپ, ءاربىر رەپەرتۋاردى ساراپتاپ وتىردى. ونەرپازدار كونە مۋزىكالىق اسپاپتاردى شەبەر مەڭگەرىپ, ونىڭ تاريحىن تەرەڭ ءبىلۋ ءۇشىن بەلگىلى مۋزىكاتانۋشى بولات سىبانوۆتى شاقىرىپ, ءدارىس وتكىزدى. ءتىپتى ماسكەۋدەن تانىمال حورەوگراف ولگا ۆسەۆولودسكايا-گالۋشكەۆيچتى ارنايى الدىرىپ, قازاق بي ونەرىن زەرتتەپ, ونى دامىتۋعا جاعداي جاسادى.
1974 جىلى سول كەزدەگى ەلىمىزدىڭ باس قالاسى – الماتىدا تورعاي وبلىسىنىڭ كۇندەرى ءوتىپ, سونىڭ اياسىندا ونەر كورسەتكەن «شەرتەر» ءانسامبلىن كورۋگە كەلگەن جۇرتشىلىقتىڭ قاراسى كوپ بولىپ, «قازاقكونتسەرت» زالىندا ينە شانشار ورىن بولماعان دەسەدى. سودان باستاپ ارقالى ءانسامبلدىڭ اتى شىعىپ, رەسپۋبليكانىڭ بارلىق ءوڭىرىن ارالاپ, كورەرمەندەرىنىڭ ريزاشىلىعىنا بولەندى. بۇدان بولەك, رەسەي, ءۇندىستان, يران, پولشا, بولگاريا, ۆەتنام, كورەيا, فيليپپين, جاپونيا سەكىلدى شەت مەملەكەتتەرگە گاسترولدىك ساپارمەن بارىپ, سولاردىڭ ساحناسىندا حالقىمىزدىڭ كونە مۋزىكالىق اسپاپتارىنىڭ ءۇنىن جاڭعىرتىپ, ۇلت ونەرىن اسقاقتاتتى.
ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ۇلتىمىزدىڭ ۇلى پەرزەنتى, حالىق قاھارمانى نۇرعيسا تىلەنديەۆ كەزىندە «شەرتەردىڭ» ونەرىنە ءتانتى بولىپ, ونى «قازاقستانداعى فولكورلىق-ەتنوگرافيالىق انسامبلدەردىڭ اكەسى» دەپ باعالاپتى. قازاقتىڭ كونە مۋزىكالىق اسپاپتارى ارقىلى عاسىر ءۇنىن جەتكىزىپ, داڭقى ءبىراز ەلگە جايىلعان بىرەگەي ونەر ۇجىمىنا بۇدان ارتىق باعا دا جوق سەكىلدى...
