كەدەن وداعى ەلدەرى بارلىق شىققان-كىرگەن تاۋارعا بىرتەكتى كەدەندىك تاريف قولدانادى. مۇشە ەلدەردىڭ اۋماعىن بەلگىلەگەن شەكارالىق بەلدەۋلەر كەدەندىك تەرريتوريالار سانالادى. مىسالى, قازاقستان-قىتاي نەمەسە رەسەي-قىتاي اراسىنداعى كەدەندىك بەكەتتەردەن تۇسەتىن باج سالىعى قازاقستاندىكى نەمەسە رەسەيدىكى ەمەس, كەدەن وداعىنا تيەسىلى. وداق ەلدەرىنىڭ حالىقارالىق كەلىسىمدەرى بويىنشا بارلىق كەدەن سالىعىنىڭ 85,33 پايىزى رەسەي, 7,11 پايىزى قازاقستان, 4,55 پايىزى بەلارۋس, 1,9 پايىزى قىرعىزستان جانە 1,11 پايىزى ارمەنيانىڭ بيۋدجەتىنە قۇيىلادى. ال وداق ەلدەرىنىڭ ءوز ىشىندەگى شەكارالارىنىڭ بويىنداعى كەدەندىك بەكەتتەر الىنىپ تاستالعان. ماسەلەن, بۇرىن سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى مەن رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ ومبى, قورعان, تۇمەن وبلىستارى اراسىنداعى شەكارالاردا بەس كەدەن بەكەتى بولعان. قازىر وبلىستا پەتروپاۆل قالاسىنىڭ اۋەجايىنداعى كەدەندىك وتكىزۋ بەكەتى عانا جۇمىس ىستەيدى. وسى كەدەندىك بەكەتتە شىعارىلاتىن نەمەسە كىرگىزىلەتىن بارلىق تاۋار, سونىڭ ىشىندە اقشا, قۇندى قاعازدار جانە ت.ب. كەدەندىك تەكسەرۋلەرگە ەنگىزىلگەن.
جالپى, وبلىستىڭ 2022 جىلدىڭ العاشقى جارتىجىلدىعىنداعى سىرتقى ساۋدا اينالىمى 662 ملن اقش دوللارىن قۇرادى. سونىڭ ىشىندە ەكسپورت 505 ملن, يمپورت 156 ملن دوللارعا تەڭ. دەمەك ەكسپورتتىڭ ۇلەسى – 76%, يمپورت 24%. ەكسپورت كولەمىنىڭ باسىم بولۋى ەكونوميكالىق وڭ كورسەتكىشكە جاتادى.
2021 جىلدىڭ سايكەس مەرزىمىمەن سالىستىرعاندا بيىل وبلىستىڭ سىرتقى ساۋدا اينالىمى 49%-عا ارتقان. سونىڭ ىشىندە ەكسپورت – 51, يمپورت 18 پايىزعا كوتەرىلگەن. وبلىستىق كىرىستەر دەپارتامەنتى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى باۋىرجان شايكەنوۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, ەكسپورتتىڭ 95% نەمەسە 481 ملن دوللارعا تەڭ بولىگى اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ وسىمدىك ونىمدەرى تاۋارلارىنا تيەسىلى. اتاپ ايتقاندا, بيداي, ارپا, جاسىمىق, بۇرشاق, ۇن, زىعىر, راپس جانە كۇنباعىس تۇقىمدارى, وسىمدىك مايى, كەبەك جانە ت.ب. ال يمپورتتىڭ نەگىزگى ۇلەسى (76%) ءوندىرىس قۇرال-جابدىقتارى, كولىك قۇرالدارى, اۋىل شارۋاشىلىعى ماشينالارى مەن ولارعا ارنالعان قوسالقى بولشەكتەر, تىڭايتقىشتار مەن گەربيتسيدتەر, ءتىرى وسىمدىكتەر, سونداي-اق تاماق ونىمدەرىن وندىرۋگە ارنالعان شيكىزاتتار بولىپ وتىر.
ەكسپورت كولەمىنىڭ ۇلعايۋى نەگىزىنەن ۇن جانە مايلى داقىلدار ساتىلىمىنىڭ ارتۋىمەن بايلانىستى بولىپ وتىر. يمپورتتىڭ ءوسۋى ارنايى ەكونوميكالىق ايماق اۋماعىنان (اەا) ەنگىزىلگەن ءوندىرىس قۇرال-جابدىقتارىنىڭ ارتۋىمەن بايلانىستى. كەدەندىك رەسىمدەۋ بارىسىندا ولاردىڭ قۇنى يمپورتتىڭ وسۋىنە ۇلاسقان.
اەا اۋماعىنا تاۋارلاردى ەنگىزۋ مەن شىعارۋدا ەركىن كەدەن ايماعىنىڭ كەدەندىك ءراسىمى قولدانىلادى. سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ كىرىس دەپارتامەنتى بيىل كەدەندىك رەسىمدى «پەتروپاۆل ەلەكتروتەحنيكالىق زاۋىتى» جشس (ترانسفورماتورلار ءوندىرىسى) جانە «ست اسسامبلەيا» جشس (كومبايندار, استىق جيناۋ ماشينالارى, تراكتورلار جانە تۇقىم سەبۋ كەشەندەرى ءوندىرىسى) جۇزەگە اسىراتىنىن جەتكىزدى. ءسويتىپ, ارنايى ەكونوميكالىق ايماقتىڭ ءىس جۇزىندەگى ناتيجەلەرى ساۋدا اينالىمىن دامىتۋعا سۇبەلى ۇلەس قوسۋدا.
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى
