انەمون گرەك ميفولوگياسى كەيدە جەل گ ۇلى دەپ اتالاتىن قىزىل انەموندى ءادونيستىڭ ولىمىمەن بايلانىستىردى. ەل اۋزىنا ىلىنگەن جاس جىگىتتى پەرسەفون جەراستى الەمىنىڭ حانشايىمى جانە ماحاببات قۇدايى افروديتا جاقسى كوردى. ادونيس اڭ اۋلاعاندى ۇناتاتىن, ءبىر كۇنى جالعىز ءوزى اڭعا شىققاندا, ازۋىن ايعا بىلەگەن قاھارلى قاباندى جارالايدى. افروديتا عاشىعىنىڭ ايعايىن ەستىپ, قانسىراپ جاتقان ءادونيستى كورۋگە بارادى. انە سول ساتتە ءادونيستىڭ قانىنىڭ تامشىلارى تامعان جەردەن قىزىل انەموندار ءوسىپ شىعادى. بۇل ءميفتىڭ تاعى ءبىر نۇسقاسىندا انەموندار ءادونيستىڭ ولىمىنە دەيىن اق ءتۇستى بولعان, ول جارالانعاندا, ونىڭ دەنەسىنەن اققان قان ولاردى قىزىلعا بوياعان دەيدى.
ال جيەكتەلگەن جاپىراقتاردان تۇراتىن قالامپىردىڭ ءارتۇرلى ماعىناسى بار دەسەدى. مەكسيكانىڭ ۇندىستەرى ءۇشىن بۇل وسىمدىك «اجال ءشوبى» ەسەبىندە. سول ءۇشىن ولار حوش ءيىستى قالامپىر گۇلدەرىن ولگەن ادامنىڭ ءمايىتىنىڭ اينالاسىنا قويادى. كورەيلەر ءۇشىن باسقا قادالعان ءۇش قالامپىر گ ۇلى ساۋەگەيلىك نەمەسە بولاشاقتى بولجاۋ ءتۇرى بولىپ تابىلادى. ءتىپتى ەرتە سولعان گۇل ادام ءومىرىنىڭ قاي كەزەڭىندە ازاپ پەن قيىنشىلىق بولاتىنىن كورسەتەدى دەگەن تۇسىنىك تە بار. ەۋروپادا جاسايتىن فلەميچ دەپ اتالاتىن ۇلت ءۇشىن قىزىل قالامپىر ماحابباتتىڭ سيمۆولى, ال قىزعىلت ءتۇستى قالامپىر ءداستۇرلى تۇردە ۇيلەنۋ تويىمەن بايلانىستى.
ادەبيەت الەمىندە گۇل تۋرالى شىعارما وتە كوپ. سونىڭ ىشىندە XVI عاسىرداعى فرانتسۋز اقىنى پەر رونساردىڭ «كاسساندراعا ارنالعان ودا» اتتى ەڭبەگىندە سۇلۋلىقتىڭ ماڭگىلىك ەمەستىگىنىڭ سيمۆولى رەتىندە گۇلدى پايدالاندى. اقىن كاسساندرانى قازىر جايقالىپ تۇرعانىمەن, بىراق كوپ ۇزاماي سولىپ قالاتىن راۋشان گ ۇلىنە ۇقساتادى. ال دجون ماككرەيدىڭ 1915 جىلعى «فلاندريا ورىستەرىندە» پوەماسى ءبىرىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس كەزىندە شايقاستا قازا تاپقانداردىڭ قابىرلەرىنىڭ ۇستىندە ءوسىپ تۇرعان كوكنار بەينەسىنە نازار اۋدارادى, بۇل ميفتىك مانگە يە گۇلدەردىڭ سيرەك كەزدەسەتىن زاماناۋي ۇلگىسى ەدى.
گۇل تۋرالى ءبىزدىڭ اقىندار دا كەرەمەت جىرلار جازدى, سول جىرلاردا گۇلدىڭ نازىكتىگى مەن قاۋاشاعى ءبۇر جارىپ تۇردى. اقىن مۇقاعالي ماقاتاەۆتىڭ گ ۇلى بىلاي ءورىلىپتى:
«ساباعى ءالسىز سارى گۇل,
جارتاستا جالعىز تۇر ءوسىپ.
جاۋىن با, جەل مە – ءبارى ءبىر,
وزىنشە ول دا كۇرەسىپ,
جارتاستا جالعىز تۇر ءوسىپ.
دانەڭە دە اتپاي جەلىگىپ,
ولجاسىز قالعان ءبىر مەرگەن
وتىرعان ساتتە ەرىگىپ,
جارتاستان جالعىز گۇل كورگەن.
تامىرى تەرەڭ كومىلگەن,
جارتاسقا جاڭا گۇل وسەر.
وتكىنشى مىناۋ ومىرمەن
وزىنشە ول دا كۇرەسەر».
ولەڭدە گۇلدىڭ قايسارلىعى ايتىلعانى انىق. اقىن ونىڭ ومىرمەن كۇرەسەرىن جان جۇرەگىمەن سەزگەندەي ەتىپ سۋرەتتەيدى. عالي ورمانوۆ تا ءوز گ ۇلىن وقىرمانعا بىلاي ۇسىنادى, ولەڭنىڭ اتى «يانگي يەر گ ۇلى».
«بىزگە ۇلاندار گۇل تارتتى,
جۇزدەرىنەن جىر ەسكەن.
وزدەرى گۇل سياقتى
وسى وڭىردە جاڭا وسكەن.
مەكتەبى دە, باعى دا
جارالعانداي ءبىر كۇندە,
جابىرلاپ جان-جاعىڭدا
جاستىق بىتكەن ءتۇر بىرگە.
جانى قيماس ورەندەي
جəنە ويلانتتى كەتەردە:
جاڭا تۋعان ولەڭدەي
جازدىم سونى دəپتەرگە.
جىر سىقىلدى يانگي يەر
قالار ۇزاق جادىمدا.
گۇل بەينەلى سəبيلەر
ك ۇلىمدەسەر الدىمدا».
اقىننىڭ سابيلەر مەن گۇلدەردى ولەڭ ارقىلى كوز الدىنا ەلەستەتۋى كوڭىلگە قونىمدى. گۇل قاشاندا ماحابباتىڭ, مەيىرىمدىلىكتىڭ, ىزگىلىكتىڭ سيمۆولى بولىپ كەلەدى. بۇل زاڭدىلىق بۇگىن دە, ەرتەڭ دە, ماڭگىلىك وزگەرە قويماس.
كەلەسى ولەڭ ساعي جيەنباەۆتىڭ جىر باعىندا وسكەن گۇل ەكەن.
«امالسىز قوش ايتىسىپ گۇلدى باقپەن,
ايدىن كول, اساۋ داريا, مىڭ بۇلاقپەن,
اتتانىپ كەلەم بۇگىن الماتىما,
اسپاننىڭ اق توسىندە قۇلدىراپ مەن.
كەۋدەمە كۇن نۇرىنداي ىستىق الىپ,
ءبىر ۇشقىن جۇرەگىڭنەن ءتۇستى بارىپ.
شوق گ ۇلىن قولىما ۇستاپ سول جۇرەكتىڭ
مەن, مىنە, الاتاۋعا ۇشتىم الىپ.
بۇل جەردە وزەن قانداي, باقتار قانداي,
ءبارى دە جۇرەگىمدە ساقتالعانداي.
جالتاقتاپ قاراي بەرەم ءالى ارتىما,
اۋىلىمنان ءوزىم تۋعان اتتانعانداي!».
قالامگەردىڭ الابۇرتقان سەزىمىنە, شالقار شابىتىنا گۇل عانا دەمەۋشى بولىپ تۇرعانداي. ساعي سىندى سىرشىل اقىندا, ارينە, جاقسى ولەڭ كوپ, ال سولاردىڭ ىشىندە گۇل تۋرالىسى ءبىر توبە. قالاي ايتساق تا, گۇل اقىندار ءۇشىن جۇرەكتىڭ ءلۇپىلى, سەزىمنىڭ تۇنىعى ىسپەتتى. ال اق قاعاز بەتىندەگى الەم ءۇشىن گۇلدىڭ بەرەرى مول. ەندىگى جەردە گۇل بار جەردە ماڭگىلىك جىر دا بار.
