جىلىتۋ ماۋسىمىنا دايىندىق الاڭداتادى

ءدال ناۋرىز مەرەكەسىنىڭ قار­ساڭىن­دا 60 جىل بويى تۇرعان بيىكتىگى 150 مەتر مۇرجا ورتان بەلىنەن وپىرىلا قۇلاپ, بىرنەشە قازاندىقتىڭ جۇ­مىسى توقتادى, قيراندىنىڭ استىن­دا قالعان جۇمىسشى ايەل كوز جۇم­دى. جەو ديرەكتورى مەن باس ينجەنەرىنە قاتىستى قىلمىستىق ءىس قوزعالىپ, ەكەۋىنىڭ دە قالادان شىعۋى شەكتەلدى.

بۇگىندە بۇزىلعان مۇرجانىڭ تو­مەن­گى جاعىن بولشەكتەۋ شارالارى جۇر­گىزىلىپ جاتىر. جەو باعى­نا­تىن «سەۆكازەنەرگو» اق باس ديرەكتورى ولەگ پەرفيلوۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, قازىر 60 جىل بۇ­رىن قالانعان 12 مەتردەي كىرپىش بول­شەك­تەنگەن. قوپارىلىس قۇرالدارى قول­دانىلسا, باسقا نىساندارعا زا­قىم كەلتىرۋى مۇمكىن, سوندىقتان مۇن­داعى جۇمىس نەگىزىنەن قولمەن ات­قا­رىلۋدا. 40 مەترلىك بيىكتىككە جەت­كەندە عانا تەحنيكالىق قۇرالدار پاي­­دالانىلادى. بۇزىلعان مۇرجانى تو­لىقتاي بولشەكتەۋدى اياقتاۋ مەرزىمى 20 قىركۇيەككە بەلگىلەنگەن. ال قازان ايىنان باستاپ ونىڭ ورنىنا جاڭا مۇرجا سالۋ باستالماق. ايتا كەتەتىن جايت, ول بۇرىنعىدان 30 مەترگە بيىك بولادى.

جاڭا جىلىتۋ ماۋسىمىندا قالعان ەكى مۇرجانى قولدانىپ, بارلىق 12 قازاندىقتىڭ 11-ءى قالىپتى جۇمىس ىستەپ, قالانى قىستان شىعارماق. قا­زىر سول قازاندىقتار دا جوندەۋدەن وتكى­زىلۋدە.

«سەۆكازەنەرگو» اق باسشىلىعى جاع­دايدىڭ تۇراقتى ەكەنىن ايتقا­نى­مەن, بىلتىرعى جىلىتۋ ماۋسىمىندا قازاندىق اگرەگاتتارىندا 77 رەت اپاتتى جاعداي تىركەلگەنى تۇرعىنداردى الاڭداتپاي قويمايدى. ساقىلداعان سارى ايازدا جىلۋسىز قالۋدىڭ ءوزى وڭاي ەمەس. وسى اپاتتاردىڭ سالدارىنان اكىمدىكتەرگە بىلتىر 500-دەن اسا شاعىم تۇسكەن. ونىڭ ۇستىنە جۋىر­­­دا بىرەۋلەر الەۋمەتتىك جەلىلەردە «سەۆكازەنەرگو» اق مەديتسينالىق مە­كە­مەلەرگە قوسىمشا جىلۋ بەرەتىن كوزدەر ىزدەۋ كەرەگى تۋرالى ۇسىنىس جاساپ, حات جولداپتى دەگەن دە حابار تاراتتى. ازىرگە بۇل حاباردىڭ انىق-قانىعى انىقتالعان جوق. ەگەر ول جالعان بولسا, حالىقتى بوسقا ۇركىتكەن ادام ارانداتۋشى رەتىندە ءتيىستى جازاسىن الار دەگەن ۇمىتتەمىز, ال شىن بولسا, جاعداي اسا ءماز ەمەس.

جالپى, پەتروپاۆل قالاسىندا ورتا­لىق جىلۋمەن جابدىقتاۋ جۇيە­سى­نە 4 500 عيمارات قوسىلعان. جىلۋ ەنەرگياسىمەن تۇرعىن ءۇي سەكتورىنىڭ 71 مىڭ ابونەنتى جانە 2 301 زاڭدى تۇلعا قامتىلعان. وتكەن جىلعى جىلىتۋ ماۋ­سىمىندا ناۋرىزداعى وقي­عا­دان كە­يىن ازداعان اۋىت­قۋشى­لىق­تار بول­عا­­نىمەن الەۋمەتتىك نىسان­دارعا جىلۋ نە­گىزىنەن قالىپتى رە­جىمدە بە­رىلدى.

بيىلعى ماۋسىمدا سول تالاپتان تا­بىلۋ ءۇشىن جان-جاقتى دايىن­دىق جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. قالا­نىڭ جاڭادان تاعايىندالعان اكىمى رۋسلان اڭباەۆتىڭ ايتۋىنا قارا­عان­دا, بۇگىنگە دەيىن 84 ءبىلىم بەرۋ نىسانىنىڭ 79-ى دايىندىق پاسپورتىن العان. وسى جۇمىستاردى اتقارۋعا جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 7 ملن تەڭگەدەن اسا قاراجات بولىنگەن. كومىرمەن جىلىتىلاتىن №44 ورتا مەكتەپتى جىلىتۋ ءۇشىن 500 تونناعا جۋىق كومىر ساتىپ الىنعان, وعان بيۋدجەتتەن 6,5 ملن تەڭگە ءبولىنىپتى. وسى مىسالدان مەكتەپتى كومىرمەن جىلىتۋدىڭ بيۋدجەتكە قانشا قوسىمشا سالماق تۇسىرەتىنىن كورۋگە بولادى. ەگەر بۇل مەكتەپ قالالىق جىلۋ جۇيەسىنە قو­سىل­عان بولسا, دايىندىق شىعىنى از بولار ەدى.

پەتروپاۆل قالاسىندا 16 دەن­ساۋ­لىق ساقتاۋ نىسانى بولسا, سونىڭ 12-ءسى دايىندىق پاسپورتىن العان. قالعان تورتەۋىندەگى دايىندىق ەندى باستالىپ جاتىر.

دايىندىق پاسپورتتارىن الۋدا سىلبىرلىق تانىتاتىن – كوپپاتەرلى تۇر­عىن ۇيلەر. ولاردىڭ كەيبىرى مەن­شىك يەلەرى وزدەرى ەكەنىن, سون­دىق­تان جىلىتۋ ماۋسىمىنا دايىن­دىق ماسەلەسىن وزدەرى شەشۋى كەرەگىن ءالى دە تۇسىنگىسى كەلمەيدى. كووپەراتيۆ توراعالارى دا ماسەلەنى ۇزىن ارقان, كەڭ تۇساۋعا سالىپ, جىلىتۋ ماۋسىمى باستالعاندا تۇرعىنداردىڭ داۋ-دامايىن تۋدىرىپ جۇرگەنى. قازىر بارلىق 1 115 كوپپاتەرلى تۇرعىن ءۇي­دىڭ 430-ى دايىندىق پاسپورتىن ال­عان. بۇل – بارلىق ءۇيدىڭ 38 پايىزى. بىراق سونىڭ ءوزى – بىلتىرعى سايكەس مەرزىممەن سالىستىرعاندا جوعارى كورسەتكىش. ءدال وسى كۇندەرى بىلتىر 361 ءۇي عانا جىلۋدى قابىلداۋعا دا­يىن بولعان ەدى.

پەتروپاۆلدىڭ 1914 جىل مەن 1960 جىلدار اراسىندا سالىنعان 39 ەكىقا­بات­تى ءۇيى بار. قالا باسشىلارىن كوبى­نەسە وسى ۇيلەرگە جىلۋ جەتكىزۋ ماسە­لە­لەرى الاڭداتادى. بۇلارعا سوڭعى 2-3 جىلدا ەشقانداي گيدراۆليكالىق سىناق جانە جىلۋ جۇيەسىن تازالاۋ جۇ­مىستارى جۇرگىزىلمەگەن. قالا­لىق تۇرعىن ءۇي ينسپەكتسياسى ءبولى­مى­نىڭ ماماندارى وسى ۇيلەردىڭ تۇر­عىن­دا­رى­مەن كەزدەسۋلەر وتكىزىپ, جىلىتۋ ماۋسىمىنا ۋاقتىلى جانە ساپالى دايىندىق قاجەتتىگى تۋرالى تۇسىن­دىر­مە جۇمىستارىن جۇرگىزۋدە.

قازىر قالا بويىنشا «پەتروپاۆل جىلۋ جەلىلەرى» جشس 6,3 شا­قى­رىم­دىق جىلۋ قۇبىرلارىن اۋىس­تىرىپ جاتىر. جىلۋ جەلىلەرىنىڭ بە­رىك­تىگى مەن تىعىزدىعىنا جىل سا­يىن­­عى گيدراۆليكالىق سىناقتاردان باسقا قىركۇيەكتە گيدراۆليكالىق ىسى­راپ­­تارعا ارنالعان سىناقتار جۇر­گىزىلەدى. وسى شارالاردى ىسكە اسىرۋ تۇتى­نۋ­شىلاردى جىلۋمەن سەنىمدى قام­تاماسىز ەتۋگە, قايتا جاڭعىر­تى­لاتىن ۋچاسكەلەردەگى ىسىراپتار مەن توزۋدىڭ بارلىق ءتۇرىن ازايتۋعا, تەح­نولوگيالىق بۇزۋشىلىقتار سانىن قىس­قارتۋعا, سونداي-اق جىلۋ جەلى­لە­رىنىڭ جۇكتەمەسىن قايتا بولۋگە مۇم­كىندىك بەرەدى.

پەتروپاۆلدا 15 مىڭعا جۋىق جە­­كە­­مەنشىك ۇيلەر بار. بۇلاردىڭ نەگىزگى بولىگى ۇيلەرىن كومىرمەن جىلىتادى. كومىرگە دەگەن قاجەتتىلىك 70 مىڭ توننانى قۇرايدى. بۇگىنگى تاڭدا قالانىڭ تەمىر جول تۇيىقتارىندا
1 مىڭ تونناداي كومىر بار, ونىڭ ىشىندە 700 تونناسى – «شۇباركول» جانە 300 تونناسى – «ەكىباستۇز» كومىرى. بۇعان قوسىمشا جاقىن كۇن­دەر­دە 3 700 توننا كومىر جەت­كى­زىل­مەك. جىلۋ بەرۋ ماۋسىمىنا دەيىن بۇل جۇمىس جاندانا تۇسەر دەگەن ۇمىت­تە­مىز, ايتپەسە, بىلتىرعىداي كومىر تاپشىلىعى بولۋى مۇمكىن.

ارينە, جىلىتۋ ماۋسىمىنىڭ باس­تالۋىنا ءالى ەكى ايداي ۋاقىت بار, دەگەنمەن ۋاقىت كۇتپەيدى, كوڭىل كۇپتى. سوندىقتان دايىندىق ءجىتى جۇرگىزىلۋى كەرەك.

پەتروپاۆل