قوعام • 16 تامىز، 2022

وزگە پلانەتادان كەلگەندەي

254 رەت كورسەتىلدى

قوعام ومىرىنە كوڭىل تەرەزەسىنەن قاراپ، كەزدەسكەن كەيبىر جاعدايلاردىڭ كۇنگەيى مەن كولەڭكە جاعىن وي ەلەگىنەن وتكىزىپ جۇرەسىڭ. وسىندايدا ءبىر كورىنىستەرگە تاڭىرقاي قاراپ، ساناڭدا قورىتا الماي، ءارى-ءسارى كۇي كەشىپ، ءتىپتى ەسەڭگىرەپ قالاتىن كەزىڭ دە بولادى.

مىنا جاعداياتتان كەيىن مەن ءبىزدىڭ قوعامدا باسقاسى باسقا «وزگە پلانەتادان ورتامىزعا ەندى كەلىپ جاتقان قازاقتاردىڭ» جەتكىلىكتى ەكەنىنە از-كەم كوز جەتكىزە باستادىم. بۇعان دەيىن، ناقتىسى وتىز جىل بويى ول جاقتا نە ىستەپ جۇرگەنىنە تاڭمىن. سونداي-اق «وزگە الەمدە» ءوز ۇلتىنىڭ ۇنىنە قۇلاعىن تارس بەكىتىپ الىپ جۇرگەن ءالى تالاي قازاقتىڭ بار ەكەنىن ىشتەي سەزىنە ءتۇستىم.

ءبىزدىڭ قازەكەڭدەر «وزگە الەمگە» قالاي ەنىپ كەتكەنى بەلگىلى عوي. ونى نەسىن ايتايىن. دەسەك تە، ول جاقتان بارلىعى الدەقاشان ورالىپ قويعان بولار دەپ جۇرگەنمىن. ولاي ەمەس ەكەن.

وسىدان بىرەر جىل بۇرىن جاقىن ماڭداعى قالاعا پويىزبەن جولعا شىقتىم. ۆاگون ىشىندەگى كورشى-جولسەرىكتەرىم – ءبىر-بىرىمەن بۇرىننان تانىس، باعىتتارى ءبىر، جاستارى دەڭگەيلەس، ەلۋدەن اسىڭقىراعان ءبىر ەركەك پەن ءۇش ايەل بولدى. كورشى قالانىڭ قازاقتارى ەكەن. تىلدەرى ورىسشا. ءوزارا اڭگىمەلەرىن جاراستىرىپ، جارىستىرىپ وتىر. ءارتۇرلى تاقىرىپتا ءسوز قوزعاپ، قىزۋ پىكىر تالاستىرىپ دامىلدار ءتۇرى جوق. ءدال قاستارىندا وتىرعاندىقتان قۇلاعىڭدى بىتەپ الماساڭ سوزدەرىن ەستىمەۋ مۇمكىن ەمەس.

ءسوز سىڭايلارىنا قاراعاندا ءبارى دە جوعارى ءبىلىمدى، وقىعان. ەكەۋى دارىگەر، ءبىرى ينجەنەر، ءبىرى زاڭگەر سياقتى. ورىسشا سايراپ وتىرعان ولار اڭگىمەدەن اڭگىمە تۋدىرا كەلىپ، ءبىر كەزدە ءبىزدىڭ جانىمىزعا جاقىن تاقىرىپقا ويىستى.

شاشىن سارىعا بوياعان ايەل ادەتتەگىدەي ورىسشالاپ تاڭىرقاي سويلەدى (ولاردىڭ ءوزارا تىلقاتىسۋلارىن قىسقاشا جوبالاپ انا تىلىمىزگە اۋدارىپ بەرەيىن).

– بىلەسىزدەر مە، بىزدە شوقان، اباي، اۋەزوۆ، مۇقانوۆ سياقتى تۇلعالاردان باسقا دا مىقتىلار كوپ ەكەن عوي. قاي كۇنى ورىسشا ءبىر حاباردان بوكەيحانوۆ، جۇماباەۆ، بايتۇرسىنوۆ، ايماۋىتوۆ دەگەن دە كەرەمەت قازاقتار بولعانىن ەستىدىم.

– ولار سونشالىقتى نە تىندىرعان ەكەن؟ – دەدى تولىق كەلگەن اقسارى ايەل.

– جوباسى ءبىزدىڭ قازاقتار ءۇشىن كوپ نارسە ىستەپتى، – دەدى الگى سارى شاشتىسى.

– مەن ونداي قازاقتاردىڭ بارىن ازداپ ەستىگەنمىن، بىراق... – دەپ، ءۇشىنشى ايەل ءارى قاراي ءسوزىن جۇتىپ قويدى.

– مەن دە ولار تۋرالى از-كەم بىلەمىن، بىراق الگىلەردىڭ نە ىستەپ، نە قويعانىنا قىزىقپاپپىن. ال جانگەلدين، يمانوۆ، مۇراتباەۆ دەگەن قازاقتار تۋرالى جاقسى بىلەمىن، – دەدى ەر كىسى سامارقاۋلاۋ ءتىل قاتىپ.

– سوسىن، تۇرا تۇر، تۇرا تۇر، قازىر، ءيا، ايت­پاق­شى دۋلاتوۆ دەگەن دە كىسى بولىپتى. سوسىن، سوسىن، تاعى ءبىر كىسى، ءيا، كەنەسارى دەگەن دە حانىمىز بولعان ەكەن، – دەدى سارى شاشتى ايەل.

اڭگىمە وسى سارىندا جالعاسا ءتۇستى. ار­قايسىسى وزدەرى ەستىگەن قازاقتىڭ بۇرىن­عى جانە قازىرگى زامانداعى بىرقاتار تۇل­عالارىنىڭ اتى-جوندەرىن كەيدە دۇرىس، كەيدە بۇرىس ايتقان بولادى.

مەنىڭ قان قىسىمىم كوتەرىلىپ وتىردى. ايتارعا ءسوز تاپپادىم. دەگەنمەن بار كۇشىمدى جيناپ، «سىزدەر ماعان باسقا الەمنەن كەلگەن ادامدار سەكىلدى كورىنىپ وتىرسىزدار. سىزدەر ايتقان تۇلعالاردان باسقا دا قازاقتىڭ ماڭدايىنا بىتكەن ارىستار كوپ قوي. وزدەرىڭىز قازاق بولا تۇرا ۇلتىمىزدىڭ ۇلىلارى تۋرالى ءجوندى بىلمەيتىندەرىڭىز وكىنىشتى. تاۋەلسىز ەل بولعالى وتىز جىلعا جۋىقتادى، ال سىزدەر قازاق ءۇشىن ءومىرىن قيعان الىپتار تۋرالى ەندى ەستىپ جۇرگەندەرىڭىزگە تاڭعالىپ وتىرمىن»، دەدىم. ءبارى ماعان اجىرايا، جاقتىرماي قارادى.

كەلەسى ستانسادان ءتۇسىپ قالدىم. «ويپىر­ماي، نە بولىپ كەتتى ءوزى. سوندا وتىز جىلدان استام ۋاقىتتان بەرى قازاق ءۇشىن جانىن قيعان ارىستارىمىزدىڭ ەسىمدەرىن ەندى ەستىگەن قازاقتار دا بار ەكەن-اۋ»، دەيمىن وزىمە ءوزىم.

قازاقتىڭ بارلىق بەتكە ۇستار تۇلعالارى از ناسيحاتتالىپ جۇرگەن جوق ەدى عوي، مىناۋ نە ەندى؟ سوندا ءبىز سونشا ۋاقىتتان بەرى ءوز قازاعىمىزعا ءوز ءۇنىمىزدى تولىق جەتكىزە الماعانىمىز با؟ بۇل ەلدە ەكى ءتىلدىڭ قاتار قولدانىلۋىنىڭ، قازاقتىڭ قايراتكەرلەرى مەن قۇندىلىقتارىنىڭ، يدەولوگيالىق باسىمدىقتارىنىڭ تەك قازاق تىلىندە ناسيحاتتالۋىنىڭ كەسىرى مە، كىم ءبىلسىن؟ بۇل اقپاراتتىق-تانىمدىق كەڭىستىكتەگى قازاققا ءتان الاڭنىڭ تارلىعى نە ارەكەتسىزدىگىنىڭ كورىنىسى مە؟ الگىندەي قازاقتار ءوز ۇرپاعىن قالاي تاربيەلەپ ءجۇر، كىمدى، نەنى ۇلگى ەتىپ، كىمدى، نەنى ماقتانىش ەتىپ ايتىپ ءجۇر؟ باسقا الەمدە لاعىپ جۇرگەن قازاقتار ءوز ورتاسىنا قاشان ورالادى؟

سوڭعى جاڭالىقتار

ءوڭىر جانە وركەنيەت

ساياسات • كەشە

اعا بۋىننىڭ قولداۋى

ساياسات • كەشە

ەسىمنەن كەتپەس ەساعاڭ

رۋحانيات • كەشە

بار ءۇمىت – بۋبليكتە

تەننيس • كەشە

وقىرماننىڭ رۋحاني ولجاسى

ەگەمەن قازاقستان • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار