جيىندى بەلگىلى سىنشى, ادەبيەتتانۋشى امانگەلدى كەڭشىلىك جۇرگىزىپ وتىردى. كىرىسپە ءسوز كەزەگى تيگەن ماجارستان عىلىم اكادەمياسىنىڭ كوررەسپوندەنت-مۇشەسى, تۇركىتانۋشى, ەتنوگراف داۆيد قارا احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ ەسىمىن العاش ۇستازى قوڭىر ماندوكيدەن ەستىگەنىن جەتكىزدى.
«سودان سوڭ قىتايداعى شىڭجاڭ ايماعىندا تۇراتىن قازاقتارمەن تانىسىپ, ارالاسىپ, سولاردان قازاق ءتىلىن توتە جازۋ ارقىلى ۇيرەندىم. كەيىن قوڭىر اعا وسى توتە جازۋدى ويلاپ شىعارعان احمەت بايتۇرسىن ۇلى ەكەنىن ايتتى. ءوزىم ءالى كۇنگە دەيىن توتە جازۋدى قولدانامىن. احمەت بايتۇرسىن ۇلى – سەگىز قىرلى, ءبىر سىرلى ادام. ونى عالىم رەتىندە عانا ەمەس, قايراتكەر رەتىندەگى تۇلعاسى دا بيىك. الاش يدەياسىن قولداپ, قوزعالىستى قۇرۋشىلاردىڭ ءبىرى بولدى. ونىڭ قازاق ەلىنىڭ مادەنيەتى مەن رۋحانياتىنا سىڭىرگەن ەڭبەگى زور» دەپ جىلى ءىلتيپاتىن بىلدىرسە, ونلاين بايلانىسقا شىققان انكارا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى سەۆيل پيريەۆا دا ۇلت ۇستازىنىڭ ەڭبەگى مەن مۇراسى تۋرالى پاراساتتى وي ءوربىتتى.
ال حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى فيزۋلي مادجيدلي احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ 100 جىل بۇرىنعى ورتاق ءالىپبيى جانە بۇگىنگى تۇركى الەمى زيالىلارىنىڭ قاتىناسۋ ماسەلەلەرى تاقىرىبىندا وي قوزعاپ, وتكەن عاسىردىڭ باسىنداعى تۇركى زيالىلارىنىڭ بولاشاق تۋرالى ءبىر پىكىردە بولعاندىعىن ايتتى.
«اسىرەسە الفاۆيت ماسەلەسىندە XIX عاسىردىڭ سوڭى مەن XX عاسىردىڭ باسىنداعى تۇركى زيالىلارى پىكىرلەرىنىڭ ءبىر بولۋى – ولاردىڭ اراسىنداعى ورتاق ءبىر تۇسىنىكتىڭ قالىپتاسقاندىعىن كورسەتەدى. XX عاسىردا تۇركى الەمىندە بولعان قايعىلى وقيعالارعا بايلانىستى ول ۇدەرىس توقتاپ قالدى. بىراق كەيىن تاۋەلسىز تۇركى مەملەكەتتەرى پايدا بولعاسىن, تۇركى الەمىندە جاڭا ءۇمىت وياندى. بۇگىندە حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسى تۇركى الەمىندەگى وزەكتى ماسەلەلەرگە نازار اۋدارىپ, سولاردىڭ شەشۋ ءۇشىن جاڭاشا جوبالاردى دامىتتى» دەي كەلىپ, وسى باعىتتا تۇركى الەمى عالىمدارىنان قۇرالعان تەرمينولوگيا كوميسسياسى جۇمىس ىستەپ جاتقاندىعىنا ماڭىز بەردى.
ال ل.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى جانتاس جاقىپوۆ «احمەت بايتۇرسىن ۇلى جانە قازاق ءتىلىنىڭ ماسەلەلەرى» اتتى بايانداماسىندا ۇلت ۇستازىنىڭ اراب جازۋى نەگىزىندە قازاق جازۋىن شىعارۋداعى ەرەكشەلىگىنە توقتالدى.
«قانداي جازۋ بولسىن ول دىنمەن بايلانىستى. ماسەلەن, لاتىن جازۋى كاتوليك, كيريلل جازۋى پراۆوسلاۆ, اراب جازۋى يسلام دىنىمەن, مىنە, وسىنى جاقسى بىلگەن احمەت بايتۇرسىن ۇلى وتكەن عاسىردىڭ باسىندا اراب جازۋىن تاڭدادى. جاقىندا مەن سانكت-پەتەربۋرگتەگى ارحيۆتە بولىپ كەلدىم. سوندا احاڭنىڭ ءوز قولىمەن ورىسشا 4-5 بەت جازىلعان جازۋىن كوردىم. سول جازۋدىڭ ادەمىلىگى مەن ساۋاتتىلىعى – سول مۇراعاتتا ساقتالعان باسقا جازۋلاردى شاڭ قاپتىرادى. جانە ول كىسى ورىس-قازاق ۋچيليششەسىن بىتىرگەن. سويتە تۇرا, اراب جازۋىن تاڭدادى. نەگە دەسەڭىز, الدىمەن ول ۇلت ماسەلەسىن ويلادى. سەبەبى سول كەزەڭدە قازاق حالقىن جاپپاي شوقىندىرۋ باستالعان بولاتىن. سوندىقتان احاڭ اراب جازۋىنىڭ نەگىزى تۇرعاندا قازاقتىڭ ەشقاشان شوقىنبايتىنىن ءبىلدى. سول ءۇشىن اراب جازۋىن الدى دەپ ويلايمىن. ەكىنشىدەن, اراب جازۋى جازۋعا ىڭعايلى. ساعات بويىمەن, جەردىڭ اينالۋىمەن بىرگە ۇيلەسەدى. ال كيريلل مەن لاتىن جازۋى تابيعاتتىڭ قوزعالىسىنا قارسى. سونى احمەت بايتۇرسىن ۇلى ءبىلدى» دەسە, ل.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى راحىمجان تۇرىسبەك ۇلى عالىمنىڭ ارتىندا قالعان مول مۇراسىندا قازاق رۋحانياتىنا قاتىستى تۇستار اسا مول ەكەندىگىن باياندادى.
«احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ اسىرەسە عىلىم, ءبىلىم جۇيەسىندەگى مۇرالارى ەرەكشە نازار اۋدارتادى. ودان كەشەگى مەن بۇگىنگىنىڭ اراسىنداعى بايلانىستى اڭعارامىز. مىسالى, بايتۇرسىن ۇلىنىڭ شىعارماشىلىعىنان مەنىڭ ءبىر بايقاعانىم, قازاق فيلولوگياسىنا قاتىستى تۇستارى اسا مول. ونى ءبىز ءتىل باعىتىنان دا, ادەبيەتتىك جاعىنان دا, فولكلورلىق قىرىنان دا انىق كورەمىز. عالىم ورتا مەكتەپ جۇيەسىنە قاتىستى دا بىرقاتار ەڭبەك جازدى. ولاردىڭ كوسەمسوزدىك سيپاتى بولعانىمەن بۇگىنگى كۇنمەن ۇندەسەتىن تۇستارى بار» دەدى.
سونداي-اق كونفەرەنتسيا بارىسىندا نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى يۋلاي شاميلوعلى, ل.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى ماعريفا قايرانبايقىزى, ە.بوكەتوۆ اتىنداعى قاراعاندى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى جاندوس سماعۇل ۇلى, ل.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى بولات قورعانبەك جانە تاعى دا باسقا عالىمدار ءوز باياندامالارىندا ۇلت ۇستازىنىڭ سان قىرلى بەينەسى مەن ادەبي مۇراسىن جان-جاقتى ساراپتادى.
