ەۆتۋشەنكو ورىس پوەزياسىنداعى ء«ۇشىنشى اننا» دەپ اتاعان – ياعني اننا بۋنينا (1774–1829) مەن اننا احماتوۆادان (1889–1966) كەيىنگى اننا باركوۆا ادەبيەتكە تاسقىن سەلدەي تولقىنمەن كەلدى. بۇل ءبىر قولدان جاسالعان قىلمىستار بەلەڭ الا باستاعان كەزەڭ ەدى. ءدال وسى تۇستا ونىڭ ولەڭدەگى مىنەزى, تەگەۋرىندى داۋسى, ەركىندىگى بىردەن جارق ەتتى. اننا باركوۆا ستاليندىك سۇمدىقتاردى اشكەرەلەپ, قارسى شىققان ءبىرىنشى ورىس اقىنى سانالادى.
№ 91400 مۇراعات كارتاسىنداعى تىلدەي قاعازدا: «ول رۋح باتىلدىعى جاعىنان, وي وتكىرلىگى جاعىنان اننا احماتوۆادان بيىك بولدى, ستاليننەن قورىققان جوق» دەلىنگەن. مۇنى كىم جازدى, كىم قوستى – بەلگىسىز.
اننا باركوۆا 1901 جىلى يۆانوۆو-ۆوزنەسەنسك قالاسىندا ومىرگە كەلدى. ءبىلىمى – ورتا, ماماندىعى – ادەبيەتشى. 1918 جىلى التىنشى سىنىپتى بىتىرگەن سوڭ «رابوچي كراي» گازەتىنە جۇمىسقا تۇرادى. – «ولەڭدەر» ايدارىن جۇرگىزدى. گازەتتەگى ەسىمى (لاقاپ اتى) – كاليكا پەرەحوجايا بولاتىن.
ەۆگەني ەۆتۋشەنكو «ورىس پوەزياسىنىڭ ون عاسىرى» اتتى انتولوگياسىندا اناتول فرانستىڭ «بوگي جاجدۋت» رومانى تۋرالى ايتادى. ستاليندىك كەزەڭدە كوپ وقىلعان, كوپ اۋدارىلعان بۇل كىتاپ «حالىق جاۋلارىنىڭ» كوركەم تىزىمىندەي بولدى دەيدى. عاسىر شىندىعى سۋرەتتەلگەن روماندى وتىز جاسىندا اننا باركوۆا دا وقىپتى. ولەڭدەرىندە دە اناتول فرانستى ءجيى اتايدى.
اقىننىڭ العاشقى ءارى جالعىز ولەڭدەر جيناعى – «ايەل» 1922 جىلى ا.ۆ.لۋناچارسكيدىڭ العىسوزىمەن شىقتى.
«قاراڭىز: باركوۆا قازىردىڭ وزىندە جازۋدا وزىندىك فورماسىن تاۋىپ ۇلگەرگەن – ول ەشقاشان مەترگە جۇگىنبەيدى, ول ريفمالاردىڭ ورنىنا اسسونانستاردى جاقسى كورەدى, ولەڭدە جەكە مۋزىكاسى بار – تارتىمدى, ادەيى دورەكى, ستيحيالىق اسەرگە جەتەلەيدى.
قاراڭىز: ونىڭ وزىندىك مازمۇنى بار. قانداي دەسەڭشى؟! تازا پرولەتارلىق كوسميزمنىڭ سەرپىنىنەن, رەۆوليۋتسيالىق زورلىق-زومبىلىق پەن شوعىرلانعان تراگەديادان, بولاشاققا وتكىر, ازاپتى پايىمداۋدان اسىل جانە قابىلدانباعان ماحابباتتىڭ ەڭ شىنايى ليريكاسىنا دەيىن», دەپ اعىل-تەگىل اق ءسوزىن جازادى.
كەيىن لۋناچارسكي اقىندى ءوزىنىڭ حاتشىلىعىنا جۇمىسقا شاقىردى, ءتىپتى كرەملدەگى جەكە پاتەرىنەن ورىن بەردى. الايدا ءبىر كۇنى لۋناچارسكي مەن بوگدانوۆتىڭ لەنين تۋرالى اڭگىمەسىنەن وعان رەۆوليۋتسيانىڭ ىشكى سىرىن ايشىقتايتىن سويلەم جەتتى. ءسويتىپ, اركىمنىڭ ساياسي جەكە كوزقاراسىنىڭ اسەرىنەن باركوۆا قولداۋشىسىنان قول ۇزەدى. اقىندى ادەبي ورتادان الىستاتا باستادى. ال ولەڭدەرى بۇرىنعىدان دا بۇلقىنا ءتۇستى.
قىلىشىنان قان تامىپ تۇرعان زاماندا اننا باركوۆانىڭ «بۇلقىنعان» جىرلارى, ارينە, ەشكىمگە ۇنامايدى. ال مۇنداي اقىنداردى سويلەتپەۋدىڭ امالىن بيلىك ارقاشان تابادى. ماسەلەن, «كونتررەۆوليۋتسيالىق ارەكەتتەرى ءۇشىن» ايىپتاۋ.
تىركەۋ كارتاسىنا قاراعاندا, باركوۆا 1934 جىلى 26 جەلتوقساندا قاماۋعا الىنىپ, تەك 1935 جىلى 26 ناۋرىزدا كسرو نكۆد-نىڭ كەزەكتەن تىس وتىرىسىندا «كونتررەۆوليۋتسيالىق قىزمەتى ءۇشىن» بەس جىلعا لاگەرگە كەسىلدى.
ول تۇرعان پاتەردە ولەڭ داپتەرلەرى مەن بلوكنوتتار تابىلعان. ولاردان كونتررەۆوليۋتسيالىق بۇلىككە, ءستاليندى قۇلاتۋعا ۇندەگەن شاقىرۋلاردى كورگەن.
ءيا, ءۇشىنشى اننانى لاگەرگە اپارعان ءوز ولەڭدەرى. ەڭ الدىمەن, بەس جىل (1934-1939) قارلاگتا جازاسىن وتەدى, كەيىن سولتۇستىك پوليار شەڭبەرىنە جاقىن ورنالاسقان ابەزدە سەگىز جىلدان اسا ءجۇردى (1948 – 1956), اقىرىندا, جەتى جىل – ءسىبىر جانە موردوۆيا لاگەرلەرىندە (1958-1965) وتىردى. اقىن قارلاگتا وتكەن ازاپتى كۇندەرىن جازادى:
«دالا مەن اسپان دا, جابايى جەل دە – ءولىم مەن ازعىندىق سىندى. ءيا. كوردىم, ۋا قۇداي, ۇلى توزاق بار. تەك ول تابىتتىڭ ارعى جاعىندا ەمەس, مىنە, مۇندا – مەن تۇرعان جەردە. بوراننىڭ ەسسىزدىگى وتتان دا ىستىق» (قاراعاندى, 1935).
اننا باركوۆا جيىرما جىلدان استام ءومىرىن تۇرمەدە وتكىزدى. سويتسە دە, قاتىگەز زامان اقىننىڭ ازات ويىن, ەركىن رۋحىن سوندىرە المادى. ول 1939 جىلى 26 جەلتوقساندا قاراباستان بوساتىلسا دا ماسكەۋگە قايتارىلعان جوق. كوپ ۇزاماي جالعان جالاعا قۇرىلعان تۇتقىنداۋلار قايتا جالعاستى. 1956 جىلدىڭ قاڭتارىندا دا ول قايتا بوساتىلىپ, قايتا تۇتقىندالدى. حرۋششەۆتىك توڭنىڭ «ەرىگەنىنە» قاراماستان, تەرگەۋشىلەر اقىننىڭ قولجازبالارىن ءالى دە «قوعامعا قاۋىپتى» دەپ سانادى. ءۇشىنشى اننانى اياقسىز ايىپتاۋلاردان ا.ت.تۆاردوۆسكي قۇتقاردى. ول 1965 جىلى تولىق اقتالىپ, ماسكەۋگە ورالادى. بەيبىت ومىردە دە اقىننىڭ جولى بولمادى: ولەڭىن ەشكىم باسپايدى, ءبارى الاكوزدەنىپ, سىرت اينالادى. ءتىپتى جارتى عۇمىرىن لاگەردە وتكىزگەن باركوۆاعا «ودان دا ولە قال» دەگەندەر دە بولدى. مۇنداي اۋىر سوزدەرگە اقىن حاتتارىندا جاۋاپ جازادى.
«جەك كورۋشىلىكتەن جوعارى تۇرۋ كەرەك پە؟ وتىز جىل بويى قۇلدىق, قۋعىن-سۇرگىن, اڭدۋ, بارلىق ماسقارالىقتان جوعارى تۇرۋ ءۇشىن بە؟ ىستەي المايمىن! مەن اۋليە ەمەسپىن. مەن – قاراپايىم اداممىن. تەك وسى ءۇشىن تاريح ارباسى وتىز جىل بويى مەنى دوڭگەلەكتىڭ استىنا تاپتادى. الايدا جانىمدى العان جوق. مۇگەدەك قىلدى, بىراق ءتىرىمىن».
ەۆتۋشەنكو اننا باركوۆا تۋرالى ماقالاسىندا: «تۇرمە مەن لاگەر ادامنان قۇداي مەن پوەزيادان باسقاسىنىڭ ءبارىن تارتىپ الا الادى. ولەڭ ءسوز اۋەنى ارقىلى وي سالاتىندىقتان ەستە قالادى. بوتەن ولەڭدەردى كىتاپقا قاراماي-اق وقۋعا بولادى. قاعاز بەن قالامسىز دا ولەڭ جازۋعا بولادى – ويمەن. پوەزيا تاركىلەنبەيدى, ويتكەنى ساناعا قول سۇعۋ مۇمكىن ەمەس. پوەزيا جاننان اجىرامايتىن ۇجدان سياقتى. اقىنداردى ولتىرۋگە بولادى, ال پوەزيا ماڭگىلىك. اقىندار قورلانسا دا توزبايدى. اقىنداردى دانتە سياقتى قۋىپ جىبەرۋگە بولادى, بىراق ولاردىڭ پوەزياسى قۋىلعان جوق», دەيدى. شىنىندا دا, تاريحتا اقىن-جازۋشىلارعا قارسى قانشاما وق اتىلدى. احمەت, مىرجاقىپ, ماعجاندار ءولدى, بىراق ولەڭدەرى قالدى.
