سوناۋ كەڭەستىك داۋىردە سالىنعان بۇل جولمەن تاۋلىگىنە ءۇش مىڭعا جۋىق كولىك جۇرەدى دەگەن بولجام جاسالعان. سول كەزدەگى ستاندارتتارعا سايكەس جۇك كولىگىنىڭ ءبىر وسىنە 6-8 توننا سالماق تۇسۋگە ءتيىس. ال قازىر ەلىمىزدە 13 تونناعا ارنالعان بىرىڭعاي ستاندارت قولدانىلادى. ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن «اتىراۋ – استراحان» ارالىعىنداعى جولمەن قاتىنايتىن كولىك اعىنى كۇرت كوبەيدى. ويتكەنى حالىقارالىق ماڭىزى بار بۇل جولمەن ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ كولىكتەرى اتىراۋ ارقىلى رەسەيدىڭ استراحان وبلىسىنا, ودان ءارى كراسنودار, ستاۆروپول ايماقتارى مەن ۆولگوگراد وبلىسىنا شىعادى. سونىمەن بىرگە بۇل جولمەن اۋىر جۇك كولىكتەرى دە ءجيى قاتىنايدى. سونىڭ ىشىندە اتىراۋ وبلىسىنداعى «تەڭىز», «قاشاعان» سەكىلدى كەنىشتەرگە الەمنىڭ ءار تۇكپىرىنەن اۋىر جۇكتەر وسى جولمەن تاسىمالدانعانى بار. تاعى ءبىر دەرەكتى العا توسار بولساق, ناتو ەلدەرىنەن اۋعانستانعا گۋمانيتارلىق جۇكتەر تاسيتىن كولىكتەر اعىنى دا اتالعان جولعا اۋىر سالماق ءتۇسىردى.
دەمەك ەسكى جول بۇگىنگى اۋىر جۇك كولىكتەرىنىڭ سالماعىنا شىداس بەرمەيدى. سول سەبەپتەن بۇل جولدى قايتا جاڭعىرتۋدىڭ قاجەتتىگى تۋىنداعالى قاشان! ءتىپتى «اتىراۋ – استراحان» جولىن قايتا جاڭعىرتۋ ءۇشىن جوبالىق-سمەتالىق قۇجات جوباسى 2009 جىلى دايىن بولىپتى. قانشا قارجى جۇمسالاتىنى ەسەپتەلىپ, قايتا جاڭعىرتۋ جۇمىستارىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن جۇرگىزۋدىڭ جوسپارى ازىرلەنىپتى. ماسەلەن, ءبىرىنشى كەزەڭدە جولدىڭ رەسەي شەكاراسىنان اتىراۋعا قاراي 140 شاقىرىمدىق بولىگىن قايتا جاڭعىرتۋ كوزدەلىپتى. وعان شامامەن 24 ملرد 600 ملن تەڭگەدەن استام قارجى قاجەتتىگى سۇرالعان.
قازىر بۇل جولدى جاڭعىرتۋ ءجۇرىپ جاتىر. بىراق وعان بولىنگەن قارجىنىڭ ناقتى سوماسى قانشاعا وسكەنى تۋرالى ەشكىم اشىپ ايتپايدى. دەسەك تە جاڭعىرتۋ جۇمىستارى بىردە توقتاپ, بىردە قايتا جالعاسادى. مۇنى ەندى جول جوندەۋدەگى جايباسارلىق دەمەسكە امال جوق. ناقتىلاي ايتقاندا, ءدال قازىر اتالعان جولدى جاڭعىرتۋ باياۋ ءجۇرىپ جاتىر. مۇنى اتىراۋ قالاسىنان رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ شەكاراسىنا دەيىنگى جول قۇرىلىسىنا كولىكپەن بارعان وبلىس اكىمى سەرىك شاپكەنوۆ راستاپ وتىر.
– مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ تۇرعىندار ءۇشىن اسا قاجەتتى كولىك جولىنىڭ ماسەلەسىنە ەرەكشە نازار اۋدارىپ, ناقتى تاپسىرما بەردى. مەن وبلىس تۇرعىندارىنا وسى جولداعى جۇمىستاردىڭ بارىسىن باقىلاۋىما الاتىنىمدى ايتىپ, ۋادە بەردىم. كەستە بويىنشا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستاردا كىدىرىس بار. بۇل تۋرالى اپتا سايىن مامانداردىڭ ەسەبىنەن كورەتىن ەدىم. ەندى وسىعان وسى ساپار كەزىندە كوزىم جەتتى. مۇنداي جۇمىس قارقىنى كەستەدە بەلگىلەنگەن مەجەدەن كەشىكتىرەدى. سول سەبەپتەن, ۇيىمداستىرۋ جۇمىستارىن قولعا الىپ, ءتيىستى شارالار قابىلداۋ قاجەت, – دەيدى س.شاپكەنوۆ.
«قازاۆتوجول» ۇك» اق اتىراۋ وبلىستىق فيليالىنىڭ ديرەكتورى بولاتبەك ايتباەۆتىڭ مالىمەتىنشە, اتالعان تاسجولدىڭ جالپى ۇزىندىعى – 277 شاقىرىم. ونىڭ 217 شاقىرىمىن قايتا جوندەۋ جۇمىسى ءجۇرىپ جاتىر. ءدال قازىر جاڭعىرتىلۋعا ءتيىس جولدىڭ 54 شاقىرىمىنا نەگىزگى توسەم سالىنسا, 45 شاقىرىمىنا قارا قيىرشىق, 22 شاقىرىمىنا ءبىر قابات اسفالت-بەتون توسەلگەن. ونىڭ 20 شاقىرىمى پايدالانۋعا بەرىلدى. قۇرمانعازى اۋىلىنان اتىراۋ قالاسىنا قاراي 833 شاقىرىمنان باستاپ 12,5 شاقىرىم, يساتاي اۋدانىنداعى جانباي مەن اققىستاۋ اۋىلدارى ارالىعىندا 7,5 شاقىرىم جول بولىگى اشىلدى. ەندى تاياۋدا جانباي مەن اققىستاۋدىڭ ارالىعىنداعى پايدالانۋعا بەرىلەتىن جول 10 شاقىرىمعا جەتكىزىلەدى. وسى ايدىڭ سوڭىنا دەيىن جانباي مەن اققىستاۋدىڭ اراسىنداعى 20 شاقىرىم جول تولىعىمەن اشىلادى. سوندا تامىز ايىنىڭ سوڭىنا دەيىن تومەنگى قاباتى توسەلىپ, بارلىعى 35 شاقىرىم جولدى اشۋ جوسپارلانعان.
ونىڭ ايتۋىنشا, جول توسەۋ جۇمىستارىنا قاجەتتى ماتەريالداردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى بار. مەردىگەر مەكەمەلەر جەتكىزۋشىلەرگە اقشاسىن تولەگەنىمەن, قاجەتتى ينەرتتى ماتەريالدىڭ جەتكىلىكسىز ەكەنى انىقتالىپتى. ماسەلەن, بيتۋمدى جەتكىزۋ ماسەلەسى قيىندىق تۋدىرىپ تۇر.
– قازىر جول قۇرىلىسىن ءتورت مەردىگەر جۇرگىزىپ جاتىر. بىراق جاڭعىرتۋ جۇمىسىنىڭ باياۋلاۋىنا قيىرشىق تاس پەن بيتۋم قوسپاسىنىڭ جەتىسپەۋشىلىگى مەن ديزەل باعاسىنىڭ كۇرت ءوسۋى تەرىس اسەرىن تيگىزىپ وتىر. ماسەلەن, كورشىلەس اقتوبە, ماڭعىستاۋ وبلىستارىنان 24 مىڭ ۆاگونمەن قيىرشىق تاس اكەلۋ جوسپارلاندى. بىراق وسى كەزگە دەيىن 6 مىڭنان اسا ۆاگونى عانا جەتكىزىلدى, – دەيدى بولاتبەك ايتباەۆ.
جول قۇرىلىسىن جۇرگىزىپ جاتقان مەردىگەردىڭ ءبىرى – «سينە ميداس ستروي» كومپانياسىنىڭ وكىلى مۇستافا بۋداننىڭ ايتۋىنشا, ايىنا جول ۋچاسكەسىن سالۋ ءۇشىن شامامەن 2 مىڭ ۆاگون قيىرشىق تاس قاجەت. الايدا بۇل كومپانياعا ءبىر ايدا 752 ۆاگون قيىرشىق تاس جەتكىزىلگەن. «بۇل – وتە از. ەگەر قيىرشىق تاستى جەتكىزۋ وسىلاي جالعاسا بەرسە, ءبىز جول جوندەۋ جۇمىسىن مەرزىمىندە ورىنداي المايمىز», دەيدى ول.
«قازاۆتوجول» ۇك» اق اتىراۋ وبلىستىق فيليالىنىڭ ديرەكتورى بولاتبەك ايتباەۆتىڭ دەرەگىنە سۇيەنسەك, ەكى ايدا 8 500 ۆاگون قيىرشىق تاس اكەلىنۋگە ءتيىس. ماسەلەن, مەردىگەرلەر ايىنا 2 مىڭ ۆاگون قيىرشىق تاسقا ءوتىنىم بەرسە, ءىس جۇزىندە ايىنا بار-جوعى 300-400 ۆاگون الادى.
ال «قتج-جۇك تاسىمالى» اق اتىراۋ بولىمشەسى ديرەكتورىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى سامات قۇلمۇحانوۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, بۇل ماسەلەگە قاتىستى قيىندىق بار. بىراق ونىڭ وڭ شەشىمىن قالاي تاباتىنى بەلگىسىز.
– بۇل ماسەلەنى ۇكىمەت دەڭگەيىندە كوتەرۋ قاجەت. كارەرلەر تەك اتىراۋ وبلىسىنداعى مەردىگەرلەرگە عانا قىزمەت كورسەتپەيتىنىن, ولاردىڭ وزىندىك تاۋلىكتىك ونىمدىلىگى بار ەكەنىن ەسكەرۋ قاجەت. ينفراقۇرىلىمعا كەلەتىن بولساق, ۆاگونداردىڭ سانى ەكى ەسە وسسە دە, بۇل ىستە پروبلەما تۋىندامايدى. مەردىگەر كومپانيالار كەلگەن ۆاگونداردى ۋاقتىلى تۇسىرە الا ما؟ – دەيدى س.قۇلمۇحانوۆ.
ءۇش جىلدان بەرى اتىراۋدان رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ شەكاراسىنا دەيىن قاتىنايتىن جولدى جوندەۋدەگى جايباسارلىق «جىرى» وسىلاي سوزىلىپ كەلەدى. مۇنىڭ زاردابىن قۇرمانعازى اۋدانىنىڭ تۇرعىندارى كورىپ وتىر. بۇلاي دەۋىمىزگە بىرنەشە سەبەپ بار. بىرىنشىدەن, تاكسي قىزمەتى قىمباتتادى. ەكىنشىدەن, وبلىس پەن اۋدان ورتالىعىنا جەتۋ ءۇشىن بىرنەشە ساعات جولدا جۇرەدى. تۇرعىنداردىڭ قاۋىپسىزدىگى ءۇشىن بىلتىر «اتىراۋ – د.نۇرپەيىسوۆا بەكەتى» باعىتىنا قاتىنايتىن جولاۋشىلار پويىزى ىسكە قوسىلدى. ال قوسىمشا جولاۋشىلار پويىزىن شىعارۋ – وبلىس بيۋدجەتىنە وراسان شىعىن.
اتىراۋ وبلىسى
