ەكونوميكا • 25 تامىز، 2022

«قارا التىن» ءوندىرىسىنىڭ قاراشاڭىراعى

30800 رەت كورسەتىلدى

ەلورداداعى ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانادا «عاسىرلىق ءداستۇر – تۇراقتى دامۋ» تاقىرىبىندا سەمينار ءوتتى. ءىس-شارا وتاندىق مۇناي-گاز كەشەنىنىڭ قاراشاڭىراعى – «ەمبىمۇنايگاز» كومپانياسىنىڭ 100 جىلدىعىنا وراي ۇيىمداستىرىلدى.

سەمينارعا ۇيىتقى بولعان «مۇناي-گاز كەشەنى ارداگەرلەرى» رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بىرلەس­تى­گىنىڭ جەتەكشىسى اناتولى تەگىس­باەۆ­تىڭ ايتۋىنشا، قىركۇيەك ايى­نىڭ العاشقى جەكسەنبىسى – مۇ­نايشىلار كۇنى. بيىلعى كا­سى­بي مەرەكە وتاندىق مۇناي-گاز كە­شەنىنىڭ باستاۋىندا تۇرعان «ەم­بى­مۇنايگاز» اكتسيونەرلىك قوعا­مى­نىڭ 100 جىلدىق مەرەيتويىمەن تۇسپا-تۇس كەلىپ وتىر.

– مۇنىڭ ءبارى – مۇنايشىلار ءۇشىن ۇلكەن مەرەكە، زور جەتىستىك. بىر­نەشە كۇننەن كەيىن اتىراۋ وڭى­رىندە تاريحى تەرەڭدە جاتقان كوم­پانيانىڭ مەرەيتويى كەڭ كولەمدە اتالىپ وتىلەدى. ءبىز وسىناۋ ايتۋلى وقيعانىڭ الدىندا سەمينار وتكىزۋدى ءجون كوردىك. ون­داعى ماقسات – وتكەنىمىزدەن ونە­گە الىپ، بۇگىنىمىزگە باعدار جاساۋ، اعا بۋىن مەن قازىرگى بۋىن­نىڭ اراسىنا التىن كوپىر بولۋ. وسىلايشا، سالاداعى جەتىس­تىك­تەر مەن كەمشىلىكتەردى سارالاي وتىرىپ، مۇناي-گاز كەشە­نى­نىڭ دامۋىنا ۇلەس قوسقاندى ءجون كور­دىك. ارداگەرلەردىڭ ايتارى كوپ. قازىرگىدەي الماعايىپ كەزەڭ­دە وتاندىق مۇناي-گاز سالاسى اردا­گەر­لە­رىنىڭ مول تاجىريبەسىنە، تە­رەڭ بىلىمىنە سۇيەنۋى كەرەك. ءبىز دە ءوز تاراپىمىزدان ورتاق ىسكە جۇمىلۋعا ءازىرمىز، – دەدى اناتولى تەگىسباەۆ.

قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى، مەم­لەكەت قايراتكەرى ۇزاقباي قا­را­باليننىڭ ايتۋىنشا، وتان­دىق مۇناي-گاز وندىرىسىندە «ەمبى­مۇ­ناي­گازدىڭ» الاتىن ورنى ەرەكشە.

– وسىدان 123 جىل بۇرىن ەمبى ءوڭىرىنىڭ قاراشۇڭگىل دەگەن جەرىنەن العاشقى مۇنايدىڭ بۇرقاعى اتىل­عان. سودان بەرى بۇل جەردە وتاندىق مۇناي ءوندىرىسىنىڭ نەگىزى قالانا باس­تادى. ينۆەستورلار كەلىپ، مۇ­ناي كوزدەرىن اشتى. 1922 جىلى دوسسور جانە ماقات كەن ورىندارىن يگەرۋ ءۇشىن «ەمبىمۇناي» ترەسى قۇرىلدى. سودان بەرى مۇنايلى ولكە ەلدىڭ دامۋىنا ەرەكشە سەرپىن بەرىپ كەلەدى. ءبىر عانا مىسال، ەكىن­شى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستا وسى ول­كەنىڭ مۇنايى اسكەري تەحني­كا­لاردىڭ ەركىن ءجۇرىپ-تۇرۋىنا پاي­دالانىلدى. سونىمەن قاتار «ەمبىمۇنايگازدىڭ» وتان­دىق مۇ­­ناي­شى مامانداردى دايار­لاۋ­داعى ورنى بولەك. ونى كاسىبي مامانداردى ازىرلەپ شىعارعان ۇستاحانا دەسە دە بولادى. ويتكەنى ەلى­مىزدەگى وزگە دە مۇناي كەن ورىن­دارىن يگەرۋدە ەمبىلىك مۇ­ناي­شىلاردىڭ سىڭىرگەن ەڭبەگى ەرەن. ەمبىدەن باستالعان مۇناي ءوندىرىسى ەل ەكونوميكاسىنىڭ التىن دىڭگەگىنە اينالدى. بۇگىندە قازاقستان الەمدە مۇناي قورى بو­يىنشا 12-ءشى ورىندا، گاز قورى بويىنشا 17-ءشى ورىندا تۇر. بۇل – ەمبىدەن باستالعان يگى ءىستىڭ جەمىسى، – دەدى ۇزاقباي قارابالين.

«قازمۇنايگاز» ۇلتتىق كومپانياسى باسقارما توراعاسىنىڭ بارلاۋ جانە ءوندىرۋ جونىندەگى ورىن­باسارى قۇرمانعازى ەسقا­زيەۆ­­تىڭ مالىمەتىنشە، بۇگىندە «ەم­بى­مۇنايگازدا» جىلىنا 2 ملن 640 مىڭ توننا مۇناي وندىرىلەدى.

– «ەمبىمۇنايگاز» كوم­پانيا­سى­نىڭ ەل ەكونوميكاسىنداعى ورنى ەرەكشە. كومپانيانىڭ بو­لا­­شاعى زور. وعان قولعا الىنىپ جاتقان جوبا-جوس­پارلار دا­لەل. ماسەلەن، تايسويعان پولي­گو­­نىندا 18 ملرد تەڭگەگە 3D سەيس­ميكالىق بارلاۋ جۇرگىزىلدى. 428 ملن توننا گەولوگيالىق قور بارى انىقتالدى. 5،5 مىڭ شارشى مەتر اۋماقتى قامتىعان مۇنداي اۋقىمدى بارلاۋ كومپانيا تاريحىندا العاش رەت جۇرگىزىلگەنىن اتاپ ءوتۋ كەرەك. بۇگىندە مۇندا 5،5 مىڭ ادام ەڭبەك ەتەدى. بۇدان بولەك، كومپانيانىڭ اينالاسىن­دا قىزمەت كورسەتەتىن جەكە كوم­پا­نيا­لاردا مىڭداعان ادام جۇ­مىس ىستەيدى. «ەمبىمۇنايگاز» بو­لا­شاققا سەنىممەن قارايدى. جي­ناقتالعان مول تاجىريبە مەن بىلىكتى ۇجىمنىڭ ارقاسىندا العا قويىلعان مىندەتتەردى ابىروي­مەن ورىنداپ كەلەدى. وسى بيىكتەن تۇسپەسىنە سەنەمىز، – دەدى قۇرمانعازى ەسقازيەۆ.

«مۇناي-گاز كەشەنى اردا­گەر­لە­رى» رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بىرلەستىگى وسىدان ءۇش جىل بۇرىن قۇرىلعان بولاتىن. بۇگىندە ونىڭ بىرنەشە وڭىردە فيليالى بار. مۇناي-گاز سالاسىندا تىنىمسىز تەر توككەن ەڭبەك ارداگەرلەرىنىڭ باسىن بىرىكتىرىپ وتىرعان ۇيىم­نىڭ قاتارىندا 20-دان استام عى­لىم دوكتورى مەن كانديداتى، باس­شىلىق قىزمەتتە بولعان 30-دان استام ارداگەر بار. ارداگەر دەگەن اتى بولماسا، ءالى كۇنگە دەيىن قاتاردان قالماي، وتاندىق مۇناي-گاز سالاسىنىڭ دامۋىنا حال-قادەرىنشە ۇلەس قوسىپ كەلەدى.

«ەمبىمۇنايگاز» كومپا­نيا­سى­نىڭ 100 جىلدىعىنا ارنالعان سەمينار مازمۇندى ءور­بى­دى. ءىس-شارا بارىسىندا تاريح­تان بولەك، وتاندىق مۇناي-گاز سالاسىنىڭ دامۋىنا قاتىستى كەلەلى ويلار، تىڭ ۇسىنىستار دا ايتىلدى.

ا

ەسكە سالا كەتەيىك، «ەمبى­مۇ­نايگاز» – «قازمۇنايگاز» ۇلت­تىق كومپانياسىنىڭ ەنشىلەس كا­سىپ­ورنى. ونىڭ تاريحى 1922 جىلى دوسسور جانە ماقات كەن ورىن­دارىن يگەرۋ ماقساتىندا «ەم­بى­مۇناي» ترەسى قۇرىلعان كەزەڭ­نەن باستاۋ الادى. كومپانيا قىز­مەتىنىڭ نەگىزگى باعىتتارى – گەو­لو­گيالىق بارلاۋ، مۇناي-گاز كەن ورىندارىن يگەرۋ، مۇناي مەن گازدى ءوندىرۋ جانە دايىنداۋ. «ەم­بىمۇنايگاز» اق قۇرامىنا اتىراۋ وڭىرىندەگى التى وندىرىستىك-قۇرىلىمدىق بولىمشە كىرەدى. ولار – «دوسسورمۇنايگاز»، «جىلى­وي­مۇ­نايگاز»، «جايىقمۇنايگاز»، «قاي­نار­­مۇنايگاز» مۇناي-گاز ءون­دىرۋ باسقارمالارى مەن ەكى قۇ­رى­­لىمدىق مەكەمە – «ەمبى­مۇ­ناي­ەنەرگو»، «وندىرىستىك-تەحني­كالىق قىزمەت ەتۋ جانە جابدىق­تار­دى جيناقتاۋ» باسقارمالارى.

«ەمبىمۇنايگاز» اق وندىرىلگەن مۇنايدى ىشكى نارىققا جىبەرۋمەن قاتار، ەكسپورتقا دا شىعارادى. ىشكى نارىققا مۇناي ەلدەگى مۇ­ناي وڭدەۋ زاۋىتتارى ارقىلى جەت­كىزىلەدى. ال ەكسپورتقا مۇناي ەكى نەگىزگى مارشرۋت: كاسپي قۇبىر كونسورتسيۋمى جانە وزەن – اتى­راۋ – سامارا قۇبىر جەلىلەرى ارقى­لى شىعارىلادى. تاۋارلىق گاز جوباسى «Qazaq Gaz» ۇلتتىق كومپانياسى ارقىلى جۇزەگە اسادى. «ەمبىمۇنايگاز» كومپانياسى اكتسيونەرلىك قوعام بولىپ قۇرىلعان 2012 جىلدان باستاپ 2021 جىل ارالىعىندا ۇلتتىق قورعا، رەسپۋبليكالىق جانە جەرگىلىكتى بيۋدجەتكە سالىق تولەمدەرى رەتىندە 1 ترلن 303 ملرد تەڭگەدەن استام، ال ءوڭىردىڭ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا 4 ملرد 900 ملن تەڭگەگە جۋىق قاراجات اۋداردى.

سوڭعى جاڭالىقتار

UNESCO احمەت بايتۇرسىن ۇلىن القالادى

احمەت بايتۇرسىن ۇلى • كەشە

اقاڭنىڭ «الىپپەسى»

رۋحانيات • كەشە

بۇل – جوسپارلى جوندەۋ

ايماقتار • كەشە

كوفە جانە ادەبيەت 7

ادەبيەت • كەشە

اڭىزعا اينالعان اۋلەت

قازاقستان • كەشە

بالالارعا بازارلىق

قوعام • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار