ش.بوكەەۆتىڭ اقىندىق قۋاتى, جاڭاشىلدىعى, شىعارمالارىنداعى ەرەكشەلىكتەر ازدى-كوپتى زەرتتەلىپ تە ءجۇر.
شاڭگەرەيدىڭ تۋىندىلارى العاش رەت عۇمار قاراش قۇراستىرعان «شايىر» (1911), «كوكسىلدەر» (1912) جيناقتارىندا, احمەت بايتۇرسىنوۆ جيناعان «23 جوقتاۋ» (1926) كىتابىندا جارىق كورگەن. شاڭگەرەيدىڭ ولەڭدەر جيناعى ءبىرىنشى رەت 1933 جىلى دەربەس كىتاپ بولىپ شىقتى.
شاڭگەرەيدىڭ ولەڭدەرىن زەيىن قويىپ وقىپ شىقساڭىز ونىڭ فيلوسوفيالىق وي-تولعامدارىنا ءتانتى بولاسىز. استارلاپ, مىسالداپ, ارىدەن وراعىتىپ ايتقان ويلارى اقىننىڭ سوزگە جۇيرىك, تىلگە باي, ءبىلىمى كەمەل, وقىعانى مەن توقىعانى كوپ دارىن يەسى ەكەنىن ەرىكسىز مويىنداتادى.
ماسەلەن, ء«ومىردىڭ ءوتۋى» دەگەن ولەڭىندە استارلاي سويلەپ وتىرىپ, دۇنيە كەزەك ەكەنىن, كۇشتىنىڭ السىزگە زورلىعى, ءالسىزدىڭ كورەر قورلىعى جالعان ءومىردىڭ اجىراماس ءبىر بولىگى بولىپ, زاڭدىلىق رەتىندە قالىپتاسىپ كەتكەنىن ايتادى.
«قۇدىققا قۇلان قۇلاعان,
قۇلاعاندا قۇرباقا,
قاۋىپ-قاتەرسىز ويناعان.
ويلاعانعا بۇل زامان:
قىردا قۇلان جۇرسە امان,
لاڭ, ءتۇرلى قازادان,
باقا جانى باز كەشەر,
قۇلاعىنا قۇلاننىڭ
وينايمىن دەپ بويلاۋدان.
سۋساعان قۇلان شۇبىرسا,
اسا ءبىر اسا قۇلاۋدان,
ىزدەگەنى قاق بولار,
جولبارىسقا جول توسقان
قازالى قۇلان تاپ بولار,
بوي جاسىرىپ ول جىرتقىش,
شىعا ءبىر شاپسا سايلاۋدان...
...بۋىنىنا ءتۇسىپ جىلى قان.
قايراتىنا ماس بولعان,
قايدان ءبىلسىن ول ايۋان؟!
بوكەن تەرىسىن بورىك ەتكەن,
سەكسەۋىلدەن كۇركە ەتكەن,
باۋىرىنا تۋلاق جاماعان,
قاڭباققا ءجۇزىن قاماعان.
بىلتەلى قارا قولىندا,
شاقپاقتان وعان وت بەرىپ,
جولىندا جاتىر ءبىر ادام...»,
دەيدى.
ءومىردى جالعان دەيمىز. ويتكەنى ءومىر بار جەردە ءولىم, باقي بار. وسى قاراپايىم ۇعىم-تۇسىنىكتى اقىن سوزىمەن زەردەلەسەڭىز, ءومىردىڭ جالعاندىعىن, مىنا تىرشىلىكتىڭ وتكىنشى ەكەنىن جانىڭىز اۋىرا وتىرىپ قابىلدايسىز ءارى بايانسىز تىرلىكتىڭ قۇلاقكەستى ق ۇلى بولۋدان تارتىنىپ, پەندەشىلىكتەن جوعارىراق تۇرۋعا ۇمتىلاسىز. بۇل اينالىپ كەلگەندە ادامي قاسيەتتەردى ساقتاپ, كىسىلىك كەلبەتىڭە داق تۇسىرمەي ءومىر سۇرۋگە شاقىرادى.
ماسەلەن, شاڭگەرەي بوكەەۆتىڭ «جالعانشى, جارىق دۇنيە!» دەگەن ولەڭىندە:
«جالعانشى, جارىق دۇنيە!
بىزدەن دە ءبىر كۇن قالارسىڭ.
ءپىل ساۋىرلى قارا جەر
قوينىڭدى اشىپ, قول جايىپ
قۇشاعىنا الارسىڭ!
ويقاي, سوندا كۇن قاراڭ,
باسىڭا اق تاس قويىلسا
سوزبەن ءتۇرلى بەزەنگەن.
ۇستىڭە توپىراق ۇيىلسە
شوككەن نارعا مەڭزەگەن.
ءتىل كەسىلىپ, ءۇن بىتەر,
سايراعان مۇنى جىراۋدان,
تىڭداعان ايتار: «نە پايدا
مۇنداي ءسوزدى جىرلاۋدان؟»
دۇنيە قۋعان كوڭىلىم
ناپىسىمەنەن قارايعان.
حاق ديۋانعا* (قۇدايدىڭ ءسوزى) اسىقتاي
مۇرات تاپقان قۇدايدان.
سوندا ءبىر كوڭىلىم ساپ بولار,
جالعىز جاتىپ كۇڭىرەنىپ,
قازانى ويلاپ تولعاۋدان», دەپ ءومىر جايلى تولعانىس-ناسيحاتىن, ءوزىنىڭ ۇعىم-تۇسىنىگىن تەرەڭنەن جىرلايدى. سونداي-اق اقىن ءومىردىڭ ءمان-ماڭىزىنا بايىپپەن قاراپ, ونىڭ قادىرىنە جەتۋگە, باعاسىن ءبىلىپ, عۇمىردى بارىنشا ءماندى وتكىزۋگە ۇندەيدى.
ش.بوكەەۆ ءوز تۋىندىلارىندا قازاقتىڭ باي ادەبي ءتىلىن ورنىقتى ءارى رەتىمەن قولدانىپ, ايتار ويىن دايەكتى تۇردە جەتكىزەدى.
عالىم, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, قازاقستان عىلىم اكادەمياسىنىڭ كوررەسپوندەنت-مۇشەسى ىسقاق تاكىم ۇلى دۇيسەنباەۆ كەزىندە ش.بوكەەۆ تۋرالى: «شاڭگەرەي, بىرىنشىدەن, ءوز حالقىن ونەر-بىلىمگە, مادەنيەتكە شاقىردى; ەكىنشىدەن, شىن ماعىناسىندا پروفەسسيونال اقىن بولعاندىقتان, قازاق ولەڭىن مازمۇنى مەن ءتۇر جاعىنان بايىتا ءتۇستى. اسىرەسە اقىننىڭ تابيعات سۋرەتتەرىن, فيلوسوفيالىق تولعاۋلارىن, ماحاببات ليريكاسىن وزىنە ءتان ەرەكشەلىگى بار, اشەكەيلى, ورنەگى مول قازىنا دەپ باعالاۋىمىز كەرەك», دەپ جازدى. عالىمنىڭ اقىن شاڭگەرەيدىڭ شىعارماشىلىعى جونىندە ايتقان وسى قۇندى پىكىرىنە ءبىزدىڭ قوسىپ الارىمىز جوق.
