الەم • 11 تامىز، 2022

بيلىكتەن كەتكىسى جوق

43 رەت كورسەتىلدى

سولومون ارالدارى مەن پاپۋا-جاڭا گۆينەيانىڭ ۇكىمەت باسشىلارىنىڭ بيلىكتەن كەتكىسى جوق. ءبىرى ءوزىنىڭ قۇزىرەتىن ۇزارتۋدى ۇسىنىپ، زاڭعا وزگەرىس ەنگىزبەك نيەتتە بولسا، ەندى ءبىرى قايتا سايلاۋعا ءتۇسىپ، جەڭىسكە جەتتى.

  • سولومون ارالدارىنىڭ پرەمەر-ءمينيسترى ماناسسە سوگا­ۆارە 2023 جىلدىڭ قاراشاسىندا وتەتىن تىنىق مۇحيتى ويىندارىنا دەيىن قىزمەتىندە قالۋ ءۇشىن كونستيتۋتسياعا وزگەرىس ەنگىزۋدى ۇسىندى. ول وكىلەتتىگىن ۇزارتۋعا باعىتتالعان كەز كەلگەن وزگەرىستەر ء«بىر رەتتىك» بولادى دەپ ۋادە بەرىپ وتىر، دەپ حابارلايدى The Guardian باسىلىمى. سولومون ارال­دارىنداعى وپپوزيتسيا وكىلدەرى بولسا ۇكىمەت باسشىسىنىڭ بۇل قا­دامىن بيلىكتى «باسىپ الۋ» دەپ اتاپ، سايلاۋدىڭ تىنىق مۇحيتى ويىندارىنا دايىندىق كەزەڭىمەن قاتار ءوتۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتادى.

ماناسسە سوگاۆارەنىڭ شەشىمىن اۋستراليانىڭ تىنىق مۇحيتى ايماعىنداعى ءمينيسترى پەت كونروي قولداپ وتىر. سولومون ارالدارىندا جىل سايىن وتكىزىلەتىن Guadalcanal (گۋادالكانال) شايقاسىنىڭ مەرەيتويىنا ارنالعان ءىس-شارادا سويلەگەن سوزىندە ول سوگاۆارە ۇسىن­­عان زاڭ جوباسىنىڭ ءبىر رەتكە قا­بىلداناتىنىنا حالىقتى سەن­دىرىپ باققان بولاتىن. ونىڭ ايتۋىنشا، ويىنداردان سوڭ سايلاۋ جۇيەسى قالىپتى جاعدايعا ورالادى. ء«بىز پرەمەر-ءمينيستردىڭ ۇسىنىسى مەن زاڭ جوباسىنىڭ تۇجى­رىمىن قۇپتايمىز. سايىپ كەلگەندە، بۇل سولومون ارالدارى پارلامەنتىنىڭ دەموكراتيالىق جولمەن سايلانعان مۇشەلەرى مەن سولومون ارالدارىنىڭ حالقىنا قاتىستى ماسەلە جانە ءبىز كورشىلەس ەلدەردىڭ ىشكى پروتسەستەرىنە قۇر­مەتپەن قارايتىن بولامىز»، دەدى پەت كونروي ABC راديوسىنا بەرگەن سۇحباتىندا.

ال ساراپشىلار سوگاۆارەنىڭ بي­لىكتە قالۋعا ۇمتىلۋى تىنىق مۇحيتى ويىندارىنا بايلانىستى ەمەس ەكەنىن ايتادى. ولاردىڭ پا­يىم­داۋىنشا، بۇل ساياساتتىڭ استارىندا قحر-مەن بايلانىس جاتىر. ەسكە سالساق، وسى جىلى سولومون ارالدارى قىتايمەن قاۋىپسىزدىك تۋرالى كەلىسىمگە قول قويعان ەدى. بۇل كەلىسىمنەن سوڭ ماناسسە سوگاۆارە الەمدىك باق وكىلدەرىنە سۇحبات بەرىپ، ءوز ەلىندە ەشقاشان قىتاي اسكەري بازاسى قۇرىلمايتىنىن ما­لىمدەدى. سونداي-اق ول اۋستراليا ارالداردىڭ «قاۋىپسىزدىك بويىن­شا نەگىزگى سەرىكتەسى» بولىپ قالا بەرەتىنىن، بىراق اۋستراليا كو­مەككە كەلە المايتىن جاعداي بولسا، ۇكىمەت قىتايدىڭ قاۋىپسىزدىك قىز­مەتكەرلەرىنە جۇگىنەتىنىن ايت­قان بولاتىن. «ەگەر قانداي دا ءبىر قاقتىعىس بولا قالسا، ءبىز ەلى­مىزدە تۇراقتىلىقتى ساقتاۋعا ۇمتىلامىز. ءوزىمىزدىڭ قاۋقارىمىز جەتپەگەن جاعدايدا قىتايدان قولداۋ سۇرايمىز. بىراق ءبىز ادەت­تەگىدەي اۋستراليالىقتارعا سەنىم ارتامىز، ايماقتاعى قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرىنە كەلگەندە ءبىز ءبىرىنشى كەزەكتە سولارعا جۇگىنەمىز»، دەدى ماناسسە سوگاۆارە سۇحباتىندا.

قىتايمەن قاۋىپسىزدىك كەلى­سىمىنە قول قويعاننان كەيىن سو­لومون ارالدارىنىڭ وپپوزيتسيا وكىلدەرى ۇكىمەت قىتايدىڭ «كومەگىن» قازىرگى بيلىكتى ساقتاپ قالۋ ءۇشىن پايدالانادى دەپ ەسكەرت­تى. كەلىسىم جوباسىندا سولو­مون ارالدارى قىتايدىڭ قاۋىپ­سىز­دىك قىزمەتكەرلەرىن «قوعامدىق ءتار­تىپتى ساقتاۋعا، ادامداردىڭ ءومىرى مەن مۇلكىن قورعاۋعا، گۋماني­تارلىق كومەك كورسەتۋگە، تابيعي اپاتتاردىڭ سالدارىمەن كۇرەسۋگە جانە باسقا دا مىندەتتەرگە كومەك كورسەتۋ ءۇشىن شاقىرا الاتىنى» ايتىلعان.

  • ال دجەيمس ماراپە پاپۋا-جاڭا گۆينەيانىڭ پرەمەر-ءمينيسترى بولىپ قايتا سايلاندى. كەزەكتى ساياسي ناۋقان ماراپەگە وڭايعا سوققان جوق. ول ەلدىڭ بۇرىنعى پرەمەر-ءمينيسترى پيتەر و’نيلمەن التى اپتاعا سوزىلعان «باسەكەدە» سو­ڭىنا دەيىن كۇرەسىپ، جەڭىسكە جەت­تى. ساراپشىلار ونىڭ سايلاۋ­الدى باع­دارلاماسىنىڭ كەستەسى قار­با­لاسقا تولى بولعانىن ايتادى. ول حالىقپەن ديالوگقا تۇسۋگە تىرىسىپ، كۇن سايىن كەزدەسكەن.

پيتەر و’نيل دە جوعارى لا­ۋازىم­دى قىزمەتكە قايتا ورالۋعا ۇمىتتەندى، بىراق قارسىلاسىنىڭ جاقتاستارى باسىم تۇسكەننەن كەيىن سايلاۋدان ءۇمىتىن ءۇزدى. ول داۋىس بەرۋ باستالماي تۇرىپ پارلامەنت زالىنان شىعىپ كەتتى. ال ماراپە 97 پايىز قولداۋمەن پرەمەر-مينيستر بولىپ سايلاندى. ايتا كەتەرلىگى، ول ۇكىمەت باسشىسى بولىپ سايلانعاندا داۋىس ساناۋ ءالى دە جالعاسىپ جاتتى. جاڭا پارلامەنت العاشقى جيىنىن وتكىزىپ ۇلگەردى. جيىن­دا سويلەگەن دجەيمس ماراپە ونىڭ پارتياسى ء«بىر ايماققا، ءبىر وتباسى نەمەسە ءبىر ادامعا عانا ەمەس، تۇتاستاي وسى ەلگە تيەسىلى»، دەدى. «بۇگىن مەن ءاربىر پاپۋا-جاڭا گۆي­نەيانىڭ تۇرعىنىنا العىسىمدى بىلدىرەمىن، پارلامەنت مۇشەلەرىنىڭ 100 پايىزى تەك ماعان عانا ەمەس، سونىمەن قاتار مانداتقا دا داۋىس بەرۋگە كەلدى، بۇل ۇجىمدىق كواليتسيانىڭ ايعاعى، ويتكەنى ءبىز سايلاۋعا سەرىكتەس رەتىندە باردىق»، دەپ قوستى ول.

اۋستراليانىڭ پرەمەر-ءمينيسترى ەنتوني البانيز دجەيمس ماراپەنى ءبىرىنشى بولىپ قۇت­تىق­تادى. «دجەيمس ماراپەنى پاپۋا-جا­ڭا گۆينەيانىڭ پرەمەر-ءمينيستر­ى بولىپ قايتا سايلانۋىمەن قۇت­تىقتايمىن. اۋستراليا مەن پاپۋا-جاڭا گۆينەيا اراسىنداعى سەرىك­تەستىك ەرەكشە: ءبىز كورشىمىز، دوسپىز جانە ءبىر وتباسىمىز. اۋستراليا ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستى ودان ءارى دامىتۋ جانە ورتاق ايماقتىق ماسەلەلەردى شەشۋ ءۇشىن پاپۋا-جاڭا گۆينەيا ۇكىمەتىمەن جۇمىس ىستەۋگە دايىن»، دەپ جازدى تۋيت­تەردەگى پاراقشاسىنا.

كەيىن پيتەر و’نيل داۋىستاردى ساناۋ ءالى جالعاسىپ جاتقان كەزدە پار­لامەنتتىڭ پرەمەر-ءمينيستردى ساي­لا­عانىنا نارازىلىق رەتىندە پا­لاتانى تاستاپ كەتكەنىن ايتتى. «مەن ماراپەگە داۋىس بەرگەن جوقپىن، ويتكەنى مەن ءوز ەلەك­تو­راتىنداعى حالىق دۇرىس ساي­لا­ماعان كوشباسشىنى قول­داي المايمىن. مەن شىعىپ كەتىپ، ءبىزدىڭ پارتيانىڭ دەپۋتاتتا­رىنا ادالدىقپەن داۋىس بەرۋگە مۇمكىندىك بەردىم»، دەپ پىكىر ءبىلدىردى و’نيل. ول ءتىپتى پار­لا­مەنتتى جيناۋ ءۇشىن بارلىق 118 ورىندى جاريالاۋ كەرەك دەپ، وسى اپتادا وتكەن پارلامەنتتىڭ وتىرىسىنا تىيىم سالۋ تۋرالى شۇعىل ءوتىنىش بەردى. الايدا جوعارعى سوت ارىزدى قاناعاتتاندىرماي، شەشىم شىعارۋدان باس تارتتى.

باق-تىڭ مالىمەتىنشە، پاپۋا-جاڭا گۆينەياداعى بيىلعى سايلاۋ زورلىق-زومبىلىقپەن وتكەن، شىلدە ايىنىڭ سوڭىندا قاق­تىعىستاردان 50 ادام قازا تاپ­قان. سونداي-اق سايلاۋشىلار­دى الداۋ، جاشىكتەردى قيراتۋ، كاندي­داتتاردىڭ سايلاۋ ۋچاسكەلەرىن باسىپ الۋ فاكتىلەرى دە تىركەلگەن. ساي­لاۋ ءتىزىمى ون جىل بويى جاڭار­تىل­­ماعاندىقتان، ميلليونعا جۋىق ادام سايلاۋ قۇقى­عىنان ايى­رىل­عان.

سونداي-اق ۇكىمەتتىڭ كەمشىن تۇستارىن سارالاعان ساراپشىلار پاپۋا-جاڭا گۆينەيانىڭ جاڭا پارلا­مەنتىنە ايەلدەردىڭ كان­دي­دا­تۋراسى 2017 جىلدان بەرى العاش رەت ۇسىنىلعانىن ايتادى. ناتي­­جەسىندە، ەكى ايەل – ورتالىق گۋبەر­­ناتورى رۋفينا پيتەر جانە «راي» جاعالاۋىنىڭ دەپۋتاتى كەس­سي ساۆانگ سايلاندى. ولار ەلدىڭ 50 جىلعا جۋىق تاريحىندا پار­لامەنتكە سايلانعان ءبىرى سەگى­زىنشى، ءبىرى توعىزىنشى ايەل دەپۋتات. ساراپشىلار نەگىزى دەپۋ­­تات بولعىسى كەلەتىن ساياساتكەر ايەل­دەر سانى از بولسا دا نيەت بىل­دىرۋشىلەردىڭ جەتكىلىكتى ەكەنىن اي­تادى. ماسەلەن، بيىلعى ساي­لاۋعا 118 ورىنعا 3 458 ەر ادام­مەن باسەكەگە 167 ايەل تۇسكەن.

سوڭعى جاڭالىقتار

COVID-19: ۆاكتسينا العانداردىڭ سانى ارتتى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 09:58

ۇقساس جاڭالىقتار