كوللاجدى جاساعان امانگەلدى قياس, «EQ»
«العا كەتكەن ادامدى ارتتا قالعان ادام تاياقپەن تۇرتكىلەپ جۇرەتىنى نەسى؟» دەگەن سۇراققا باتىل جاۋاپ ىزدەگەن قايران, اباي؟! عاسىردان استام ۋاقىت بۇرىن اباي باسقانىڭ باعى جانعان بويدا كورە المايتىن ادامنىڭ بويىن قىزعانىش وتى بيلەپ كەتەتىنىن قالاي ايتتى ەكەن؟ قارا باسىنىڭ باعى اشىلماعانىن باسقالاردىڭ وزىپ كەتكەنىنەن كورەتىن قازاقتىڭ بويىنا بىتكەن بۇل جامان قاسيەت بىزگە وپا بەرمەسىنە ابدەن كوزى جەتكەن ابايدىڭ دا اشۋعا مىنگەنىن جانىممەن تۇسىنەمىن. «باس باسىنا بي بولعان وڭكەي قيقىم» دەگەن اۋىر ءسوزدى حالقىنا قارنى اشقان سوڭ ايتقان دا.
ابايدان وي قالعان با؟! مىنا ءسوزىنىڭ تۇبىنە تەرەڭ بويلاپ قاراڭىزشى: ء«اربىر جالقاۋ كىسى قورقاق, قايراتسىز تارتادى; ءاربىر قايراتسىز قورقاق, ماقتانشاق كەلەدى; ءاربىر ماقتانشاق قورقاق, نادان كەلەدى; ءاربىر اقىلسىز نادان, ارسىز كەلەدى; ءاربىر ارسىز جالقاۋدان سۇرامساق, ءوزى تويىمسىز, ونەرسىز, ەشكىمگە دوستىعى جوق جاندار شىعادى». قازاقتىڭ قيتۇرقى قارىم-قاتىناسىنداعى جاتىپىشەرلىك تىزبەكتىڭ تولىققاندى لوگيكالىق جولىن قالاي ءدال كورسەتكەن؟! شىنىندا دا ءبىزدى تامىرىمىزدان بۋىندىرىپ تۇرعان ەڭ ءبىرىنشى جاۋىمىز جالقاۋلىق ەكەنىن اباي تاپ باسىپ ايتقانىن ۋاقىت ءالى كۇنگە دەيىن دالەلدەپ تۇر.
ءدال قازىر جەر باسىپ جۇرگەن قازاقتىڭ دا بارلىق دەرتى سول جالقاۋلىقتان بالالاپ جاتقانىن ءبىر-بىرىمىزدەن جاسىرعاننان تىرشىلىگىمىز جاقسارىپ كەتسە, قانەكەي؟! جالقاۋلىعىن جاسىرعىسى كەلىپ تۇراتىن قازاق قازىردە دە ءىسى العا باسقان ادامدى تالاۋعا دايىن تۇرادى. ەڭ اياعى, باياعى سوزگە توقتايتىن قالپىمىزدان دا ايىرىلىپ قالۋدىڭ از-اق الدىندا تۇرمىز. اۋزىنىڭ دۋاسى بار ادامعا قۇلاق قويۋ, ۇلكەن ادامدى سىيلاۋ دەگەن ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدان دا ادا بولا باستادىق.
باسقا باسقا, ءار وتباسىنىڭ وزىندە مەيىرىم مەن سۇيىسپەنشىلىك ازايىپ بارادى. «وتان وتباسىنان باستالادى» دەسەك, بۇل – جاقسى قۇبىلىس ەمەس. كۇن ۇزاققا سىرتتا ءجۇرىپ, كەشكە عانا باسى قوسىلاتىن ءبىر ءۇيدىڭ ادامى رۋحاني سىرلاسۋدان قالدى. اكەسى ءبىر جاقتا, شەشەسى ءبىر جاقتا, بالالارى ءار بۇرىشتا ءبىر-ءبىر سمارتفوندى شۇقىلاپ وتىراتىن بولدى. ءبىر-بىرىمەن شارۋاسى بولسايشى؟! اكە بالاسىنا اقىلىن ايتۋعا موينى جار بەرمەيدى. ۇنەمى مۇرنىنان شانشىلىپ جۇرەتىن شەشەسىنىڭ جۇگەرمەكتەرىنە قاراۋعا مۇرشاسى جوق. بالالار اتا-انانىڭ مەيىرىمىنە ەمەس, سانانى بىلدىرتپەي ۋلايتىن ايفونعا ۇمتىلعان زامان تۋدى. وسىدان 70-80 جىل بۇرىن البەرت ەينشتەيننىڭ ايتقان ءسوزى ءدال كەلگەنىنە قايران قالاسىڭ: «اقپاراتتىق تەحنولوگيالار قارىشتاپ دامىعان كەزدە دۇنيەگە جارىمەس ۇرپاق كەلەدى».
قازىر قازاق قوعامىندا ءينفانتيلدى ادامدار ءوسىپ كەلە جاتقانىن جاسىرعاننان جارامىز جازىلىپ كەتە قويمايدى. الگى اباي ايتقان جالقاۋ ادام ەندى الدىنا ءتىپتى ماقسات قويۋعا ەرىنەتىن كۇنگە كەلىپ جەتتى. جاستار تۇرماق, بۇرىن نەمەرەسىن تاربيەلەپ, ومىردەن كورگەن-بىلگەنىن ساناسىنا قۇيىپ وتىراتىن اتا-اجەنىڭ ءوزى سول بالالاردىڭ ەرمەگىنە ەرىپ, كۇندىز-ءتۇنى گادجەتتىڭ جەتەگىندە ءجۇر. الپىستان اسىپ, اتالى ءسوز ايتىپ وتىراتىن كوشەلى كىسىلەردىڭ قاراسىن كورمەيتىن بولدىق وسى كۇنى. كەسەك تۋراپ, وقشاۋ وي ايتاتىن ادام ازايىپ كەتتى. سودان دا بولار, قوعامىمىزدا ەيدجيزمنىڭ سارىنى قاتتى بايقالادى. مۇنىڭ استارىندا نيگيليزمنىڭ جاتقانى ءتىپتى دالەلدەۋدى كەرەك ەتپەيدى. ءبارىن جوققا شىعارۋ ءتۇپتىڭ تۇبىندە جاقسىلىققا اپارا قويۋى – ەكىتالاي.
ۇرپاقتاردىڭ ءبىر-ءبىرىن تۇسىنبەۋى – ارينە, بۇگىن عانا پايدا بولعان جاعدايات ەمەس. بۇل – ادامزاتتىڭ الدىنا ءتۇسىپ جورتىپ كەلە جاتقان ماڭگىلىك سۇراق. كەلىسەمىن, اتا-انا اتا-انا ەكەنىن, بالا بالا ەكەنىن مىندەت قىلمايتىن جاعدايدا نيگيليزمدى سونشالىقتى قاۋىپتى دەپ باعالاۋدىڭ قاجەتى جوق شىعار. ولاي دەيتىنىم, ادامزات پروگرەسى وسى ۇرپاقتار اراسىنداعى پىكىرتالاس ارقىلى جۇزەگە اسىپ كەلەدى. دەگەنمەن دە بۇگىنگى قازاق قوعامىنداعى نيگيليزم ءبىزدى ۇشپاققا شىعاراتىن كۇيدە ەمەس ەكەنىن كوز كورىپ وتىر. كۇن ۇزاققا الەۋمەتتىك جەلىدە ءبىر-ءبىرىن جوققا شىعارۋدان جالىقپايتىن جۇرت ءسوزدىڭ پارقىن بىلۋدەن قالىپ بارا جاتقانى بىلاي تۇرسىن, وزدەرىن ۆيرتۋالدى الەمدەگى قايتپاس قايسار باتىرداي سەزىنەدى. بۇعان اعا ۇرپاق تا كىنالى دەر ەدىم.
شىنىندا دا اۋزىنان ءسوزى, قوينىنان ءبوزى ءتۇسىپ تۇرعان, ەكى ءسوزدىڭ باسىن قوسىپ, جاستارعا ءجون-جوسىق كورسەتۋگە جارامايتىن الدىڭعى تولقىن اعالاردى اقپارات اعىنىندا ەركىن جۇزەتىن جاس بۋىننىڭ سىيلامايتىنى دا سودان بولار. قيىن جاعداي! باعزى زامانداردان قانىمىزعا سىڭگەن «اتا جولىن قۋعان ۇرپاق» دەگەن قاسيەتتى دە كيەلى ادەت-عۇرپىمىزدان ايىرىلا باستاعاندايمىز. وسىنىڭ ءبارى جينالا كەلە ەرتەڭگى كۇنىمىزدى ب ۇلىڭعىر ەتەتىنى – باسى اشىق اقيقات. ولاي دەيتىنىم, قازاقتى تالاي سىننان امان الىپ كەلە جاتقان ۇرپاقتار ساباقتاستىعىنىڭ ءجىبى جىڭىشكەرىپ بارا جاتقانى شىمبايعا باتادى. قاي قوعامدا دا, قاي زاماندا دا ۇلكەننىڭ تاجىريبەسى مەن جاستىڭ كۇش-جىگەرى توعىسقاندا عانا العا جىلجي الامىز. بۇل ەكەۋى لوگيكالىق بايلانىستا ەكەنىن ەشكىم جوققا شىعارا الماسا كەرەك. ۇرپاقتار ەستافەتاسى جاسامپازدىققا قۇرىلعاندا عانا ءبىز مىقتى مەملەكەت قۇرا الامىز. الدىڭعى تولقىن اعالار قاتارىنا قوسىلعان بىزدەر دە ەندى قوعامدا بولىپ جاتقان بارلىق وقيعاعا ءوز ءۇنىمىزدى قوسىپ وتىرعانىمىز دۇرىس دەپ سانايمىن.
«نەمەنە, ءوزىن پياريت ەتپەسە وتىرا المايتىن ادام با, الدە تاعى ءبىر ۇلكەن قىزمەتتەن دامەسى بار ما, ۇيىندە تىنىش جاتپاي ما ەكەن؟!» دەگەن ءسوزدى دە قۇلاعىم شالاتىنىن بىلە تۇرا, بۇگىن قولىما قالام الىپ وتىرمىن. بىرەۋ قولدار, بىرەۋ قولداماس. ءار ادامنىڭ قۇقىعىن سىيلاۋ – بويعا بۇرىننان بىتكەن قاسيەت. ونىڭ ۇستىنە, مەن ءوز ومىرىمدە قىزمەتتەن دە, ماقتاعاننان دا كەندە بولعان جوقپىن. داتتاعاننىڭ دا نەبىر ءتۇرىن كوردىم. بىراق ەكەۋىنە دە سەلت ەتپەدىم دەسەم, وتىرىك بولار ەدى. مەن دە ادام بالاسىمىن. پەندەمىن. ماقتاسا, مارقايىپ قالاتىنمىن. داتتاسا, قاپالانعانىم دا راس. الايدا ماقتاۋ ءسوزدى ەستىگەندە اسپانعا ۇشىپ كەتكەن جوقپىن. ال داتتاۋ سوزگە بولا ۇنجىرعامدى تۇسىرگەن ەمەسپىن. ءومىردىڭ ءمانىن شىن تۇسىنگەن ادام بارىنە سابىرمەن قاراۋ كەرەكتىگىن ەرتە ۇققانىما قۋانامىن. ونىڭ ۇستىنە, ادەمى ءبىر ءتامسىل بار: «دوسىڭنان قورىقپا, كوپ بولسا, ساتىپ كەتەدى. جاۋىڭنان قورىقپا, كوپ بولسا, اتىپ كەتەدى. نەمقۇرايدىلىقتان قورىق, ول ساتىپ تا, اتىپ تا كەتەدى». وسىنىڭ دۇرىستىعىنا كوزىم جەتكەندىكتەن بولار, توماعا-تۇيىقتىقتان اۋلاق بولۋدى ساناما سىڭىرگەنمىن. كوكىرەكتەگى سىندارلى ءسوزدى ادام ەرىككەننەن ايتپايدى, قاۋىپ ەتكەننەن ايتادى.
وسى كۇندەرى ۇققان جايت: ەل ءۇشىن ءومىر بويى تىنىم تاپپاعان ادام ءومىرىنىڭ سوڭعى كۇنىنە دەيىن سول حالىقتىڭ قامىن ويلاماي وتىرا المايدى. قازىرگى كەزدە ومىرلىك بەلسەندى ۇستانىمىڭنىڭ ءوزىن دۇرىس تۇسىنگىسى كەلمەيتىن ورتاعا ەل ءۇشىن, حالىق ءۇشىن ايتاتىن قۇدايشىلىق ءسوزىڭدى دە وتكىزۋ – قيىننىڭ قيىنى. وسى ءسوزىمدى باسقا بىرەۋ قالاي تۇسىنەر ەكەن دەپ قيپاقتاپ وتىراتىن حالگە جەتتىك. بىراق ارتىمىزدان ەرگەن ۇرپاققا كەلىستى ءسوزىمىزدى ايتپاي قالۋ, وزىڭە ءجون-جوسىقسىز ايتىلاتىن ايىپتاۋدان قورقىپ, ۇيىڭدە بۇعىپ وتىرا بەرۋ – مەملەكەتكە جاۋىزدىق ويلاۋمەن بىردەي.
بارلىق ادامعا جاقسى ادام بولىپ كورىنۋدەن اسقان كوڭىلدىڭ تىنىشتىعى بار ما ەكەن؟! جوق. دەسەك تە, بۇلاي بولۋى مۇمكىن ەمەس. تولىق اقيقاتقا جەتۋدىڭ قيىندىعى دا وسى ءسوزدىڭ تۇڭعيىعىندا بۇعىپ جاتقانىن بايقار ەدىڭىز. ەگەر ءسىز ەڭ الدىمەن ءىستىڭ مۇددەسىن ويلايتىن ادام بولساڭىز. ەگەر ءسىز ءوز ەلىڭىزگە شىنىمەن جانىڭىز اشيتىن تۇلعا بولساڭىز. ەگەر ءسىز جۇرتىڭىزدىڭ ەرتەڭىن ويلايتىن ۇلتشىل ءھام مەملەكەتشىل قايراتكەر بولساڭىز. وسى سويلەمدەردىڭ ءزىل-باتپان جۇگىن ءسىز ومىرىڭىزدە سەزىنىپ كوردىڭىز بە؟ ال مەن بۇل جولدىڭ ەڭ قيىن جول ەكەنىن 1995 جىلى قىزىلوردا وبلىسىنا اكىم بولىپ تاعايىندالعان كۇننىڭ ەرتەسىنە-اق ۇقتىم. ەلىن سۇيگەن ادامنىڭ بارلىق ادامعا جاعۋى مۇمكىن ەمەستىگىن ءتۇسىندىم. ويتكەنى كوزما پرۋتكوۆ ايتپاقشى, «نيكتو نە وبنيمەت نەوبياتنوگو». شىنىندا دا حالىقتىڭ ءبارىن قۇشاعىڭا سىيدىرا المايسىڭ. قۇشاعىڭا سىيدىرعاندارى العىس ايتادى. سىيماي قالعاندارى قارعىس ايتادى. ەڭ قيىن شارۋا وسى. وسىنىڭ ءوزى-اق سەنىڭ جانىڭدى جەيتىن سۇيكىمسىز سۇراق ەكەنىن جاقسى بىلەمىن. كوكىرەگى وياۋ, كوزى قاراقتى ادام وسى ويىمنىڭ استارىندا قانشالىقتى جان ازابى جاتقانىن تۇسىنەدى دەپ سەنەمىن.
ساياسات «قۋلىق» دەگەن ماعىنانى بىلدىرەتىنىن كوپ ادام ايتادى. مۇمكىن. بىراق ءوز باسىم ساياساتتا ءجۇرىپ قۋلىققا سالىنعان ەمەسپىن. «ارىم – جانىمنىڭ ساداعاسى» دەپ ءجۇرىپ ەڭبەك ەتتىم. اۋىردىڭ ۇستىمەن, جەڭىلدىڭ استىمەن جۇرگەننەن بويىمدى اۋلاق ۇستادىم. سەبەبى جەلكەمنەن حالىق قاراپ تۇرعانىن ۇنەمى سەزىنىپ وتىراتىنمىن. باسقا شارۋانىڭ ءبارىن بىلاي قويعاندا, توقسانىنشى جىلداردىڭ بارلىق تاۋقىمەتىن قىزىلوردانىڭ, جىلۋ مەن جارىقسىز قالعان قيىن كەزدى شىمكەنتتىڭ, سۋ تاسقىنىنىڭ توتاناعىن شىعىستىڭ, ءدىني ەكسترەميزمنىڭ جان تۇرشىگەرلىك الاپاتىن اقتوبەنىڭ جانە قورداي جەرىندەگى ۇلتارالىق قاقتىعىس قاسىرەتىن اۋليەاتانىڭ جۇرتىمەن ءبولىسۋدى تاعدىر ماڭدايىما جازدى. بارلىق جەردە حالىقتى بىرلىككە شاقىرا ءبىلدىم. بارلىق جەردە حالىقپەن اقىلداسىپ, شارۋا ىستەدىم. بارلىق قيىندىقتى حالىقپەن بىرگە ءجۇرىپ جەڭىپ شىقتىم. بەس وبلىستى باسقارعاندا دا باستى ماقساتىم قولىمنان كەلگەنشە حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن جاقسارتۋ بولدى. حالىقپەن جاقىن بولىپ, قاشاندا تىلەگىن ورىنداۋعا تىرىستىم. سول ميسسيامدى قانشالىقتى ورىنداي الدىم, ونى حالىق ءوزى باعالاي جاتادى.
قىزىلوردا وبلىسىنا اكىم بولىپ بارعان العاشقى كۇندەر ءالى ەسىمنەن كەتپەيدى. وبلىس – ءوزىمنىڭ تۋعان جەرىم. ايماقتى جاقسى بىلەمىن. بىراق اكىمدىك قىزمەتكە العاش كىرىسكەن كۇندەرى «نەدەن باستاۋ كەرەك؟» دەگەن سۇراق كولدەنەڭدەپ تۇرىپ الدى. اياق استىنان قازاق ادەبيەتىنىڭ كلاسسيگى ءابدىجامىل نۇرپەيىسوۆ اعام كەلە قالماسى بار ما؟! ول كىسى ايتتى: «بەردىبەك, ارال اۋدانىندا اقباستى دەگەن مەنىڭ تۋعان جەرىم بار, سول جەردىڭ حالقىنا بارىپ سۇحباتتاس».
كەيىننەن ويلاپ وتىرسام, ابە ء«بىرىنشى كۇننەن حالىقتىڭ ورتاسىندا بول» دەگەندى مەڭزەگەن ەكەن. مۇنى ەشقاشان ەستەن شىعارعان ەمەسپىن. «ەل ءىشى – التىن بەسىك» دەگەن قازاقتىڭ ماتەلى بار. راس ءسوز. ەلدىڭ ىشىنە كىرسەڭ, كوپ نارسەگە قانىعاسىڭ. ءبىر بارىپ, ەكى بارىپ, ءۇش بارىپ, قويا سالعان بولمايدى. جۇيەلى بارىپ تۇرۋ كەرەك. ويتكەنى حالىق – ۇلىقتىڭ اقىلىن ازدىرمايتىن, سەزىمىن سوندىرمەيتىن ۇلى كۇش. وسى ءسوز مەنىڭ ەل باسقارۋداعى كىرشىكسىز كرەدوما اينالىپ كەتتى. شىنىندا دا كابينەتتە وتىرىپ, حالىقتىڭ مۇڭىن جوقتاۋ – دياگنوزىڭدى بىلمەي, ءدارى ىشۋمەن بىردەي.
ءوزىم قانداي جاۋاپتى قىزمەتتە ىستەگەن كەزدە دە كەز كەلگەن اداممەن اشىق بولدىم. تۇلكىبۇلاڭعا سالعان كەزىم جوق. سوندىقتان دا باسقالاردىڭ دا ءوز ويىن كۇلبىلتەلەمەي تىكەسىنەن ايتقانىن قالادىم. كوزىڭشە دۇرىس اڭگىمە ايتىپ تۇرىپ, بىلاي شىعا بەرە باسقا اڭگىمە ايتاتىن ادامدار دا بولدى. كەيبىرەۋلەردىڭ الدىمدا وتىرىك سويلەپ, اشىقتان اشىق جاعىمپازدانىپ تۇرعانىن كورگەندە قاتتى ۇيالاتىنمىن. ويتكەنى ونداي ادامداردىڭ تالاي ەكىجۇزدىلىك تانىتقانىن دا كورگەنمىن. ءومىردىڭ ءتاتتىسىن دە, اششىسىن دا كوردىم. تىرشىلىكتىڭ ءمانى ماتەريالدىق قۇندىلىقتا ەمەس ەكەنىن جاقسى بىلەتىندىكتەن ەشقاشان اشكوزدىكپەن بايلىق جيناعان ەمەسپىن. ادام تولىققاندى ءومىر ءسۇرۋ ءۇشىن كوپ نارسە كەرەگى جوق. وعان تازا ەڭبەكپەن جەتۋگە ابدەن بولاتىنىن ءوز باسىمنان بىلەمىن.
تاكەجان بولىس بولعاندا ابايدىڭ جەر شۇقىپ قالاتىنى ەسىڭىزدە مە؟ ول جايدان-جاي باسىن تومەن ءتۇسىرىپ وتىرمايدى. بۇگىن بولىس بولعان ءىنىسى ەرتەڭ ورىنتاعىنان تۇسكەندە نە بولادى دەگەن سۇراقتىڭ توڭىرەگىندە مازاسى قاشادى. سوندىقتان دا بۇل جاعدايدى مەن دە و باسىنان دۇرىس قابىلداۋعا ءوزىمدى دايىنداعانمىن. قىزمەتتەن دە ارتىڭا قارايلاماي كەتكەننەن اسقان باقىت بار ما؟! ەڭ باستىسى, كەز كەلگەن قىزمەتتى جاقسى اتپەن, ابىرويمەن اياقتاي بىلگەنگە ەشنارسە جەتپەيدى. كەز كەلگەن باسشى كەيىن كوڭىلىنىڭ تىنىشتىعى ءۇشىن وسىنى ەڭ الدىمەن ويلاۋى قاجەت.
كوڭىل دەمەكشى, ادامنىڭ جانىنان اۋىر ەشنارسە جوق. «كىسىنىڭ كوڭىلى ءبىر اتىم ناسىبايدان قالادى». مىنا قامشىنىڭ سابىنداي قىسقا ومىردە ادامداردىڭ ءبىر-بىرىمەن سىيلاسىپ, اۋىزبىرشىلىكتە جۇرگەنىنە نە جەتسىن. سايتاننان سۇراپتى دەيدى: «سەن نەدەن قورقاسىڭ؟». ول ايتقان ەكەن: «مەن ءبىر-اق نارسەدەن قورقامىن. ادامداردىڭ اۋىزبىرشىلىگىنەن». مەنىڭشە, وسىندا كوبىمىز ءمان بەرە بەرمەيتىن ۇلكەن ومىرلىك فيلوسوفيا جاتىر.
وسى جەردە بۇگىنگى قاداپ ايتقىم كەلگەن قاۋىپتى ماسەلەگە دە كەلىپ جەتتىك. قازاققا قازىر بىرلىك اۋاداي قاجەت. تۇسىنەمىن, ءبىز بىرلىك تۋرالى ايتا-ايتا بۇل ءسوزدى جاۋىر قىلىپ جىبەرگەنىمىز راس. دەگەنمەن بىرلىك تۋرالى ايتپاي تۇرا المايمىز. اسىرەسە قازىرگىدەي ەسكى جۇيەدەن جاڭا قازاقستانعا ءوتىپ جاتقان تۇستا. بۇگىن ءبىزدىڭ قوعامىمىزدا ءوزارا اقپاراتتىق سوعىس ۋشىعىپ بارا جاتقانىن جالقاۋ ادام عانا بايقامايتىن بولار. مۇنىڭ اياعى جاقسىلىققا اپارمايتىنىن جاقسى بىلەمىن. كوزگە ايتقاننىڭ ءزارى جوق, ءبىزدىڭ تۇبىمىزگە ءبىر جەتسە, وسى ۆيرتۋالدى باتىرلىق جەتەدى. الەۋمەتتىك جەلىدەگى ىشكى تارتىس-توبەلەسىمىز ءوز ورتامىزدا قالىپ قويسا, يگى عوي. جوق. ءبىزدىڭ ديسكۋسسياعا قۇرىلماعان, ء«ارى تارت تا, بەرى تارت» كۇيكى اڭگىمەمىزدىڭ ءبارىن كوپتەگەن شەتەلدىڭ زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى ساراپتاپ وتىر.
ءدال وسى جاعداي ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ وركەندەي تۇسۋىنە باستى كەدەرگى كەلتىرىپ وتىرعانىن استىن سىزىپ ايتقىم كەلەدى. ساياساتتا «تاۋەكەل» دەگەن كاتەگوريا بار. كەز كەلگەن شەتەلدىك ينۆەستور تىنىشتىق پەن بىرلىك ورناعان ەلگە قارجى قۇيادى. ال بىرلىگى جوق جەرگە ات باسىن بۇرمايتىنى تاعى اقيقات. مىنە, ءبىز نەگە بىرلىك تۋرالى ايتۋدان, ەلدى بىرلىككە شاقىرۋدان جالىقپايمىز؟! ماسەلە وسىندا. ونىڭ ۇستىنە, ىنتىماعى جوق ەلدى الاساپىرانعا اينالدىرىپ جىبەرۋ دە وتە وڭاي شارۋا ەكەنىن كەشە عانا بولعان قاڭتار وقيعاسى كەزىندە ءوز باسىم انىق بايقادىم. سوندىقتان دا ءدال قازىر ەلدىك شارۋالاردى ويلايتىن ءاربىر ازامات وسى ماسەلەنىڭ بايىبىنا تەرەڭ ۇڭىلگەنىن قالار ەدىم.
ەكى ايدىڭ شاماسىندا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆتىڭ قابىلداۋىندا بولدىم. جاڭا قازاقستان جونىندەگى ءوز ويلارىممەن ءبولىستىم. بىراق ەندىگى جەردە ۇلكەن قىزمەت تۋرالى اڭگىمە بولعان ەمەس. ونى ءوزىم دە قالامايمىن. ءار نارسەنىڭ جونىمەن بولعانىن جاقسى كورەمىن. سوندىقتان دا ەندى بىزدەن كەيىنگى ۇرپاقتىڭ ءوز قابىلەتىن كورسەتەتىن كەزى كەلدى. جالپى العاندا, وتانىمنىڭ, ۇلتىمنىڭ بولاشاعى ءۇشىن قازىرگى جاڭا بۋىنعا تاجىريبەم مەن ءبىلىمىمدى بولىسۋگە دايىن ەكەنىمدى جەتكىزدىم.
پرەزيدەنتتىڭ قازىرگى تاڭدا جاساپ جاتقان جۇيەلى جۇمىسىن تولىق جانە تۇپكىلىكتى قۋاتتايمىن. كوپكە بەلگىلى شارۋالاردى قايتالاپ جاتقىم كەلمەيدى. ءبىر ايتارىم, قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى قوعامدا ادىلدىك ورناتۋدى ءوز قىزمەتىنىڭ لەيتموتيۆى ەتىپ العانى ايدان انىق. ءسوز جوق, ادىلدىك تەك ءتيىستى زاڭدار قابىلداۋ ارقىلى ورنايدى. ال زاڭ قابىلداۋ ۋاقىتتى كەرەك ەتەدى. سوندىقتان دا بىزگە شىدامدىلىق قاسيەت كەرەك دەر ەدىم. زاڭ ۇستەمدىگى ورناعان كەزدە كوپتەگەن ماسەلە ءوز-وزىنەن وڭاي شەشىلەتىنىن تەرەڭ تۇسىنەتىن پرەزيدەنت جۇمىستىڭ وسى سالاسىنا العاشقى كۇننەن باتىل كىرىسكەنىن ەل جاقسى بىلەدى. ولاي بولسا, ونىڭ ويعا العان ءىسىن ابىرويمەن اياعىنا دەيىن جەتكىزۋى ءۇشىن ءبارىمىز سابىرلىق ساقتاپ, ءبارىمىز جان-جاقتى قولداۋ كورسەتكەنىمىز ابزال.
تاعى ءبىر ايتپاي كەتۋگە بولمايتىن جايت بار. حالىق اراسىندا ەسكى جۇيەنىڭ كادرلارىنان قۇتىلۋ ماسەلەسى كۇن تارتىبىنەن تۇسپەي تۇرعانى الەۋمەتتىك جەلىدەن ايقىن بايقالادى. شىنىندا دا قازىر كادر ماسەلەسى قيىن بولىپ تۇر. بيلىكتە وتىرعانداردىڭ كەيبىرى ءالى كۇنگە دەيىن وتىرىك اقپار بەرىپ, حالىقتى دا, پرەزيدەنتتى دە الداۋسىراتقانىن قويماي وتىرعانىن اشىق ايتۋىمىز كەرەك. ارينە, كادر اسپاننان سالبىراپ تۇسپەيدى. كادر ساياساتىندا ءۇش پرينتسيپ بار: ءبىرىنشى – كادرلاردى ىرىكتەۋ. ەكىنشى – كادرلاردى ورنالاستىرۋ. ءۇشىنشى – كادرلاردى تاربيەلەۋ. وسى ءۇش پرينتسيپ تولىق ۇيلەسىمدە بولعاندا عانا بىزدە كادر ساياساتى دۇرىس جولعا قويىلادى. قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى وسى ماسەلەنى قازىر مىقتاپ قولعا العانىن كورىپ وتىرمىن. سوندىقتان دا بۇل ءوز جەمىسىن بەرەدى دەپ ويلايمىن.
قورىتا ايتقاندا, حالقى ءۇشىن قولدان كەلگەننىڭ ءبارىن جاساۋدى باستى مۇراتى ەتىپ قويعان مەملەكەت باسشىسىنىڭ ساياساتىن قازىر جان-جاقتى قولداپ, حالىق ءبىرتۇتاس بولعاندا عانا ەلىمىزدىڭ كوسەگەسى كوگەرەدى. سوندا عانا ءبىز مەرەيلى مەملەكەتتەردىڭ قاتارىنا قايمىقپاي قوسىلا الامىز. ماعان ءيزرايلدىڭ ەكس-پرەمەر-ءمينيسترى گولدا مەيردىڭ ءسوزى ەرەكشە ۇنايدى: «پەسسيميزم – ەتو روسكوش, كوتورۋيۋ ەۆرەي نە موگۋت سەبە پوزۆوليت». ءار حالىق ءۇشىن دە اقيقات ءسوز وسى. قارا اسپاندى توندىرە بەرگەننەن جىرتىعى جامالعان ەلدى كورگەن جوقپىن. ءبىز شىن مانىندە الداعى كۇنگە وپتيميزممەن قاراي بىلگەندە عانا الدىڭعى قاتارلى حالىققا اينالامىز. ال ول ءۇشىن بىزدە قازىر وتە قولايلى ءسات تۋىپ تۇر. وسى مۇمكىندىكتەن ايىرىلىپ قالماۋ, تاعى دا قايتالاپ ايتامىن, ءبىزدىڭ اۋىزبىرشىلىگىمىزگە تىكەلەي بايلانىستى. ايتارى جوق, تاريحي كەزەڭدە تۇرعان ءبىزدى بىرلىك قانا بيىككە كوتەرە الاتىنى داۋسىز.
بەردىبەك ساپارباەۆ,
مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى
