ءيا, سپورت جانە دەنە شىنىقتىرۋ سالاسىنا جاڭا قارقىن كەرەك ەكەنىن جاسىرا المايمىز. كەيىنگى جىلدارى ەل سپورتىنىڭ جاقسى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزە الماي ءجۇرۋىنىڭ باستى سەبەپتەردىڭ ءبىرى – بىلىكتى كادرلاردىڭ جەتىسپەۋى جانە ءار سالاداعى جۇيەسىزدىك. مىسالى, وليمپيادالىق سپورت تۇرلەرى تۋرالى ايتقاندا, بوكستان باسقا بىردە-ءبىر سپورت ءتۇرى كەيىنگى جىلدارى تورتجىلدىقتىڭ باستى دوداسى مەن الەم چەمپيوناتتارىندا تۇراقتى ءارى جۇيەلى ناتيجە كورسەتە الماي كەلەدى. ارينە, ءبىراز سپورت تۇرىنەن وليمپيا ويىندارى مەن الەم چەمپيوناتتارىندا جۇلدە الىپ, جانكۇيەرلەردى قۋانىشقا بولەگەن ساتتەر بولدى. بىراق ولارداعى جەتىستىك ءدال بوكستاعىداي تۇراقتى ەمەس. مىسالى, دميتري بالاندين 2016 جىلى وليمپيادا چەمپيونى اتانعاننان بەرگى التى جىلدا جۇزۋدەن الەم چەمپيونى بولعان ءبىر سپورتشىمىز جوق. ءدميتريدىڭ جەڭىسى مىقتى دەگەن ءبىر-ەكى باپكەردىڭ ماڭداي تەرى مەن ءبىلىم-بىلىگىنىڭ ناتيجەسى دەۋگە بولادى. ال ءجۇزۋ بويىنشا وليمپيادا سايىستارىندا وتىزدان استام مەدال جيىنتىعى ساراپقا تۇسەدى. ياعني, مەدال الۋعا مۇمكىندىگى مول ءجۇزۋ سپورتى بويىنشا قازاقستاندا ءالى كۇنگە دەيىن ءداستۇرلى ءارى وزىق دامۋ سيستەماسى قالىپتاسقان جوق.
جەڭىل اتلەتيكادا دا سولاي. ولگا شيشيگينا, ولگا رىپاكوۆالار وليمپيا ويىندارىندا مەدال ولجالاپ, بۇل سالانىڭ جىرتىعىن جاماپ وتىردى. ال وليمپيا ويىندارىنىڭ باعدارلاماسىندا جەڭىل اتلەتيكانىڭ قانشاما ءتۇرى بار. ءبىز ءالى كۇنگە دەيىن سونىڭ ءتورت-بەس تۇرىنەن بولسىن, ءداستۇرلى مەكتەپ قالىپتاستىرا الماي كەلەمىز. جالپى ورايلى جەردە ايتىلعانى ءجون, سپورتتىق الەۋەتىمىزدەگى كەزەك كۇتتىرمەيتىن ءبىر ماسەلە – سپورتتىق رەزەرۆ جاساقتاۋ. ايتالىق ءبىرىنشى ءنومىرلى سپورتشىلارىمىز جاراقات العان نەمەسە باسقا توسىن وقيعالار كەزىندە, سونداي-اق سپورتتىق مانسابىن اياقتاعان جاعدايدا رەزەرۆتىك قۇرامنىڭ بولۋى اسا قاجەت. قازىر مينيسترلىك وسى رەزەرۆتى ارتتىرۋ بويىنشا جۇمىس ىستەپ جاتىر.
ال ەلىمىزدىڭ بارلىق ايماعىندا قانات جايعان, اۋەلدەن جەڭىستى جولى, تاماشا ءداستۇرى بار گرەك-ريم, ەركىن جانە دزيۋدو كۇرەستەرىنەن ءححى عاسىردىڭ العاشقى جيىرما ەكى جىلىندا بىردە-ءبىر وليمپيادا چەمپيونىنىڭ شىقپاعانى, وسى جىلدارى گرەك-ريم مەن ەركىن كۇرەستەن الەم چەمپيوندارىن باپتاي الماعانىمىز – سپورتشىلاردىڭ ناشارلىعىنان ەمەس, بۇل سالالارداعى ساتىلى, عىلىمي دامۋ جۇيەسىنىڭ جوقتىعىنان, كەيىنگى شيرەك عاسىرداعى باپكەرلىك مەكتەپتىڭ ساپاسى تومەندەپ, مامانداردىڭ بىلىمسىزدىككە بوي ۇرۋىنان دەپ ويلايمىز.
قىسقى سپورت تۇرلەرىنىڭ جاعدايىن دا كەرەمەت دەۋگە كەلمەيدى. ءححى عاسىردىڭ العاشقى جيىرما ەكى جىلىنداعى وليمپيا ويىندارى مەن الەم چەمپيوناتتارىنىڭ جۇلدەگەرلەرىن ساۋساقپەن ساناپ شىعۋعا بولادى. وسى كەزەڭدەگى التى بىردەي قىسقى ويىنداردا قازاقستان قۇراماسىنا ءبىر التىن مەدال بۇيىرعان جوق. 2022 جىلعى بەيجىڭ وليمپياداسىنان دا ولجاسىز ورالدىق. جەرى الاقانداي عانا, حالقى التى ميلليونعا جەتپەيتىن نورۆەگيا سپورتشىلارى بەيجىڭدە 16 «التىنعا» قول جەتكىزدى. الداعى ۋاقىتتا ءبىز وسىنداي سپورتتاعى تابىستارى تولاعاي ەلدەردىڭ باي تاجىريبەلەرى مەن وزىق تەحنولوگيالارىن كوبىرەك ۇيرەنگەنىمىز دۇرىس.
بىزدە قىسقا سپورت تۇرلەرى بويىنشا وليمپيا ويىندارى مەن الەم چەمپيوناتتارىندا 40-50 ورىنداردا جۇرەتىن سپورتشىلار جەتەرلىك. ەندىگى جەردە سپورت كوميتەتى مۇنداي «كەڭدىككە» جول بەرمەۋى كەرەك. دزيۋدوشىلار دۇنيەجۇزىلىك ايتۋلى رەسمي جارىستارعا رەيتينگ جۇيەسىمەن بارادى. بىزدەگى باسقا سپورت تۇرلەرى دە وسى تارتىپكە كوشكەنى دۇرىس.
ارينە, ولقىلىقتىڭ ورنى بىردەن تولا قويمايدى. كەيىنگى جارتى جىلدان استام ۋاقىت ىشىندە ءبىرشاما اۋقىمدى جۇمىس قولعا الىندى. ايتالىق, وليمپيادا, پاراليمپيادا جانە سۋردليمپيادا ويىندارى مەن الەم چەمپيوناتتارىندا جەڭىمپاز جانە جۇلدەگەر اتانعان سپورتشىلار مەن ولاردىڭ جاتتىقتىرۋشىلارىنىڭ ءومىر بويعى جاردەماقىسى ايىنا 73 مىڭ تەڭگەدەن 300 مىڭ تەڭگەگە كوتەرىلەدى.
سونداي-اق 2022 جىلدان باستاپ 2024 جىلعا دەيىن سپورت تورەشىلەرىنىڭ بازالىق لاۋازىمدىق جالاقىسى كەزەڭ-كەزەڭىمەن 10 پايىزدان 100 پايىزعا دەيىن وسەتىن بولادى. بۇدان بىلاي حالىقارالىق دارەجەدەگى تورەشىلەردىڭ بازالىق لاۋازىمدىق ايلىقاقىسى 2 مىڭ تەڭگەدەن 17 مىڭ تەڭگەگە دەيىن ارتادى. وسىلايشا ءبىز اتالعان ماماندىققا دەگەن سۇرانىستى جوعارىلاتىپ, ءادىل تورەلىك ەتەتىن تورەشىلەر قاتارىن كوبەيتەمىز دەپ سەنەمىن. اتالعان ماماندىققا دەگەن سۇرانىستى كوبەيتىپ, ساپالى تورەشىلەر قاتارىن مولايتساق, بۇل ءوز كەزەگىندە تورەشىلەردى ىنتالاندىرىپ قانا قويماي, ەل سپورتىنىڭ ىلگەرى قادام باسۋىنا دا سونى سەرپىن بەرەدى. ايپەسە, ازعانتاي عانا اقشاعا جۇمىس ىستەيتىن تورەشىگە جوعارى تالاپ قويۋ قيىن. ودان بولەك, سپورتتىڭ اينالاسىنداعى جەرشىلدىك, ءوز ءوڭىرىنىڭ عانا سپورتشىسىن العا شىعارۋ جاعى دا وسى ولقىلىقتاردان تۋىندايدى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, بولاشاقتا تورەشىلەرىمىزگە تاڭداۋ دا, تالاپ تا كۇشەيەدى.
توكيوداعى جازعى جانە بەيجىڭدەگى قىسقى وليمپيا ويىندارىنان كەيىن ۇلتتىق قۇرامانىڭ 28 باپكەرىن وزگەرتۋگە تۋرا كەلدى. جاڭادان تاعايىندالعان باس جاتتىقتىرۋشىلارمەن كەزدەسۋ كەزىندە ولاردىڭ ءوز مىندەتتەرىنە اسا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋى تاپسىرىلدى. ەندىگى جەردە باس باپكەرلەر ءاربىر الەم جانە ازيا چەمپيوناتتارىنان كەيىن سپورت كوميتەتىنىڭ الدىندا جۇيەلى تۇردە ەسەپ بەرەتىن بولادى.
اقيقاتىن ايتساق, بىزدە بىلىكتى كادرلار تاپشىلىعى نەگىزگى پروبلەمانىڭ ءبىرى بولىپ وتىر. سپورت سالاسىن جۇيەلى دامۋ جولىنا سالۋ ءۇشىن كادرلاردىڭ كاسىبي دارەجەسىن كوتەرۋگە, كەيىنگى تولقىن جاستاردان ءبىلىمدى, بىلىكتى ماماندار دايىنداۋعا كىرىسۋىمىز كەرەك. بۇعان مەملەكەتتىك ءمانى زور ماسەلە رەتىندە قاراۋعا ءتيىسپىز.
رەسپۋبليكا بويىنشا سپورت تۇرلەرىن سارالاۋدىڭ دا ماڭىزى ەرەكشە. ەلىمىزدىڭ جاستارى سپورتتىڭ 172 تۇرىمەن شۇعىلدانادى ەكەن. جالپى وليمپيا ويىندارى مەن الەم چەمپيوناتتارىندا تابىستى ونەر كورسەتۋ ءۇشىن ارينە, سپورتتىڭ بارلىق ءتۇرىن نازاردا ۇستاۋىمىز كەرەك. سايكەسىنشە, كوبىرەك مەدال اكەلەتىن سپورت تۇرلەرىنە دەگەن قاتاڭ تالاپ باسەڭدەمەۋى قاجەت.
جالپى العاندا, كەز كەلگەن سپورت ءتۇرى بويىنشا ەڭ اۋەلى مىقتى كادرلاردى ىرىكتەپ الساق, سونداي-اق عىلىمي-كەشەندى توپتار قۇرىلىپ, دامۋ باعدارلامالارى جاسالسا, الداعى ءۇش-ءتورت جىلدا رەسپۋبليكا سپورتى ءبىر ارناعا ءتۇسۋى ءتيىس. وزىق ەلدەردىڭ قايسىنىڭ سپورت سالاسىن الىپ قارامايىق, عىلىمسىز كوزگە ەلەستەتە المايسىز. ءبىز بولاشاقتا وسى جاعىنا باسا ءمان بەرگىمىز كەلەدى.
جالپى, عىلىم سپورتتىڭ ىرگەتاسىنان باستاپ بارلىق ساتىسىن قامتۋى كەرەك. ول ءۇشىن بىلىكتى كادرلار دايارلاۋ ىسىنە بارىنشا كۇش سالۋعا ءتيىسپىز. بۇگىندە تەك دەنە شىنىقتىرۋ ءپانىنىڭ مۇعالىمدەرىن دايارلاپ, ەل سپورتىنىڭ كوشىن العا جىلجىتۋ مۇمكىن ەمەس. كاسىبي جاتتىقتىرۋشىلار مەن ادىسكەرلەرگە دەگەن سۇرانىس كۇن ساناپ ارتىپ كەلەدى. ءبىز بۇل ماسەلەنى دە ەرەكشە نازاردا ۇستاعانىمىز ءجون.
سونىمەن بىرگە مينيسترلىككە سپورت ينتەرناتتارىنىڭ كۇن ءتارتىبىن وزگەرتۋ تۋرالى ۇسىنىستار كوپتەپ ءتۇسىپ جاتىر. سەبەبى, ينتەرناتتاردىڭ كۇن ءتارتىبى تىم تىعىز. كۇنىنە ەكى جاتتىعۋ, تاڭەرتەڭ باستالىپ كەشكىسىن اياقتالاتىن ساباقتار وقۋشىلارعا اۋىر سوعادى. وسىنىڭ سالدارىنان ينتەرنات وقۋشىلارىنىڭ باسىم بولىگىندە ءبىلىم ساپاسى مەن سپورتتىق ناتيجەلەر ويداعىداي ەمەس. وسى ماسەلەنى ۇزاق جىلدان بەرى زەرتتەپ, قاداعالاپ جۇرگەن ماماندار ينتەرناتتاعى تاڭەرتەڭگى 1,5 ساعاتتىق جاتتىعۋدى 40-50 مينۋتتىق جەڭىل جاتتىعۋمەن الماستىرىپ, ۇنەمدەلگەن ۋاقىت ەسەبىنەن وقۋشىلاردىڭ ەركىن دەمالعانىن قالاپ وتىر. سەبەبى ينتەرنات وقۋشىلارى كۇن ءتارتىبىنىڭ تىم تىعىزدىعىنان زورىعادى. مەملەكەت ءۇشىن ەڭ الدىمەن, جاستاردىڭ دەنساۋلىعى مەن بولاشاعى ماڭىزدى.
كەڭەس وكىمەتى كەزىندە سپورتتىق باعىتتاعى ينتەرناتتار اراسىندا وداقتىق بىرىنشىلىكتەر, سپارتاكيادالار ۇيىمداستىرىلاتىن. كەيىنگى جىلدارى ءبىزدىڭ ەلدە مۇنداي جارىستار توقتاپ قالدى. مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى بيىل بوكس, دزيۋدو, گرەك-ريم جانە ەركىن كۇرەستەن ينتەرنات وقۋشىلارى اراسىندا كوماندالىق جارىس وتكىزدى. رەسپۋبليكالىق جانە وبلىستىق ينتەرناتتار اراسىنداعى باسەكەدە قاجىمۇقان مۇڭايتپاس ۇلى جانە قاركەن احمەت ۇلى اتىنداعى رەسپۋبليكالىق, ءجالاڭتوس ءباھادۇر اتىنداعى قىزىلوردا وبلىسىنىڭ ينتەرناتتارى وزىپ شىعىپ, جۇلدەلى ورىندارعا يە بولدى. وكىنىشكە قاراي, بۇل جارىستا اقمولا وبلىسىنىڭ, سولتۇستىك قازاقستان جانە پاۆلودار وبلىستارىنىڭ ينتەرناتتارى وتە تومەن ناتيجە كورسەتتى.
ەندى بۇقارالىق سپورت تۋرالى ءسوز قوزعاساق. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆتىڭ: «دەنساۋلىق كىلتى – دەنە شىنىقتىرۋ. بۇقارالىق سپورتقا, بالالار سپورتىنا بارلىق جاعدايدى جاساۋ قاجەت. وبلىس اكىمدەرى سپورت ينفراقۇرىلىمىنىڭ كەزەڭ-كەزەڭىمەن قۇرىلۋىن قامتاماسىز ەتۋى كەرەك», دەگەن ءسوزىنىڭ قوعام ءۇشىن ماڭىزى ايرىقشا. بيىل الماتى, اتىراۋ, قاراعاندى, قىزىلوردا, پاۆلودار جانە سولتۇستىك قازاقستان وبلىستارىندا 10 دەنە شىنىقتىرۋ-ساۋىقتىرۋ كەشەنىن سالۋ جوسپارلانىپ وتىر. سونىمەن قاتار مەملەكەتتىك مەنشىكتەگى سپورت عيماراتتارىن جەكەشەلەندىرۋگە تىيىم سالۋ تۋرالى زاڭناماعا تۇزەتۋلەر ەنگىزۋ ماسەلەسى پىسىقتالۋدا. مينيسترلىككە باعىنىستى رەسپۋبليكالىق وقۋ-ادىستەمەلىك جانە تالداۋ ورتالىعىنىڭ قىزمەتكەرلەرى بيىلعى اقپان ايىنان باستاپ الماتى وبلىسى مەن الماتى, شىمكەنت قالالارىنداعى دەنە شىنىقتىرۋ مەن سپورتتىڭ دامۋ بارىسىنا, الماتىداعى رەسپۋبليكالىق سپورت كوللەدجىنىڭ, اقمولا, پاۆلودار, سولتۇستىك قازاقستان وبلىستارىنداعى سپورتتىق ينتەرنات-كوللەدجدەردىڭ جۇمىستارىنا تالداۋ جاساپ, جەرگىلىكتى ماماندارمەن تىلدەسىپ, پىكىرلەسىپ قايتتى. بۇل پرەزيدەنتىمىز قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسىمەن ۇندەسىپ جاتقان جۇمىس. سونداي-اق وسى ورتالىقتىڭ قىزمەتكەرلەرى بەلگىلى ماماندار مەن اتاقتى سپورتشىلاردان توپ قۇرىپ, شىمكەنت قالاسىندا جانە تۇركىستان وبلىسىنىڭ بىرنەشە اۋدانىندا جۇرتشىلىقپەن تارتىمدى كەزدەسۋلەر ۇيىمداستىردى. جۇزدەسۋلەر بارىسىندا ماماندار مەن سپورتشىلار دەنە شىنىقتىرۋ جانە سپورتتىڭ ماڭىزى مەن پايداسى تۋرالى كەلەلى اڭگىمە قوزعادى. بۇل شارالارعا, اسىرەسە جاس وسكىن سپورتشىلاردىڭ كوپتەپ قاتىسقانىن, ولاردىڭ ماماندار مەن چەمپيوندارعا كوكەيدەگى سۇراقتارىن توپەلەپ قويعانىن باسا ايتۋىمىز كەرەك. الداعى ۋاقىتتا بەلگىلى ماماندار مەن چەمپيونداردىڭ ايماقتارداعى جۇرتشىلىقپەن, جاس سپورتشىلارمەن كەزدەسۋلەرىن جالعاستىرۋدى كوزدەپ وتىرمىز.
سونىمەن بىرگە «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسىنا وراي كۇزدە وڭىرلەردىڭ سپورت نۇسقاۋشىلارى مەن ادىسكەرلەرىنىڭ قاتىسۋىمەن ەلوردادا ۇلكەن جيىن وتكىزۋ جوسپارىمىزدا بار.
قورىتا ايتقاندا, بۇقارالىق سپورتقا بايلانىستى مينيسترلىكتىڭ الداعى ۋاقىتتا اتقاراتىن شارۋالارى از ەمەس.
قازىرگى اسا ماڭىزدى مىندەتتىڭ ءبىرى – 2024 جىلى پاريجدە وتەتىن جازعى وليمپيا ويىندارىنا تىڭعىلىقتى ازىرلەنۋ. ىجداھاتتى ىزدەنىس پەن تىنىمسىز ەڭبەگىمىز ارقىلى جوعارى ناتيجە كورسەتىپ, ميلليونداعان تىلەۋلەس وتانداسىمىزدىڭ سەنىمىن اقتاعىمىز كەلەدى.
ءبىز – ەجەلدەن جىگەرىن تۋ ەتىپ, نامىسىن قۇلاتپاعان ەرجۇرەك حالىقپىز. ارقاشان سول ەرەكشەلىگىمىزدى ساقتاي وتىرىپ جوعارى جەتىستىكتەرگە جەتۋگە ءتيىسپىز. تالابى زور, تالانتى ايقىن ۇل-قىزدارىمىزدى بارىنشا قولداۋىمىز قاجەت. «بىلەكتى ءبىردى جىعادى, ءبىلىمدى مىڭدى جىعادى» دەپ دانا بابالارىمىز ايتىپ كەتكەندەي, بىلەگىمىز بەن ءبىلىمىمىزدى قاتار شىڭداساق, ءبىز باعىندىرار بيىكتەر, ءبىز الار اسۋلار ءالى الدا دەپ سەنەمىن.
داۋرەن اباەۆ,
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى
