ا.بايتۇرسىن ۇلىنىڭ ەڭبەكتەرى – بۇل ينستيتۋتسيونالدىق جادى, ۇلتتىق جوسپار جانە جاڭا قازاقستاندا ەلىمىزدىڭ تىزگىنىن ۇستايتىن جاس ازاماتتارعا ءجون سىلتەيتىن نۇسقاۋلىق. سىزگە جەر بەرىلدى – ونى قورعاڭىز, وڭدەڭىز, بايلىقتى حالىقتىڭ يگىلىگى ءۇشىن كوبەيتىڭىز. ءسىزدىڭ انا ءتىلىڭىز بار, سول تىلدە ءبىلىم مەن مادەنيەتتى دامىتىڭىز. سىزدە ءبىلىم, داعدىلار, يدەيالار بار. مۇنى قوعامعا قىزمەت ەتۋگە باعىتتاڭىز. احاڭنىڭ ەڭبەكتەرى مەن يدەيالارىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن وسىنداي ماسەلە قويىلۋى كەرەك.
العاشقى ۇستاز جانە ۇلت ۇستازى
احمەت بايتۇرسىن ۇلى اۋىلدىق مولدالاردان ءبىلىم العان. احمەت ون ءۇش جاستا بولعاندا, ولارعا پولكوۆنيك ياكوۆلەۆ باستاعان پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى كەلىپ, ب ۇلىك ۇيىمداستىرادى, احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ اكەسى شوشاق ۇلى مەن احمەتتىڭ ءۇش اعاسى قورلاۋعا شىداماي, پولكوۆنيكتى ۇرادى. بۇل ءۇشىن ولار سىبىرگە 15 جىلعا جەر اۋدارىلدى. قوشتاساردا بايتۇرسىن بالاسىنا: «اش-جالاڭاش بولساڭ دا, وقى, ۇلىم», دەدى.
اۋىل كەزەڭى اياقتالعاننان كەيىن تۋىستارى ونى تورعاي ەكى سىنىپتىق ورىس-قازاق ۋچيليششەسىنە (1886-1891) بەردى جانە ءارى قاراي ءبىلىمىن اعارتۋشى ىبىراي التىنسارين نەگىزىن قالاعان ورىنبور مۇعالىمدەر سەمينارياسىندا جالعاستىردى. احمەت 1891 جىلى مەكتەپتى ءبىتىردى, ال ىبىراي 1889 جىلى قايتىس بولدى. زەرتتەۋشى زيرا ناۋرىزباەۆا ء«تورت بۇلت» كىتابىندا بىلاي دەپ جازادى: «احمەت ىبىراي مەكتەبىندە جانە ونىڭ باعدارلاماسى مەن وقۋلىقتارى بويىنشا دايىندالعان مۇعالىمدەردەن عانا ەمەس, ىبىرايدىڭ باسشىلىعىمەن دە وقىعان. سۇڭعاق بويلى, باتىل, تالانتتى وقۋشىنى بايقاماۋ مۇمكىن ەمەس ەدى. ەكى كورنەكتى اعارتۋشىنىڭ قىزمەتىندەگى ساباقتاستىق بۇرىن دا اتالىپ وتىلگەن, بىراق ولاردىڭ ءبىر-ءبىرىن ءبىلۋى, ارالاسۋى, ارينە, وتە اسەرلى. سول جەردە ءاليحان بوكەيحان احمەتكە ىبىراي تۋرالى ماقالا جازۋدى ۇسىنىپ: «ەگەر ىبىراي ءبىزدىڭ زامانىمىزدا ءومىر سۇرسە, ول سەن سياقتى ارەكەت ەتەر ەدى, ال ەگەر سەن ونىڭ ورنىندا بولساڭ, سەن دە سونداي بولار ەدىڭ» دەپ ايتاتىنى تۋرالى دالەلدەر كەلتىرىلەدى.
ول 1895-1909 جىلدارى اقتوبە, قوستاناي جانە قارقارالى ۋەزدەرىنىڭ اۋىلدىق بولىستىق ۋچيليششەلەرىندە ساباق بەردى. رەفلەكسيالىق تاجىريبە رەتىندە ول ءوزىنىڭ بارلىق ويىن بۇگىنگى مەكتەپتەر ءۇشىن قۇندى ماقالالار تۇرىندە قالىپتاستىرا باستادى. اتاپ ايتقاندا, «باستاۋىش مەكتەپ» ماقالاسىندا ول بىلاي دەپ جازادى: «...باستاۋىش ءبىلىم بەرۋدى ودان ءارى وقۋدى قالايتىندار ءۇشىن قاجەتتى ءبىلىم بەرۋ ساتىسىنا اينالدىرۋ كەرەك. ەگەر باستاۋىش مەكتەپتەر قانداي دا ءبىر سەبەپتەرمەن وزدەرىنىڭ ءبىلىم دەڭگەيلەرىن جاقسارتۋ مۇمكىندىگىنەن ايىرىلسا, وندا ولار كەم دەگەندە ۇلتتىڭ ادەبي جانە مادەني ءومىرىن بىلە الاتىن بىلىممەن قامتاماسىز ەتىلۋى كەرەك».
بۇل مالىمدەمەدە دەڭگەيلىك وقىتۋ يدەيالارى, ءار دەڭگەيدىڭ كۇتىلەتىن ناتيجەلەرى بايقالادى. ەگەر ءبىز ەۋروپالىق بىلىكتىلىك شەڭبەرىمەن (2008) ۇقساستىق جاساساق, وندا باستاۋىش مەكتەپ تۇلەگىنىڭ «بەلگىلى ءبىر ەڭبەك نەمەسە وقۋ سالاسىنداعى نەگىزگى ناقتى ءبىلىمى; اعىمداعى مىندەتتەردى ورىنداۋ جانە قاراپايىم ەرەجەلەر مەن قۇرالداردى قولدانا وتىرىپ, اعىمداعى ماسەلەلەردى شەشۋ ءۇشىن پايدالى اقپاراتتى پايدالانۋ ءۇشىن قاجەتتى نەگىزگى تانىمدىق جانە پراكتيكالىق قابىلەتتەرگە يە بولۋى نەمەسە مۇعالىمنىڭ قاداعالاۋىمەن بەلگىلى ءبىر دارەجەدە دەربەس ءبىلىم الا ءبىلۋى قاجەت».
تىلدەردى وقىتۋ ادىستەمەسىنىڭ كوممۋنيكاتيۆتىك تاسىلگە كوشۋىنە بايلانىستى ا.بايتۇرسىن ۇلىنىڭ پىكىرى ماڭىزدى. مىسالى, «قازاق ءتىلى بويىنشا وقۋ قۇرالى» اتتى ەڭبەگىندە جازباشا قارىم-قاتىناس تۋرالى بىلاي دەپ جازادى: ء«بىزدىڭ زامانىمىز – اۋىزەكى تىلدەن گورى ودان دا ۇلكەن دامۋعا جەتكەن جازۋ ۋاقىتى. مىسالى, تەلەفون جوق اۋىلدان اۋىزشا سويلەۋدى الىس قاشىقتىققا قالاي جەتكىزەسىز؟ حاتتىڭ كومەگىمەن الەمنىڭ ءبىر شەتىنەن ادام الەمنىڭ ەكىنشى جاعىنداعى اداممەن سويلەسە الادى».
احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ پەداگوگيكالىق قىزمەتى جىلدارىندا دا قازىرگى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ جاقتاۋشىلارى مەن سىنشىلارى بولدى. ا.بايتۇرسىن ۇلى وقۋلىقتارعا قاتىستى «مەكتەپتىڭ قاجەتتىلىكتەرى» ماقالاسىندا بىلاي دەپ جازادى: «وقىتۋ ماسەلەلەرىن كىم جاقسى تۇسىنەتىنىن انىقتاۋدىڭ وبەكتيۆتى كريتەريى رەتىندە وقۋلىق اۆتورلارى مەن ونىڭ سىنشىلارى پەداگوگيكا جانە ادىستەمە بىلگىرلەرىنىڭ قاتىسۋىمەن كەزەكپەن وتكىزەتىن كورنەكى ساباقتار عانا قىزمەت ەتە الادى». بۇل جازبادا وقۋ مازمۇنىن ساراپتاۋ يدەيالارى مەن وقىتۋ ادىستەرى بار.
قازىر قازاقستاندىق پەداگوگيكالىق قوعامداستىقتى ۇشتىلدىلىك قانداي بولۋى كەرەك دەگەن سۇراق مازالاپ ءجۇر. تىلدەردى قالاي وقىتۋ كەرەك؟ احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ «قازاق ءتىلى بويىنشا وقۋ قۇرالى» اتتى ماقالاسىندا باياندالعان ويلارى وسى تۇرعىدان قىزىقتى: «ورىس تىلىندە وقىعاندار ورىس ءتىلىنىڭ جۇيەسى مەن ءتارتىبى بويىنشا جازۋعا داعدىلانعان. تاتار تىلىندە وقىعان ادامدار تاتار ءتىلىنىڭ جۇيەسى مەن ءتارتىبى بويىنشا جازۋعا داعدىلانعان. ەگەر ءسىز قازاق سوزدەرىن الىپ, ورىس نەمەسە تاتار ءتىلىنىڭ جۇيەسى مەن ءتارتىبىن قولدانا وتىرىپ جازساڭىز, وندا بۇل قازاقشا دۇرىس شىقپايدى. مۇنداي جاعدايدان اۋلاق بولۋ ءۇشىن ءار حالىق بالالارىن الدىمەن انا تىلىندە وقىتادى, سودان كەيىن عانا ولار انا ءتىلىنىڭ جۇيەسى مەن زاڭدىلىقتارىن بىلەدى, بۇل ماسەلەدە بەلگىلى ءبىر داعدىلارعا يە بولادى جانە باسقا ءتىلدى ۇيرەنۋگە كوشەدى. ەگەر ءبىز ءوز ءتىلىمىزدىڭ تازالىعىن ساقتاعىمىز كەلسە, باسقا حالىقتار سياقتى, ءبىز دە بالالارىمىزدى الدىمەن انا تىلىنە ۇيرەتۋىمىز كەرەك, سودان كەيىن عانا باسقا تىلگە كوشۋىمىز كەرەك».
احمەت ءۇشىن تىلدەردى وقىتۋ باسىمدىققا يە بولسا دا, ول ءبىلىم بەرۋ رەسۋرستارىنىڭ تۇتاس قاباتىن – باسقا پاندەر بويىنشا وقۋعا ارنالعان ماتىندەردى جاسادى. ونىڭ «وقۋ قۇرالدارى» (1927 ج.) ەڭبەگىندە «باقا-شايان», «قۇرت-قۇمىرسقا», «قۇس», «تيتتەي جۇمىسكەرلەر», «مۇناي», «ساز», «تاس كومىر», «تۇز», «كۇن», «قۇس جولى», «قۇيرىقتى جۇلدىز», «جۇلدىزدار», «كۇن كۇركىرەۋى مەن نايزاعاي نەدەن بولادى؟» سياقتى ماتىندەردى كەزدەستىرۋگە بولادى. سول ەڭبەكتە «جەر قۇيقاسى» تاقىرىبى بويىنشا توپىراق قاسيەتتەرىن انىقتاۋ بويىنشا ەكسپەريمەنتتىڭ سيپاتتاماسى ۇسىنىلعان. اتاۋلاردىڭ بۇل ءتىزىمى ونىڭ جاراتىلىستانۋ پاندەرىن جۇيەلى تۇردە وقىتقانىن كورسەتەدى.
بۇكىل ءومىرىنىڭ ءمانى
پەداگوگيكالىق قىزمەت ا. بايتۇرسىن ۇلىنا ۋاقىت وتە كەلە عىلىمعا بەت بۇرىپ, العاش رەت وزەكتى قازاق ءتىل ءبىلىمى مەن ادەبيەتتانۋدى, سونداي-اق ولاردى وقىتۋ ادىستەمەسىن جاساۋعا مۇمكىندىك بەردى. احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ ءوز ءومىرىن ارناعان ءىسى – بۇل قازاق ءتىلى ءۇشىن جاسالعان ءىس. باسقا پاندەردى دە بىردەي وقىعان اعارتۋشى ءتىل ءبىلىمىن سەبەپسىز تاڭداعان جوق. ءتىل ارقاشان ۇلت پەن مەملەكەتتىڭ ماڭىزدى اتريبۋتتارىنىڭ ءبىرى جانە حالىقتىڭ وسى جەردە ءوسىپ-ونگەنىنىڭ, مەملەكەتتىلىكتىڭ تەرەڭ تاريحىنىڭ دالەلى بولىپ تابىلادى. ونىڭ ءوزى بۇل جونىندە بىلاي دەپ جازادى: ء«تىلىن جوعالتقان جۇرتتىڭ ءوزى دە جوعالادى», «ۇلتتىڭ ساقتالۋىنا دا, جوعالۋىنا دا سەبەپ بولاتىن نارسەنىڭ قۋاتتىسى – ءتىل», ء«وز تىلىندە سويلەيتىن, ءوز تىلىندە جازاتىن ۇلت ەشقاشان جويىلمايدى. ۇلتتىڭ ساقتالۋىنا نەمەسە جويىلۋىنا ىقپال ەتەتىن ەڭ كۇشتى فاكتور – بۇل ءتىل. ءتىلدىڭ جوعالۋىمەن بىرگە حالىقتىڭ ءوزى دە جوعالادى. ءوز ۇلتىنا باسقا حالىقتى قوسقىسى كەلەتىندەر, ەڭ الدىمەن, وسى حالىقتىڭ ءتىلىن جويۋعا تىرىسادى».
احمەت بايتۇرسىن ۇلى قازاق تىلىندە قولدانىلمايتىن بارلىق تازا اراب ءارپىن الىپ تاستاپ, اراب گرافيكاسى نەگىزىندە قازاق جازۋىن رەفورمالاپ, قازاق تىلىنە ءتان ارىپتەردى قوستى. ول العاشقى نۇسقاسىن 1912 جىلى جاساپ, 1912-1924 جىلدارى جازۋ ەرەجەلەرىن وزگەرتتى. جاڭا ءالىپبي «جاڭا ەملە», سونداي-اق توتە جازۋ, توتە وقۋ دەگەن اتاۋ العان. وسى ناتيجەلەر تۋرالى احمەت بىلاي دەيدى: «وسىنداي ءۇش باعىت بويىنشا جۇمىس ناتيجەسىندە الەمدە بالاماسى جوق قازاق ءتىلىنىڭ ءالىپبيى مەن قازاق ورفوگرافياسى, قازاق ءتىلىنىڭ گرامماتيكاسى دۇنيەگە كەلدى, ول باسقا ۇلتتاردىڭ تىلىمەن سالىستىرعاندا قازاق ءتىلىن وقىتۋ ادىستەمەسى عىلىمي تۇرعىدا ءبىرىنشى ورىنعا شىعادى».
بۇل ءالىپبي قازاقستاندا 1912-1927 جىلدارى قولدانىلىپ, كەيىن كەڭەس وكىمەتى قازاق ءتىلىن لاتىن قارپىنە كوشىردى. دەگەنمەن ول ونى شەتەلدە تۇراتىن ميلليونداعان قازاققا پايدالانۋعا مۇمكىندىك بەردى. توتە جازۋدى ءالى كۇنگە دەيىن قىتايدا (1,3 ملن), اۋعانستاندا (30 مىڭ) جانە يراندا (10 مىڭ) تۇراتىن قازاقتار قولدانادى. 1976 جىلدان باستاپ بايتۇرسىن ۇلى ارپىمەن باسىلعان «شالقار» گازەتى شىعادى. ونىڭ ماقساتتى اۋديتورياسى – ەميگرانتتىق دياسپورالارداعى قازاقتار.
ۇزدىكتەر اراسىندا تەڭ
احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ قوسقان ۇلەسى مەن ىستەرىنىڭ ۇلىلىعى الەم تاريحىنىڭ پريزماسى جانە تۇلعالاردىڭ قىزمەتىمەن سالىستىرۋ ارقىلى اشىلادى. ولاردىڭ ەسىمدەرى مەن قاتارى اسەرلى. بۇلار – ەسكى سلاۆيان ءالفاۆيتىن جاساۋشىلار كيريلل مەن مەفودي. بۇل بىزگە تانىس پەتر ءى, م.ۆ.لومونوسوۆ, ا.س. پۋشكين, ولار ورىس ءتىلىن رەفورمالاۋدىڭ باستاۋىندا تۇردى. اعىلشىن ءتىلى بريتاندىق وتارلاۋ ناتيجەسىندە عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە ونى زەرتتەۋدى, ءتۇسىنۋدى جانە قولدانۋدى ىڭعايلى ەتكەن رەفورمالاردىڭ ارقاسىندا لينگۆافرانكقا اينالدى. بۇل جەردە ۋيليام كەكتوننىڭ, دجەففري چوسسەردىڭ, ۋيليام شەكسپيردىڭ, روبەرت كودريدىڭ, سەميۋەل دجونسوننىڭ, ليندلي ميۋررەيدىڭ, دجوزەف ءپريستليدىڭ ەسىمدەرىن ەسكە ءتۇسىرۋ ماڭىزدى. فرانتسۋز ءتىلىن نىعايتۋداعى ماڭىزدى ءرول كورول فرانتسيسك ءى-گە تيەسىلى بولدى.
ەجەلگى جانە دەرلىك جويىلىپ كەتكەن ءتىلدى جانداندىرىپ, ونى مەملەكەت جاعدايىنا جەتكىزگەن باسقا ادامدى قالاي ەسكە تۇسىرۋگە بولمايدى. بۇل ەليەزەر بەن-يەحۋدا – «قازىرگى يۆريت اكەسى», گەبرايزمنىڭ نەگىزىن قالاۋشى; ءومىر بويى يۆريت ءتىلىن قازىرگى اۋىزەكى ءتىل رەتىندە جانداندىرىپ, ونى دامىتىپ, بايىتۋمەن اينالىسقان ادام. جوعارىدا كەلتىرىلگەن مىسالدار «احمەت بايتۇرسىن ۇلى – ۇزدىكتەر اراسىندا تەڭ, تەڭدەستەر اراسىندا ۇزدىك» دەپ ايتۋعا نەگىز بولۋى ءۇشىن جەتكىلىكتى.
قازاقستانداعى اكادەميالىق عىلىمنىڭ باستاۋى
قازاقستان مەكتەبىنىڭ ءاربىر تۇلەگى قازكسر عىلىم اكادەمياسىنىڭ 1946 جىلى 1 ماۋسىمدا قۇرىلعانىن جانە رەسپۋبليكا عىلىمىنىڭ باس شتابى, قازاقستانداعى عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىنىڭ ۇيلەستىرۋشىسى بولعانىن جاقسى بىلەدى. بىراق ءبارى بىردەي مە؟ سۇراقتىڭ تاريحى ءبىر تاڭعاجايىپ فاكتىنى اشادى. 1921 جىلى قازاسسر حالىق اعارتۋ حالىق كوميسسارياتى جانىنان رەسپۋبليكانىڭ اكادەميالىق ورتالىعى قۇرىلدى. ونى احمەت بايتۇرسىن ۇلى باسقاردى. اكادەميالىق ورتالىق – عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىن ۇيىمداستىرۋ ءۇشىن قۇرىلعان العاشقى مەملەكەتتىك مەكەمە. قىزمەتىنىڭ نەگىزگى باعىتتارى: اعارتۋ سالاسىنداعى جۇمىستاردى ۇيلەستىرۋ; ساۋاتسىزدىقتى جويۋ, باستاۋىش, ورتا ءبىلىم بەرۋ جونىندەگى باعدارلامالاردى, جوعارى وقۋ ورىندارىنا ارنالعان باعدارلامالار جۇيەسىن ازىرلەۋ; ادەبيەت پەن ونەر سالاسىنداعى باسشىلىق; وقۋ ورىندارىنا, ساياسي-اعارتۋ مەكەمەلەرىنە, باسپا ىسىنە, مۇراعاتتارعا, مۇراجايلار مەن عىلىمي-زەرتتەۋ مەكەمەلەرىنە تەوريالىق جانە ادىستەمەلىك كومەك كورسەتۋ. اكادەميالىق ورتالىق قازاق دالاسىن جان-جاقتى زەرتتەۋ بويىنشا جۇمىس ۇيىمداستىردى, قازاق مەكتەپتەرىنە قاجەتتى كىتاپتار, باعدارلامالار مەن وقۋلىقتار شىعارۋدى رەتتەدى, عىلىمي-پەداگوگيكالىق كادرلاردى دايارلاۋعا كومەكتەستى. بۇل فاكتىنى قر ۇعا تاريحىن سيپاتتاۋدا دا, قازاقستان تاريحى بويىنشا وقۋلىقتاردا دا ەسكەرۋ ماڭىزدى دەپ سانايمىز.
ۇلتتىق مۇددە جانە ۇلت ءۇشىن بەرىلگەن
1905 جىلى احمەت بايتۇرسىن ۇلى ساياسي قىزمەتكە بەلسەنە ارالاسىپ, «قارقارالى پەتيتسياسى» اۆتورلارىنىڭ ءبىرى بولدى. ءاليحان بوكەيحانوۆ جانە مىرجاقىپ دۋلاتوۆپەن بىرگە 1913-1918 جىلدارى قازاق زيالىلارىنىڭ قولداۋىمەن «قازاق» العاشقى ۇلتتىق گازەتىن شىعاردى. گازەت ۇلتتىق مۇددەنىڭ تارالۋىنا جانە قازاق حالقىنىڭ ۇلتتىق بىرەگەيلىگىنىڭ ويانۋ فاكتورىنا اينالدى.
حح عاسىردىڭ باسىندا قازاق مەملەكەتتىلىگىنىڭ تاعدىرى مەن ونىڭ جەرىنىڭ بولاشاعى وتە كۇردەلى بولدى. قولدا بار جەرلەردى ساقتاۋ ءۇشىن ا.بايتۇرسىن ۇلى بۇكىل قازاق زيالىلارىمەن بىرگە وداقتاس مەملەكەت قۇرامىندا قازاق اۆتونومياسىن قۇرۋ جانە شەكارالاردىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسىن انىقتاۋ ءۇشىن ماسكەۋمەن كۇردەلى كەلىسسوزدەر جۇرگىزدى. جەڭىستەر دە, جەڭىلىستەر دە بولدى, بىراق قازىرگى تاڭدا ءبىزدىڭ زاڭدى جەر اۋماعىمىز بار, بۇل شەكارا سول كەزەڭدەگى ساياسي قايراتكەرلەردىڭ كەلىسىمدەرى نەگىزىندە بولىنگەنى بەلگىلى. احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ كوزقاراستارى, يدەيالارى, قۇندىلىقتارى مەن قىزمەتى العاشقى كەزدە پاتشا, ودان كەيىن كەڭەس وكىمەتىن قوبالجىتتى. ول بىرنەشە رەت شابۋىلعا ۇشىرادى, ونىڭ ساياسي شەشىمدەر قابىلداۋىنا توسقاۋىل بولدى, قىزمەتىن شەكتەدى. ءوز حالقىنىڭ بوستاندىعى ءۇشىن ول باسىن بايگەگە تىكتى. تومەندە سول حرونولوگيامەن تانىسۋعا بولادى:
احاڭ ءوزىنىڭ بار كۇش-جىگەرىن حالىققا قىزمەت ەتۋ ارناسىنا باعىتتادى جانە بۇل ىستە تاۋەكەلشىل, بەلسەندى, قازاق حالقىنىڭ تاۋەلسىزدىگى يدەياسىنا قۇشتار بولدى. وسى ۇلكەن ماقسات ءۇشىن ول ءوزىن قۇربان ەتۋگە دايىن بولدى جانە تاريح كورسەتكەندەي, قۇربان بولدى. ول ءوز نانىمىنان باس تارتۋعا, باسقا ماقساتتاعى ادامدارمەن بىرىگۋگە, ءومىر ءسۇرۋ ءۇشىن باسقا ادامداردىڭ قۇندىلىقتارىن كوتەرۋگە كوپ مۇمكىندىگى بولعان شىعار. بىراق ول مۇنى ىستەمەدى: «مەن ءوز جولىمدى ءوز ەركىممەن جانە ءبىرجولاتا تاڭدادىم – ماڭگى, ال قازىر اينالما جولدار جوق – ولىمنەن ۇيات كۇشتى!».
ۇرپاقتار ءۇشىن قۇندى مۇرا
ا.بايتۇرسىن ۇلى بىزگە لايىقتى مۇرا قالدىردى. بۇل ءوزى ءۇشىن قۇندى بولعان جانە تاۋەلسىز مەملەكەتتىڭ اتريبۋتتارى رەتىندە تانىلعان: قازاق ءتىل ءبىلىمى مەن ءادىسناماسىنىڭ نەگىزدەرى, پەداگوگيكا بويىنشا ەڭبەكتەر, ءتۇرلى كوركەم جانرداعى ءوز تۋىندىلارى, قازاق فولكلورىنىڭ جيناقتارى. قوعامدىق مۇرا قازاقستاننىڭ بولاشاق عىلىم اكادەمياسىنىڭ ۇيىمدىق-قۇقىقتىق ىرگەتاسىن قۇرايدى. ساياسي مۇراعا قازاق اۆتونومياسىن رەسىمدەۋ, تانىلعان جانە كەلىسىلگەن مەملەكەتتىك شەكارا جاتادى. احاڭنىڭ ەل تاعدىرى ءۇشىن كۇرەسى, جانىن پيدا ەتۋى ءبىزدىڭ قازىرگى مەملەكەتىمىزدىڭ قۇندىلىقتارى رەتىندە تانىلۋى كەرەك: بۇل – تۋعان جەر, ەل, انا ءتىلى, بوستاندىق, بەيبىتشىلىك, ءال-اۋقات, دوستىق, دەموكراتيا, ءبىلىم. ونىڭ مۇراسى ونەردە, پەداگوگيكا ەڭبەكتەرىندە, ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىندا, ەل مەن حالىقتى الەمدىك ارەنادا ىلگەرىلەتۋدە كورىنىس تابۋى كەرەك. ۇلت ويشىلى مەن اعارتۋشىنىڭ مۇراسى نەگىزىندە جاڭا ماعىنالار, جاڭا اڭگىمەلەر مەن جاڭا قۇندىلىقتار قۇرىلۋى مۇمكىن. ونىڭ مۇراسى مەن وسيەتتەرىن قالاي يگەرەتىنىمىز وزىمىزگە بايلانىستى.
بەرىك بەيسەنعاليەۆ,
«ەسىل ۋنيۆەرسيتەتى» ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى,
ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور
