الەم • 21 تامىز, 2022

قىمباتشىلىق قايدا اپارادى؟

2000 رەت
كورسەتىلدى
5 مين
وقۋ ءۇشىن

ۇلىبريتانيا, اقش جانە كاناداعا قونىس اۋدارۋشىلاردىڭ قاتارى قالىڭداماسا, ازايعان جوق. مۇنى سوڭعى جىلدارى وسى ەلدەرگە كوشىپ كەتكەن قازاقستاندىقتاردىڭ سانىنان دا اڭعارۋعا بولادى. الايدا ساراپشىلار اتالعان ەلدەردەگى قىمباتشىلىق رەتتەلمەسە, ميگرانتتار مەن تۋريستەردىڭ قاتارى ازايۋى مۇمكىن دەپ بولجاپ وتىر. ويتكەنى بۇل ەلدەردەگى ينفلياتسيا دەڭگەيى ايتارلىقتاي وسكەن.

قىمباتشىلىق قايدا اپارادى؟

ۇلىبريتانيادا ينفليا­تسيا سوڭعى 40 جىلدا ەڭ جوعارى دەڭگەيگە جەتتى. نارىق­تى قىمباتشىلىق جايلادى. ءبىرىن­شى كەزەكتە ەلەكتر ەنەرگياسى مەن ازىق-ت ۇلىك باعاسى كۇرت وسكەن. جارىق قۇنى ءبىر جىلدا 50 پايىزعا كوتەرىلسە, گاز باعاسى 2 ەسەگە قىمباتتاعان.

نەگىزى ۇلىبريتانيادا باعا تۇراقسىزدىعى وتە سيرەك كەز­دەسەتىن جاعداي. سوڭعى 70 جىل ىشىندە ەل ءۇش مارتە باعا تۇراقسىزدىعىن باسىنان كەشكەن, 1950 جىلداردىڭ باسىن­داعى كورەي سوعىسى كەزىندە جانە 1970 جىلداردىڭ ورتاسى مەن اياعىنداعى ەكى مۇناي داع­دارىسىنان كەيىنگى جىلدارى. سونداي-اق Falklands (فولكلەند) سوعىسىنا دەيىنگى 40 جىل ىشىندە ينفلياتسيا 10 پايىزدان جوعارى كوتەرىلگەن جوق, الايدا الەمدىك پان­دەميادان سوڭ ءومىر ءسۇرۋ قۇنى­نا قىسىم كۇشەيە ءتۇستى.

ۇلتتىق ستاتيستيكا باس­قار­ماسى (ONS) باعانىڭ ءوسۋى بار­لىق سالادا دەرلىك باي­قالعانىن ايتادى. ازىق-ت ۇلىك باعاسى, اسىرەسە قاتتى ءوستى, سون­داي-اق كيىم مەن اياقكيىم, مەيرامحانالار مەن قوناقۇيلەر, دەمالىس پەن مادەنيەت ورىندارى قىزمەتىنىڭ قۇنى دا شا­رىقتادى. «زاۋىتتان شىققان تاۋارلاردىڭ باعاسى وتكەن ءبىر جىلمەن سالىستىرعاندا 17 پا­يىزعا وسكەن, بۇل 45 جىلداعى ەڭ جوعارى كورسەتكىش», دەيدى قار­جى سالاسىنىڭ ماماندارى.

دەگەنمەن تۇماندى ال­بيونداعى مۇناي باعاسى تومەن, بۇل باياۋ بولسا دا, قازىرگى اس­پانداپ تۇرعان اۆتوكولىك جۇر­گىزۋشىلەرىنىڭ بەنزين مەن ديزەلگە تولەيتىن باعاسىنا اسەر ەتەدى دەگەن پىكىردە قارجىگەرلەر. قىمباتشىلىققا قاراماستان, ينفلياتسيانىڭ جىلدىق قارقىنى ءالى ءوزىنىڭ شىڭىنا جەتكەن جوق. ۇلىبريتانيا بانكىنىڭ بولجامىنشا, قازان ايىنداعى ينفلياتسيا 13,2 پايىزعا جەتۋى مۇمكىن. بۇگىندە ازىق-ت ۇلىك, جانار-جاعارماي, الكوگول جانە تەمەكىنى ەسەپتەمەگەندە ينفلياتسيا شىلدەدە 6,2%-دى قۇرادى, ماۋ­سىمدا 5,8%-عا جەتكەن بولاتىن. ال نارىقتاعى باعا مەن جال­اقى اراسىنداعى تۇراقتى الشاق­تىق ساۋدا-ساتتىقتىڭ تۇرالاپ قالۋىنا اكەپ سوعۋدا. حالىقتىڭ تابىسى 3 پايىزعا ازايعان.

ال ۇلىبريتانيا بانكىنىڭ توراعاسى ەندريۋ بەيلي ينفلياتسيا كەزىندە ەڭبەك ادامدارى جالاقى كوتەرۋدى سۇراۋدان باس تارتۋى قاجەت ەكەنىن ايتادى. «ەگەر بارلىعى ينفلياتسيانى جەڭۋگە تىرىسسا, كەرىسىنشە ول تومەندەمەيدى, تەك ناشارلاي بەرەدى», دەدى ول BBC Radio 4-ءتىڭ Today باعدارلاماسىنا بەرگەن سۇحباتىندا. بىرىككەن كورولدىكتە تەمىرجول مەن اۆياتسيادان باستاپ پوشتا مەن تەلەكوممۋنيكاتسياعا دەيىنگى سالالارداعى قىزمەتكەرلەر ەرەۋىلگە دە شىقتى. ويتكەنى قۇبىلمالى باعا نارىعىندا ءومىر ءسۇرۋ كەدەيلەردىڭ جاع­دايىن ودان ءارى ناشارلاتا ءتۇستى. ەندريۋ بەيليدىڭ ايتۋىنشا, ەلدە سوڭعى ەكى جىلدا جۇمىس كۇشى قىسقارعان. «مەن ەل بو­يىنشا كوپ ساياحاتتايمىن. كاسىپ­كەرلىكپەن اينالىسامىن. ەلدەگى كوم­پانيالار ءبىرىنشى كەزەكتە ادام­داردى جالداۋ كەزىندە كەزدەسە­تىن قيىندىقتار تۋرالى سۇ­رايدى. ويتكەنى ءاربىر مەكە­مە جۇمىسشىلاردىڭ تۇراق­سىز­دىعىنا تاپ بولىپ جاتىر. جالاقى وسپەيتىن جەرلەردە ادام تۇراقتامايدى. الايدا تۇرعىن­دار مۇنىڭ قارجى ساياساتى ەكەنىن تۇسىنبەيدى», دەدى بانك توراعاسى.

سونداي-اق قارجىلىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى پول دجونسوننىڭ ايتۋىنشا, كەلەسى پرەمەر-مينيستر ءۇي شارۋاشىلىعىن جانە NHS سياقتى نەگىزگى قىزمەتتەردى قولداۋعا ميللياردتاعان قاراجات جيناۋى كەرەك. «كۇزدە بولاتىن ون ءۇش پايىزدىق ينفلياتسيا مەملەكەتتىڭ قارجىسىنا ايتارلىقتاي اسەر ەتەدى. سوندىقتان بيلىككە ءۇي شارۋاشىلىعىن قولداۋ ءۇشىن تاعى دا ميللياردتاعان اقشا تابۋ كەرەك بولادى», دەدى ول.

كانادادا دا باعا تۇ­راق­سىزدىعىنىڭ كورسەتكىشى ءوسىپ بارادى. شىلدە ايىمەن سالىس­تىرعان­دا تامىزدا ازىق-ت ۇلىك باعاسى 9,9 پايىزعا ارتقان. ستاتيستيكا اگەنتتىگى تاراتقان اقپارات بو­يىنشا مۇنداي كورسەتكىش سوڭعى 41 جىلدا العاش رەت تىركەلىپ وتىر. قازىر كانادالىق بيلىك پەن قارجى ورتالىقتارى داعدارىستى ەڭسەرۋ ءۇشىن ءتۇرلى ءىس-شارالاردى قولعا الدى. ماسەلەن, «Richmond ازىق-ت ۇلىك بانكى» تۇرعىندارعا تەگىن تاماق ۇلەستى­رەتىنىن مالىمدەدى. تەگىن تاماق, الدى­مەن, الەۋمەتتىك جاعىنان از قامتىلعان توپتارعا, اتاپ ايتساق, قارتتارعا, بالالار مەن ەلگە جاڭادان قونىستانىپ جات­قان ميگرانتتارعا بەرىلەدى. سونى­مەن قاتار ەلدە جانار-جاعار­ماي مەن پاتەر جالداۋ قۇنى دا وسكەن. «جىل باسىنان بەرى قىزمەت كورسەتۋ قۇنى 19 پايىزعا كوتەرىلدى. ينفليا­تسياعا قارسى ءىس-شارالار تىزبەگىن بەكىتىپ جاتىرمىز. ويتكەنى باعا تۇراقسىزدىعىنىڭ كەسىرىن حالىق قازىردەن باستاپ كورىپ جاتىر, اسىرەسە جالاقىسىز وتىر­عاندار قينالۋدا», دەدى «Richmond ازىق-ت ۇلىك بانكىنىڭ» اتقارۋشى ديرەكتورى حاجيرا حۋسەين.

سوڭعى جاڭالىقتار