ايماقتار • 18 تامىز، 2022

ەگىستىككە ەسى كەتكەندەر شابىندىق پەن جايىلىمدارعا قول سالىپ جاتىر

74 رەت كورسەتىلدى

سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا حالىقتىڭ وزىندىك قوسالقى شارۋاشى­لىقتاعى مالدارىن باعۋى ءۇشىن 547،1 مىڭ گەكتار جايىلىم جەتىسپەيتىندىگى انىقتالعان. كەزىندە جايىلىمداردى شەتسىز-شەكسىز جالعا الىپ، يەلەنىپ العان كوپتەگەن اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارى سوڭعى جىلدارى استىق داقىلدارىن وتكىزۋ پروبلەمالارىنىڭ جەڭىلدەۋىمەن جانە ساتىپ الۋ باعاسىنىڭ شارىقتاۋىمەن قانشاما جەردى قوسىمشا جىرتىپ، ەگىستىككە اينالدىرىپ جىبەرگەن.

جەر كودەكسى بويىنشا اۋىل شا­رۋاشىلىعى جەرلەرىن ءبىر تۇردەن ەكىن­شى تۇرگە اۋىستىرۋ تەك ۇكىمەتتىڭ، جەر­گىلىكتى بيلىكتىڭ ارنايى شەشىم­دەرىمەن عانا جۇزەگە اسىرىلۋى كەرەك. بىراق باقىلاۋدىڭ السىزدىگىنەن وعان قاراپ جاتقاندار از. استىق وسىرەتىندەر مۇمكىندىگىنشە ەگىستىك كولەمىن جايىلىمنىڭ، شابىندىقتىڭ، ءتىپتى ورماندارعا تيەسىلى جەرلەردىڭ ەسەبىنەن رۇقساتسىز ۇلعايتۋدا. مۇن­دايلاردىڭ بارلىق اۋداندا دا بارىن ەستيمىز. جەرگىلىكتى بيلىك ارنايى شەشىمىمەن رۇقسات بەرگەن بولسا ورمانداردىڭ تۇبىنە دەيىن جىرتۋعا نەمەسە جايىلىمدىقتىڭ يا شابىندىقتىڭ ىشىنە بويلاپ ەنۋىنە رۇقسات بەرمەگەن بولار ەدى.

اۋىل شارۋاشىلىعى القاپتارىن ءبىر تۇردەن ەكىنشىسىنە اۋىستىرۋ (ترانسفورماتسيالاۋ) جەر كودەكسىنىڭ 98-بابى بويىنشا: «قاجەتتiگi تابيعي فاك­تورلارعا، ولاردى بۇدان كەيiن دە باسقا جەر القاپتارىنىڭ قۇرامىندا پايدالانۋدىڭ ەكونوميكالىق تۇرعى­دان ورىندىلىعىنا نەگiزدەلەدi» دە­لىنگەن. دەمەك ترانسفورماتسيا تەك ەكو­نوميكالىق تيىمدىلىك بەرسە عانا وزگەر­تىلەدى. الايدا ەكونوميكالىق تيىم­دىلىك كىمگە تيەسىلى ەكەندىگى انىقتالماعان. ارينە، جەر ۋچاسكەسىنىڭ پايدالانۋشىسىنا ول ءتيىمدى بولۋى مۇمكىن، ويتكەنى باستامانى كوتەرىپ تۇرعان سونىڭ ءوزى. بىراق تۇپكىلىكتى مەنشىگى بولمايتىن جەردى پايدالانۋشىنىڭ ءبىر تۇردەن ەكىنشى تۇرگە اۋىستىرۋى سول القاپتى كەيىن پايدالاناتىندارعا ءتيىمسىز بولىپ شىعاتىنى بۇگىندە كورىنىپ وتىر. ويتكەنى مال وسىرۋشىلەرگە جايى­لىم، پىشەن دايىندايتىندارعا شابىندىق جوق، بار بولسا دا ازايىپ قالعان. ونى قالپىنا كەلتىرۋگە ۇزاق جىلدار قاجەت. سونىمەن بىرگە ءبىر تۇردەن ەكىنشى تۇرگە اۋىستىرۋلاردى «ەكونوميكالىق تۇرعىدان نەگىزدى» نەمەسە «تابيعي فاكتورلار اسەر ەتتى» دەگەندى دە ايتا المايسىڭ. بۇل جەردە تەك جەردى ۋاقىتشا ء(تىپتى ۇزاق مەرزىمگە بولسا دا) جالعا الىپ پايدالانۋشى عانا بىرجاقتى ۇتىپ تۇر.

پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ «قازاقستاندا تەكسەرۋلەرگە جانە پروفيلاكتيكالىق باقىلاۋ مەن قادا­عالاۋدى بارىپ جۇرگىزۋگە موراتوري ەنگىزۋ تۋرالى» 2019 جىلعى 26 جەلتوقسانداعى جارلىعىنا تولىق­تىرۋ ەنگىزۋ تۋرالى» جاڭا جارلىققا قول قويدى. حالىق بۇل جارلىقتان جەردى زاڭدى بۇزىپ يەلەنىپ كەتكەن پاي­دالانۋشىلارعا، اسىرەسە جەر القاپتارىن ءبىر تۇردەن ەكىنشى تۇرگە نەگىزسىز اۋىس­تىراتىنداردى قۇرىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەر دەگەن ۇمىتتە. مۇنىڭ اسا وزەكتى ماسەلە ەكەنىن رەسپۋبليكالىق «اما­نات» پارتياسىنىڭ «جەر اماناتى» كو­ميسسياسىنا ءبىر ايدا تۇسكەن 985 ءوتىنىش-شاعىمنىڭ 62 پايىزى جايى­لىمداردىڭ جەتپىسپەيتىندىگى ماسەلەسىنە ارنالعانىنان دا كورۋگە بولادى. ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرى­سىندا سوي­لەگەن سوزىندە پرە­زيدەنت ق.توقاەۆ تا بۇل ماسەلەنىڭ اسا كۇردەلى ەكەنىن ايتتى. «نەگىزگى سەبەپ – اكىمدىكتەر تارا­­پىنان ءتيىستى باقىلاۋدىڭ بولماۋى. قازىر مال جايۋ ءۇشىن 29 ملن گەكتار جەر قاجەت. سوعان قاراماستان شارۋا قوجالىقتارى 33 ملن گەكتار جەردى پايدالانباي وتىر. اۋىلدىق وكرۋگتەردىڭ 80 پايىزىندا جايىلىمدىق جەر تاپ­شى»، دەدى ول. سونىمەن بىرگە ول: «ۇكىمەت پەن وبلىس اكىمدەرى پروكۋراتۋرا ورگاندارىمەن بىرلەسىپ، يگەرىلمەي جاتقان جايىلىمدىق جەرلەردى اۋىل تۇر­عىندارىنا قايتارىپ بەرۋ ءىسىن قولعا الۋى كەرەك. وسىعان باسا ءمان بەرگەن ءجون. ۇكىمەت عارىشتان مونيتورينگ جۇرگىزۋ ءتاسىلىن جەتىلدىرىپ، ونىڭ اۋقى­مىن كەڭەيتۋى كەرەك. وسى ماڭىزدى جۇمىس­تى پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسىمەن عانا ەمەس، تۇراقتى تۇردە اتقارۋ كەرەك»، دەگەن ەدى.

وسى تاپسىرمانى ورىنداۋ ءۇشىن وبلىس اكىمى قۇمار اقساقالوۆتىڭ قاۋلىسىمەن پروكۋراتۋرا ورگاندارى جانە باسقا دا مۇددەلى ۆەدومستۆولاردىڭ وكىلدەرى ەنگەن 27 ادامدىق كوميسسيا قۇرىلعان. قازىر كوميسسيا جەر پايدالانۋشىلارمەن جاساعان مەموراندۋمدار جانە باسقا شارالار ارقىلى جايىلىم القاپتارىن 505،7 مىڭ گەكتار جەرگە كوبەيتۋگە قول جەتكىزدى. بۇل – جالپى سۇرانىستىڭ 92،4 پايىزى. سونىڭ ىشىندە پايدالانىلمايتىن 34 مىڭ گەكتار جايى­لىم جەر سوت ارقىلى تارتىپ الىندى. قازىر كۇماندى كەلىسىمشارتتارمەن جالعا بەرىلگەن جەر ۋچاسكەلەرى بويىنشا 81 تالاپ-ارىز سوتتىڭ قاراۋىندا جاتىر. وسى تالاپ-ارىزدار بويىنشا 16،9 مىڭ گەكتار جەر القابى جالداۋعا زاڭسىز بەرىلگەندىگى بەلگىلى بولىپ وتىر. سوت ءادىل شەشىم شىعاراتىن بولسا دا بۇل القاپتار دا قايتارىلىپ، جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ پايدالانۋى­نا بەرىلەدى. جەرگىلىكتى اتقارۋ ورگاندارى يگەرىلمەي جاتقان جەرلەردى ءالى دە انىقتاۋ ۇستىندە. بۇگىنگە دەيىن مال باعۋعا ءالى دە 41،4 مىڭ گەكتار جەر جەتپەيدى.

اكىمنىڭ وكىمىمەن قۇرىلعان وسى بىلىكتى كوميسسيا جەر پايدا­لانۋ­شى­لاردىڭ جايىلىمدىق، شابىن­دىق جەرلەردى، ورمان شارۋاشىلىعىنىڭ فوندىنا ءتيىستى القاپتاردى قوسىمشا جىرتىپ، ەگىستىككە اينالدىرىپ جىبەر­گەندىگىنىڭ زاڭدىلىعىن قوسا تەكسەرسە بولار ەدى. شەكتەن شىققان وسىنداي وراشولاقتىقتى ايتىپ حالىق زار قاعادى. ءتىپتى جيدەك تەرەتىن جەر دە قالدىرمادى دەگەندى ءجيى ەستيمىز.

 

سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى

سوڭعى جاڭالىقتار

جاپونيادا جەر سىلكىندى

الەم • بۇگىن، 10:22

ۇقساس جاڭالىقتار