- سولومون ارالدارىنىڭ پرەمەر-ءمينيسترى ماناسسە سوگاۆارە 2023 جىلدىڭ قاراشاسىندا وتەتىن تىنىق مۇحيتى ويىندارىنا دەيىن قىزمەتىندە قالۋ ءۇشىن كونستيتۋتسياعا وزگەرىس ەنگىزۋدى ۇسىندى. ول وكىلەتتىگىن ۇزارتۋعا باعىتتالعان كەز كەلگەن وزگەرىستەر ء«بىر رەتتىك» بولادى دەپ ۋادە بەرىپ وتىر, دەپ حابارلايدى The Guardian باسىلىمى. سولومون ارالدارىنداعى وپپوزيتسيا وكىلدەرى بولسا ۇكىمەت باسشىسىنىڭ بۇل قادامىن بيلىكتى «باسىپ الۋ» دەپ اتاپ, سايلاۋدىڭ تىنىق مۇحيتى ويىندارىنا دايىندىق كەزەڭىمەن قاتار ءوتۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتادى.
ماناسسە سوگاۆارەنىڭ شەشىمىن اۋستراليانىڭ تىنىق مۇحيتى ايماعىنداعى ءمينيسترى پەت كونروي قولداپ وتىر. سولومون ارالدارىندا جىل سايىن وتكىزىلەتىن Guadalcanal (گۋادالكانال) شايقاسىنىڭ مەرەيتويىنا ارنالعان ءىس-شارادا سويلەگەن سوزىندە ول سوگاۆارە ۇسىنعان زاڭ جوباسىنىڭ ءبىر رەتكە قابىلداناتىنىنا حالىقتى سەندىرىپ باققان بولاتىن. ونىڭ ايتۋىنشا, ويىنداردان سوڭ سايلاۋ جۇيەسى قالىپتى جاعدايعا ورالادى. ء«بىز پرەمەر-ءمينيستردىڭ ۇسىنىسى مەن زاڭ جوباسىنىڭ تۇجىرىمىن قۇپتايمىز. سايىپ كەلگەندە, بۇل سولومون ارالدارى پارلامەنتىنىڭ دەموكراتيالىق جولمەن سايلانعان مۇشەلەرى مەن سولومون ارالدارىنىڭ حالقىنا قاتىستى ماسەلە جانە ءبىز كورشىلەس ەلدەردىڭ ىشكى پروتسەستەرىنە قۇرمەتپەن قارايتىن بولامىز», دەدى پەت كونروي ABC راديوسىنا بەرگەن سۇحباتىندا.
ال ساراپشىلار سوگاۆارەنىڭ بيلىكتە قالۋعا ۇمتىلۋى تىنىق مۇحيتى ويىندارىنا بايلانىستى ەمەس ەكەنىن ايتادى. ولاردىڭ پايىمداۋىنشا, بۇل ساياساتتىڭ استارىندا قحر-مەن بايلانىس جاتىر. ەسكە سالساق, وسى جىلى سولومون ارالدارى قىتايمەن قاۋىپسىزدىك تۋرالى كەلىسىمگە قول قويعان ەدى. بۇل كەلىسىمنەن سوڭ ماناسسە سوگاۆارە الەمدىك باق وكىلدەرىنە سۇحبات بەرىپ, ءوز ەلىندە ەشقاشان قىتاي اسكەري بازاسى قۇرىلمايتىنىن مالىمدەدى. سونداي-اق ول اۋستراليا ارالداردىڭ «قاۋىپسىزدىك بويىنشا نەگىزگى سەرىكتەسى» بولىپ قالا بەرەتىنىن, بىراق اۋستراليا كومەككە كەلە المايتىن جاعداي بولسا, ۇكىمەت قىتايدىڭ قاۋىپسىزدىك قىزمەتكەرلەرىنە جۇگىنەتىنىن ايتقان بولاتىن. «ەگەر قانداي دا ءبىر قاقتىعىس بولا قالسا, ءبىز ەلىمىزدە تۇراقتىلىقتى ساقتاۋعا ۇمتىلامىز. ءوزىمىزدىڭ قاۋقارىمىز جەتپەگەن جاعدايدا قىتايدان قولداۋ سۇرايمىز. بىراق ءبىز ادەتتەگىدەي اۋستراليالىقتارعا سەنىم ارتامىز, ايماقتاعى قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرىنە كەلگەندە ءبىز ءبىرىنشى كەزەكتە سولارعا جۇگىنەمىز», دەدى ماناسسە سوگاۆارە سۇحباتىندا.
قىتايمەن قاۋىپسىزدىك كەلىسىمىنە قول قويعاننان كەيىن سولومون ارالدارىنىڭ وپپوزيتسيا وكىلدەرى ۇكىمەت قىتايدىڭ «كومەگىن» قازىرگى بيلىكتى ساقتاپ قالۋ ءۇشىن پايدالانادى دەپ ەسكەرتتى. كەلىسىم جوباسىندا سولومون ارالدارى قىتايدىڭ قاۋىپسىزدىك قىزمەتكەرلەرىن «قوعامدىق ءتارتىپتى ساقتاۋعا, ادامداردىڭ ءومىرى مەن مۇلكىن قورعاۋعا, گۋمانيتارلىق كومەك كورسەتۋگە, تابيعي اپاتتاردىڭ سالدارىمەن كۇرەسۋگە جانە باسقا دا مىندەتتەرگە كومەك كورسەتۋ ءۇشىن شاقىرا الاتىنى» ايتىلعان.
- ال دجەيمس ماراپە پاپۋا-جاڭا گۆينەيانىڭ پرەمەر-ءمينيسترى بولىپ قايتا سايلاندى. كەزەكتى ساياسي ناۋقان ماراپەگە وڭايعا سوققان جوق. ول ەلدىڭ بۇرىنعى پرەمەر-ءمينيسترى پيتەر و’نيلمەن التى اپتاعا سوزىلعان «باسەكەدە» سوڭىنا دەيىن كۇرەسىپ, جەڭىسكە جەتتى. ساراپشىلار ونىڭ سايلاۋالدى باعدارلاماسىنىڭ كەستەسى قاربالاسقا تولى بولعانىن ايتادى. ول حالىقپەن ديالوگقا تۇسۋگە تىرىسىپ, كۇن سايىن كەزدەسكەن.
پيتەر و’نيل دە جوعارى لاۋازىمدى قىزمەتكە قايتا ورالۋعا ۇمىتتەندى, بىراق قارسىلاسىنىڭ جاقتاستارى باسىم تۇسكەننەن كەيىن سايلاۋدان ءۇمىتىن ءۇزدى. ول داۋىس بەرۋ باستالماي تۇرىپ پارلامەنت زالىنان شىعىپ كەتتى. ال ماراپە 97 پايىز قولداۋمەن پرەمەر-مينيستر بولىپ سايلاندى. ايتا كەتەرلىگى, ول ۇكىمەت باسشىسى بولىپ سايلانعاندا داۋىس ساناۋ ءالى دە جالعاسىپ جاتتى. جاڭا پارلامەنت العاشقى جيىنىن وتكىزىپ ۇلگەردى. جيىندا سويلەگەن دجەيمس ماراپە ونىڭ پارتياسى ء«بىر ايماققا, ءبىر وتباسى نەمەسە ءبىر ادامعا عانا ەمەس, تۇتاستاي وسى ەلگە تيەسىلى», دەدى. «بۇگىن مەن ءاربىر پاپۋا-جاڭا گۆينەيانىڭ تۇرعىنىنا العىسىمدى بىلدىرەمىن, پارلامەنت مۇشەلەرىنىڭ 100 پايىزى تەك ماعان عانا ەمەس, سونىمەن قاتار مانداتقا دا داۋىس بەرۋگە كەلدى, بۇل ۇجىمدىق كواليتسيانىڭ ايعاعى, ويتكەنى ءبىز سايلاۋعا سەرىكتەس رەتىندە باردىق», دەپ قوستى ول.
اۋستراليانىڭ پرەمەر-ءمينيسترى ەنتوني البانيز دجەيمس ماراپەنى ءبىرىنشى بولىپ قۇتتىقتادى. «دجەيمس ماراپەنى پاپۋا-جاڭا گۆينەيانىڭ پرەمەر-ءمينيسترى بولىپ قايتا سايلانۋىمەن قۇتتىقتايمىن. اۋستراليا مەن پاپۋا-جاڭا گۆينەيا اراسىنداعى سەرىكتەستىك ەرەكشە: ءبىز كورشىمىز, دوسپىز جانە ءبىر وتباسىمىز. اۋستراليا ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستى ودان ءارى دامىتۋ جانە ورتاق ايماقتىق ماسەلەلەردى شەشۋ ءۇشىن پاپۋا-جاڭا گۆينەيا ۇكىمەتىمەن جۇمىس ىستەۋگە دايىن», دەپ جازدى تۋيتتەردەگى پاراقشاسىنا.
كەيىن پيتەر و’نيل داۋىستاردى ساناۋ ءالى جالعاسىپ جاتقان كەزدە پارلامەنتتىڭ پرەمەر-ءمينيستردى سايلاعانىنا نارازىلىق رەتىندە پالاتانى تاستاپ كەتكەنىن ايتتى. «مەن ماراپەگە داۋىس بەرگەن جوقپىن, ويتكەنى مەن ءوز ەلەكتوراتىنداعى حالىق دۇرىس سايلاماعان كوشباسشىنى قولداي المايمىن. مەن شىعىپ كەتىپ, ءبىزدىڭ پارتيانىڭ دەپۋتاتتارىنا ادالدىقپەن داۋىس بەرۋگە مۇمكىندىك بەردىم», دەپ پىكىر ءبىلدىردى و’نيل. ول ءتىپتى پارلامەنتتى جيناۋ ءۇشىن بارلىق 118 ورىندى جاريالاۋ كەرەك دەپ, وسى اپتادا وتكەن پارلامەنتتىڭ وتىرىسىنا تىيىم سالۋ تۋرالى شۇعىل ءوتىنىش بەردى. الايدا جوعارعى سوت ارىزدى قاناعاتتاندىرماي, شەشىم شىعارۋدان باس تارتتى.
باق-تىڭ مالىمەتىنشە, پاپۋا-جاڭا گۆينەياداعى بيىلعى سايلاۋ زورلىق-زومبىلىقپەن وتكەن, شىلدە ايىنىڭ سوڭىندا قاقتىعىستاردان 50 ادام قازا تاپقان. سونداي-اق سايلاۋشىلاردى الداۋ, جاشىكتەردى قيراتۋ, كانديداتتاردىڭ سايلاۋ ۋچاسكەلەرىن باسىپ الۋ فاكتىلەرى دە تىركەلگەن. سايلاۋ ءتىزىمى ون جىل بويى جاڭارتىلماعاندىقتان, ميلليونعا جۋىق ادام سايلاۋ قۇقىعىنان ايىرىلعان.
سونداي-اق ۇكىمەتتىڭ كەمشىن تۇستارىن سارالاعان ساراپشىلار پاپۋا-جاڭا گۆينەيانىڭ جاڭا پارلامەنتىنە ايەلدەردىڭ كانديداتۋراسى 2017 جىلدان بەرى العاش رەت ۇسىنىلعانىن ايتادى. ناتيجەسىندە, ەكى ايەل – ورتالىق گۋبەرناتورى رۋفينا پيتەر جانە «راي» جاعالاۋىنىڭ دەپۋتاتى كەسسي ساۆانگ سايلاندى. ولار ەلدىڭ 50 جىلعا جۋىق تاريحىندا پارلامەنتكە سايلانعان ءبىرى سەگىزىنشى, ءبىرى توعىزىنشى ايەل دەپۋتات. ساراپشىلار نەگىزى دەپۋتات بولعىسى كەلەتىن ساياساتكەر ايەلدەر سانى از بولسا دا نيەت بىلدىرۋشىلەردىڭ جەتكىلىكتى ەكەنىن ايتادى. ماسەلەن, بيىلعى سايلاۋعا 118 ورىنعا 3 458 ەر اداممەن باسەكەگە 167 ايەل تۇسكەن.
