كەشە استاناداعى «رەديسون» قوناق ۇيىندە تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعىنا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ, يران, فينليانديا جانە بولگاريانىڭ تەمىرجول كولىگى كەڭەسىنىڭ 60-شى مەرەيتويلىق وتىرىسى بولىپ ءوتتى. ەكى كۇنگە سوزىلعان بۇل تەمىرجولشىلاردىڭ حالىقارالىق كەڭەسىنە 18 مەملەكەتتىڭ تەمىرجول كولىگى سالاسىنىڭ باسشىلارى مەن ماماندارى قاتىستى.
مەرەيتويلىق وتىرىسقا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-ءمينيسترى كارىم ءماسىموۆ قاتىسىپ ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ حالىقارالىق باسقوسۋعا قاتىسۋشىلارعا ارناعان قۇتتىقتاۋ حاتىن وقىدى. «قازاقستاندا تمد جانە بالتىق جاعالاۋى ەلدەرىن بىرىكتىرەتىن تەمىرجول كولىگى كەڭەسىنىڭ مەرەيتويلىق 60-شى وتىرىسىنىڭ ءوتۋى ءبىزدىڭ ورتاق تەمىرجول كەڭىستىگىمىزدى دامىتۋداعى ايتۋلى وقيعا. وسى كەڭەس جۇمىسىنىڭ ارقاسىندا وڭىردەگى مەملەكەتتەر اراسىندا ينتەگراتسيالىق بايلانىستى دامىتۋ ءۇشىن قاجەتتى ىرگەتاس قالاندى. ءبىز ەۋرووداق پەن ازيا-تىنىق مۇحيتى ءوڭىرىنىڭ ورتالىعىندا ورنالاسقاندىقتان باتىس پەن شىعىستىڭ جانە ەۋروپا مەن ازيانىڭ اراسىنداعى گەوەكونوميكالىق كوپىر بولا وتىرىپ, باسەكەلەستىك باسىمدىققا يەمىز. جاھاندانۋ جاعدايىندا كولىك-لوگيستيكالىق كەشەن ءوڭىردىڭ ەكونوميكالىق ءوسۋىنىڭ جانە ونىڭ الەمدىك كولىك ينفراقۇرىلىمىنا ينتەگراتسيالانۋىنىڭ درايۆەرى بولۋعا ءتيىس. ەۋرازيالىق قۇرلىققا باعىتتالعان تاۋار اعىمى جانە ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزدىڭ گەوگرافيالىق ورنالاسۋىن ساراپتاي كەلە, قازاقستاندى ءىرى ىسكەرلىك جانە ترانزيتتىك حابقا اينالدىرۋ جونىندە مەن ستراتەگيالىق باستاما كوتەرگەن بولاتىنمىن. بۇگىندە قازاقستان ەۋرازيالىق كولىك كەڭىستىگىن دامىتۋعا ولشەۋسىز ۇلەس قوسۋدا», دەپ اتاپ كورسەتىلگەن قۇتتىقتاۋ حاتتا.
وسىدان كەيىن تەمىرجول كولىگى كەڭەسىنىڭ 60-شى وتىرىسىندا «قازاقستان تەمىر جولى» ۇك» اق پرەزيدەنتى اسقار مامين ءسوز الدى. ول ءوز سوزىندە بۇل كەڭەستىڭ قازاقستاندا وتكىزىپ وتىرعان بەسىنشى وتىرىسى ەكەندىگىن اتاپ ءوتىپ, كەڭەس جۇمىسى قاتىسۋشى مەملەكەتتەردىڭ ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا تۇراقتىلىق اكەلىپ قانا قويماي, تەمىرجول كولىگى سالاسىندا ءتيىمدى باسەكەلەستىكتىڭ ورىستەۋىنە ىقپال ەتىپ وتىرعاندىعىن تىلگە تيەك ەتتى. بۇگىندە «قازاقستان تەمىر جولى» ۇك» اق كاپيتال جانە اينالىم كولەمى جاعىنان قازاقستانداعى جەتەكشى كورپوراتسيالاردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. سونىمەن بىرگە, الەمدەگى ەڭ ءىرى تەمىرجول كومپانيالارىنىڭ العاشقى وندىعىنىڭ قۇرامىنا كىرەدى. 2008 جىلدان 2013 جىلدار ارالىعىندا كومپانيانىڭ جۇك اينالىمى 214,9 ميلليارد توننا كيلومەتردەن 231,2 ميلليارد توننا كيلومەترگە, جولاۋشىلار تاسىمالى 10,6-دان 16,9 ميلليارد جولاۋشى-كيلومەترگە ءوستى. وسى مەرزىمدە كومپانيانىڭ تابىسى 1,8 ەسە ارتتى.
ەلباسى قازاقستان حالقىنا ارناعان كەزەكتى جولداۋىندا 2050 جىلى ەلىمىزدىڭ الەمدەگى ەڭ دامىعان 30 مەملەكەتتىڭ قۇرامىنا كىرۋى جونىندە ستراتەگيالىق مىندەت قويدى. ەلىمىزدىڭ كولىك-لوگيستيكالىق جۇيەسىن الەمدىك وزىق ۇلگىدەگى دەڭگەيگە جەتكىزۋ, قازاقستاننىڭ عىلىمعا نەگىزدەلگەن ەكونوميكاسىن سەرپىندى دامىتۋ 2050 جىلى الەمنىڭ الدىڭعى قاتارلى 30 مەملەكەتىنىڭ قۇرامىنا كىرۋ جونىندەگى ۇلتتىق ماقساتقا جەتۋ جولىنداعى باسىمدىقتار بولىپ تابىلادى. قازاقستان تەمىرجولىندا اتقارىلىپ جاتقان بۇگىنگى ەكونوميكالىق ءارتاراپتاندىرۋ باسىمدىقتارى كومپانيانىڭ جاھاندىق تاۋەكەلدەرگە بەرگەن ستراتەگيالىق جاۋابى بولىپ تابىلادى. كومپانيا حالىقارالىق كولىك-لوگيستيكالىق كومپانيالاردىڭ ۇلگىسىنە ساي بيزنەس جوبالارىن دامىتۋدا. ەلباسىنىڭ «قازاقستان جاڭا جىبەك جولى» باستاماسى شەڭبەرىندە ەلىمىزدىڭ كولىك-لوگيستيكالىق جۇيەسىن ودان ءارى دامىتۋدا كەشەندى شارالار جۇزەگە اسىرىلۋدا. بۇل رەتتە قازاقستان كولىك-لوگيستيكاسىن كەشەندى دامىتۋ, ەلدىڭ ترانزيتتىك الەۋەتىن ارتتىرۋ ماقساتىندا تاۋەلسىزدىك جىلدارى ىشىندە وراسان زور جۇمىستار اتقارىلدى. وسى كەزەڭدە ەلىمىزدە مىڭداعان شاقىرىم تەمىرجول قۇرىلىسى پايدالانۋعا بەرىلدى. ۇستىمىزدەگى جىلى جالپى ۇزىندىعى 2,5 مىڭ شاقىرىمدى قۇرايتىن تەمىرجول تورابى ىسكە قوسىلادى. «قازاقستان تەمىر جولى» ۇك» اق ەلىمىزدىڭ كولىك-لوگيستيكالىق جۇيەسىن ودان ءارى دامىتۋدىڭ باس وپەراتورى بولىپ تابىلادى. وسىعان بايلانىستى كومپانيا الداعى ۋاقىتتا ەلىمىز ءۇشىن ماڭىزدى دا كەشەندى شارالاردى ءىس جۇزىنە اسىراتىن بولادى.
تەمىرجول كولىگى كەڭەسىنىڭ استانادا وتكەن 60-شى مەرەيتويلىق وتىرىسىنا توراعالىق ەتكەن «رەسەي تەمىر جولى» ااق پرەزيدەنتى ۆلاديمير ياكۋنين كەڭەستىڭ وسى ۋاقىتقا دەيىن اتقارعان يگىلىكتى جۇمىستارىن تىلگە تيەك ەتە كەلىپ, قازاقستان جانە رەسەي تەمىرجول سالاسىنداعى ءتيىمدى ىنتىماقتاستىق بايلانىستارعا دا توقتالدى. تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعى جانە بالتىق جاعالاۋى ەلدەرىنىڭ تەمىرجول كولىگى كەڭەسى 1992 جىلى 14 اقپاندا قۇرىلعان بولاتىن. بۇگىندە كەڭەس 11 مەملەكەتتىڭ تەمىرجول اكىمشىلىگىن بىرىكتىرەدى. ولار – ازەربايجان, ارمەنيا, بەلارۋس, قازاقستان, قىرعىزستان, رەسەي, مولدوۆا, تاجىكستان, تۇرىكمەنستان, ءوزبەكستان جانە ۋكراينا. ال گرۋزيا, لاتۆيا, بولگاريا جانە فينليانديا مەملەكەتتەرى كەڭەستىڭ اسسوتسياتسيالانعان مۇشەسى بولسا, ليتۆا جانە ەستونيا مەملەكەتتەرى كەڭەس جۇمىسىنا جەكە شارت بويىنشا قاتىسادى. سونىمەن بىرگە, يران يسلام رەسپۋبليكاسىنىڭ تەمىرجولى باقىلاۋشى دارەجەسىندە قاتىسادى. كەڭەستىڭ باستى ماقساتى تمد مەملەكەتتەرى كەڭىستىگىندەگى تەمىرجولدىڭ ينتەگراتسيالىق بايلانىسىن دامىتۋ بولىپ تابىلادى. ءوزى جۇمىس ىستەگەن جىلدار ىشىندە كەڭەس تەحنيكالىق قۇرالداردى جانە كولىك قۇرامىن پايدالانۋدى, جۇك جانە جولاۋشىلار تاسىمالداۋدىڭ حالىقارالىق ەرەجەلەرىن ساقتاۋدى جانە ۇيىمداستىرۋدى رەتتەۋ جونىندە 250-دەن استام كەلىسىمدەر, ەرەجەلەر, نۇسقاۋلار مەن نورماتيۆتىك قۇجاتتار قابىلداعان. كەڭەستىڭ وسى جىلدار ىشىندەگى اتقارعان جۇمىسىنىڭ ارقاسىندا تمد مەملەكەتتەرى كەڭىستىگىندە تەمىرجول جۇيەسىنىڭ تەحنولوگيالىق بىرلىگىن ساقتاۋعا, ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ جانە تەمىرجول ءتاريفى ساياساتىن جۇرگىزۋدە كەلىسىمدى قامتاماسىز ەتۋ مۇمكىن بولدى.
«رەسەي تەمىر جولى» ااق پرەزيدەنتى ۆلاديمير ياكۋنيننىڭ ايتۋى بويىنشا, رەسەي ءۇشىن تمد مەملەكەتتەرىنىڭ ىشىندە قازاقستان نەگىزگى ساۋدا ارىپتەسى بولىپ وتىر. بۇگىنگى كۇنى «قازاقستان تەمىر جولى» ۇك» اق مەن «رەسەي تەمىر جولى» ااق اراسىندا جولاۋشىلار جانە جۇك تاسىمالى وسى كەڭەس اياسىندا بەلگىلەنگەن ءتارتىپ بويىنشا جۇزەگە اسىرىلادى.
2013 جىلى كەڭەسكە قاراستى مەملەكەتتەر اياسىندا 2 ميلليارد 90 ميلليون توننادان استام جۇك تاسىمالدانعان. وتكەن جىلى كونتەينەر اقىلى جۇك تاسىمالداۋ 26,7 ميلليون توننانى قۇراپ, 2012 جىلمەن سالىستىرعاندا 1,2 پايىز ارتتى. 2004 جىلدىڭ ءى توقسانىندا 486,63 ميلليون توننا جۇك تاسىمالدانعان. بۇل 2013 جىلدىڭ سايكەس مەرزىمىمەن سالىستىرعاندا 1,2 پايىزعا تومەن. سولاي بولا تۇرسا دا قىرعىزستان, مولدوۆا, رەسەي, تۇرىكمەنستان, وزبەكستان رەسپۋبليكالارىندا جۇك تاسىمالداۋ وتكەن جىلدارمەن سالىستىرعاندا ءبىرشاما ارتقان. 2013 جىلى حالىقارالىق جولاۋشىلار قاتىناسى بويىنشا 48,9 ميلليون جولاۋشى تاسىمالدانعان, بۇل 2012 جىلمەن سالىستىرعاندا 95,6 پايىزدى قۇرايدى.
جالپى العاندا, 2013 جىلدىڭ جەلتوقسانىنان باستاپ 2014 جىلدىڭ ءساۋىر ارالىعىندا تەمىرجول اكىمشىلىكتەرىنىڭ وكىلەتتى وكىلدىكتەرىنىڭ, سالالىق كوميسسيالاردىڭ جۇمىس جانە ساراپتامالىق توپتاردىڭ 60-قا جۋىق ءماجىلىسى وتكىزىلگەن. وسى وتىرىستاردا قولدانىستاعى ەرەجەلەرگە, نورماتيۆتىك جانە تەحنيكالىق قۇجاتتارعا بىرقاتار وزگەرىستەر ەنگىزىلگەن. وسى وزگەرىستەر كەڭەستىڭ 60-شى وتىرىسىنىڭ قاراۋىنا ۇسىنىلدى. كەڭەس توراعاسى, «رتج» ااق پرەزيدەنتى ۆلاديمير ياكۋنين بىرىڭعاي كەڭىستىكتەگى بارلىق تەمىرجول سالاسى اكىمشىلىكتەرىنىڭ ءوزارا تۇسىنىستىكپەن ءتيىمدى جۇمىس اتقارۋىنىڭ ناتيجەسىندە ورتاق مىندەتتەردى ءىس جۇزىنە اسىرۋدا ءبىرشاما وڭ جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزىلگەندىگىن اتاپ كورسەتتى.
تەمىرجول كولىگى كەڭەسىنىڭ 60-شى وتىرىسىنىڭ كۇن ءتارتىبى بويىنشا وعان قاتىسۋشى 18 مەملەكەتتىڭ تەمىرجول اكىمشىلىكتەرىنىڭ باسشىلارى مەن ساراپشىلارى مۇنىڭ الدىنداعى كەڭەستىڭ 59-شى وتىرىسىندا قابىلدانعان شەشىمدەردىڭ ورىندالۋ قورىتىندىسىن تالقىلادى. ونىڭ ىشىندە حالىقارالىق باعداردا جولاۋشىلار تاسىمالداۋ جۇيەسىندەگى 2013 جىلدىڭ جانە 2014 جىلدىڭ ءى توقسانىنىڭ قورىتىندىسى شىعارىلدى. كەڭەسكە قاتىسۋشىلار تمد كەڭىستىگىندە پويىزدار قوزعالىسىنىڭ كەستەسىن جاساۋ, جۇك پويىزدارىن جاساقتاۋ جوسپارلارىنىڭ ورىندالۋ ناتيجەلەرىمەن تانىستى. وتىرىس بارىسىندا 2014-2015 جىلدارعا ارنالعان حالىقارالىق كونتەينەرلىك جۇك تاسىمالىنىڭ باعدارلارىن جاساۋ, جۇك ۆاگوندارى پاركىن باسقارۋ مەن پايدالانۋدىڭ بىرىڭعاي جۇيەسىن جاساقتاۋ كەلىسىمدەرىن جۇزەگە اسىرۋ ماسەلەلەرى دە جان-جاقتى تالقىلاندى. سونىمەن بىرگە, كەڭەس وتىرىسى بارىسىنداعى باسقوسۋلاردا 1996 جىلعى 18 قازاندا تمد ۇكىمەتى باسشىلارى وتىرىسىندا قابىلدانعان شەشىمدەردى جۇزەگە اسىرۋ, وسىعان بايلانىستى 2013 جىلدان باستاپ تمد-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ تەمىرجول كولىگىندەگى تاريف ساياساتى تۋرالى تۇجىرىمدامانى جۇزەگە اسىرۋ ماسەلەلەرى دە جان-جاقتى تالقىلاندى. سونىمەن بىرگە, استانا قالاسىندا وتكەن تەمىرجول كولىگى كەڭەسىنىڭ وتىرىسىندا حالىقارالىق تەمىرجول كولىگى جۇمىسىن جان-جاقتى جەتىلدىرۋ, وسى وتىرىسقا قاتىسقان مەملەكەتتەر اۋماعىندا جولاۋشىلار مەن جۇك پويىزدارىنىڭ كەدەرگىسىز قوزعالىسىن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرى قارالىپ, سوعان بايلانىستى ءتيىستى شەشىمدەر قابىلداندى.
تەمىر جول كولىگى كەڭەسىنىڭ 60-شى مەرەيتويلىق وتىرىسى اياسىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تەمىرجول كولىگىن يننوۆاتسيالىق-تەحنولوگيالىق دامىتۋدىڭ 2013-2018 جىلدارعا ارنالعان ستراتەگيالىق باعدارلاماسى», اتتى عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيا وتكىزىلدى. تەمىرجولشىلاردىڭ حالىقارالىق وتىرىسى اياسىندا كەڭەسكە قاتىسى بار مەملەكەتتەردىڭ تەمىرجول سالاسىنىڭ باسشىلارىنىڭ كەزدەسۋلەرى وتكىزىلدى. كەڭەس وتىرىسىنىڭ قورىتىندىسىندا تەمىرجول كولىگى كەڭەسى 60-شى وتىرىسىنىڭ حاتتاماسىنا قول قويىلىپ, 61-ءشى وتىرىستىڭ وتكىزۋ مەرزىمى مەن ورنى بەلگىلەندى.
جىلقىباي جاعىپار ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان».
مەرەيتويلىق وتىرىسقا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-ءمينيسترى كارىم ءماسىموۆ قاتىسىپ ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ حالىقارالىق باسقوسۋعا قاتىسۋشىلارعا ارناعان قۇتتىقتاۋ حاتىن وقىدى. «قازاقستاندا تمد جانە بالتىق جاعالاۋى ەلدەرىن بىرىكتىرەتىن تەمىرجول كولىگى كەڭەسىنىڭ مەرەيتويلىق 60-شى وتىرىسىنىڭ ءوتۋى ءبىزدىڭ ورتاق تەمىرجول كەڭىستىگىمىزدى دامىتۋداعى ايتۋلى وقيعا. وسى كەڭەس جۇمىسىنىڭ ارقاسىندا وڭىردەگى مەملەكەتتەر اراسىندا ينتەگراتسيالىق بايلانىستى دامىتۋ ءۇشىن قاجەتتى ىرگەتاس قالاندى. ءبىز ەۋرووداق پەن ازيا-تىنىق مۇحيتى ءوڭىرىنىڭ ورتالىعىندا ورنالاسقاندىقتان باتىس پەن شىعىستىڭ جانە ەۋروپا مەن ازيانىڭ اراسىنداعى گەوەكونوميكالىق كوپىر بولا وتىرىپ, باسەكەلەستىك باسىمدىققا يەمىز. جاھاندانۋ جاعدايىندا كولىك-لوگيستيكالىق كەشەن ءوڭىردىڭ ەكونوميكالىق ءوسۋىنىڭ جانە ونىڭ الەمدىك كولىك ينفراقۇرىلىمىنا ينتەگراتسيالانۋىنىڭ درايۆەرى بولۋعا ءتيىس. ەۋرازيالىق قۇرلىققا باعىتتالعان تاۋار اعىمى جانە ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزدىڭ گەوگرافيالىق ورنالاسۋىن ساراپتاي كەلە, قازاقستاندى ءىرى ىسكەرلىك جانە ترانزيتتىك حابقا اينالدىرۋ جونىندە مەن ستراتەگيالىق باستاما كوتەرگەن بولاتىنمىن. بۇگىندە قازاقستان ەۋرازيالىق كولىك كەڭىستىگىن دامىتۋعا ولشەۋسىز ۇلەس قوسۋدا», دەپ اتاپ كورسەتىلگەن قۇتتىقتاۋ حاتتا.
وسىدان كەيىن تەمىرجول كولىگى كەڭەسىنىڭ 60-شى وتىرىسىندا «قازاقستان تەمىر جولى» ۇك» اق پرەزيدەنتى اسقار مامين ءسوز الدى. ول ءوز سوزىندە بۇل كەڭەستىڭ قازاقستاندا وتكىزىپ وتىرعان بەسىنشى وتىرىسى ەكەندىگىن اتاپ ءوتىپ, كەڭەس جۇمىسى قاتىسۋشى مەملەكەتتەردىڭ ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا تۇراقتىلىق اكەلىپ قانا قويماي, تەمىرجول كولىگى سالاسىندا ءتيىمدى باسەكەلەستىكتىڭ ورىستەۋىنە ىقپال ەتىپ وتىرعاندىعىن تىلگە تيەك ەتتى. بۇگىندە «قازاقستان تەمىر جولى» ۇك» اق كاپيتال جانە اينالىم كولەمى جاعىنان قازاقستانداعى جەتەكشى كورپوراتسيالاردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. سونىمەن بىرگە, الەمدەگى ەڭ ءىرى تەمىرجول كومپانيالارىنىڭ العاشقى وندىعىنىڭ قۇرامىنا كىرەدى. 2008 جىلدان 2013 جىلدار ارالىعىندا كومپانيانىڭ جۇك اينالىمى 214,9 ميلليارد توننا كيلومەتردەن 231,2 ميلليارد توننا كيلومەترگە, جولاۋشىلار تاسىمالى 10,6-دان 16,9 ميلليارد جولاۋشى-كيلومەترگە ءوستى. وسى مەرزىمدە كومپانيانىڭ تابىسى 1,8 ەسە ارتتى.
ەلباسى قازاقستان حالقىنا ارناعان كەزەكتى جولداۋىندا 2050 جىلى ەلىمىزدىڭ الەمدەگى ەڭ دامىعان 30 مەملەكەتتىڭ قۇرامىنا كىرۋى جونىندە ستراتەگيالىق مىندەت قويدى. ەلىمىزدىڭ كولىك-لوگيستيكالىق جۇيەسىن الەمدىك وزىق ۇلگىدەگى دەڭگەيگە جەتكىزۋ, قازاقستاننىڭ عىلىمعا نەگىزدەلگەن ەكونوميكاسىن سەرپىندى دامىتۋ 2050 جىلى الەمنىڭ الدىڭعى قاتارلى 30 مەملەكەتىنىڭ قۇرامىنا كىرۋ جونىندەگى ۇلتتىق ماقساتقا جەتۋ جولىنداعى باسىمدىقتار بولىپ تابىلادى. قازاقستان تەمىرجولىندا اتقارىلىپ جاتقان بۇگىنگى ەكونوميكالىق ءارتاراپتاندىرۋ باسىمدىقتارى كومپانيانىڭ جاھاندىق تاۋەكەلدەرگە بەرگەن ستراتەگيالىق جاۋابى بولىپ تابىلادى. كومپانيا حالىقارالىق كولىك-لوگيستيكالىق كومپانيالاردىڭ ۇلگىسىنە ساي بيزنەس جوبالارىن دامىتۋدا. ەلباسىنىڭ «قازاقستان جاڭا جىبەك جولى» باستاماسى شەڭبەرىندە ەلىمىزدىڭ كولىك-لوگيستيكالىق جۇيەسىن ودان ءارى دامىتۋدا كەشەندى شارالار جۇزەگە اسىرىلۋدا. بۇل رەتتە قازاقستان كولىك-لوگيستيكاسىن كەشەندى دامىتۋ, ەلدىڭ ترانزيتتىك الەۋەتىن ارتتىرۋ ماقساتىندا تاۋەلسىزدىك جىلدارى ىشىندە وراسان زور جۇمىستار اتقارىلدى. وسى كەزەڭدە ەلىمىزدە مىڭداعان شاقىرىم تەمىرجول قۇرىلىسى پايدالانۋعا بەرىلدى. ۇستىمىزدەگى جىلى جالپى ۇزىندىعى 2,5 مىڭ شاقىرىمدى قۇرايتىن تەمىرجول تورابى ىسكە قوسىلادى. «قازاقستان تەمىر جولى» ۇك» اق ەلىمىزدىڭ كولىك-لوگيستيكالىق جۇيەسىن ودان ءارى دامىتۋدىڭ باس وپەراتورى بولىپ تابىلادى. وسىعان بايلانىستى كومپانيا الداعى ۋاقىتتا ەلىمىز ءۇشىن ماڭىزدى دا كەشەندى شارالاردى ءىس جۇزىنە اسىراتىن بولادى.
تەمىرجول كولىگى كەڭەسىنىڭ استانادا وتكەن 60-شى مەرەيتويلىق وتىرىسىنا توراعالىق ەتكەن «رەسەي تەمىر جولى» ااق پرەزيدەنتى ۆلاديمير ياكۋنين كەڭەستىڭ وسى ۋاقىتقا دەيىن اتقارعان يگىلىكتى جۇمىستارىن تىلگە تيەك ەتە كەلىپ, قازاقستان جانە رەسەي تەمىرجول سالاسىنداعى ءتيىمدى ىنتىماقتاستىق بايلانىستارعا دا توقتالدى. تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعى جانە بالتىق جاعالاۋى ەلدەرىنىڭ تەمىرجول كولىگى كەڭەسى 1992 جىلى 14 اقپاندا قۇرىلعان بولاتىن. بۇگىندە كەڭەس 11 مەملەكەتتىڭ تەمىرجول اكىمشىلىگىن بىرىكتىرەدى. ولار – ازەربايجان, ارمەنيا, بەلارۋس, قازاقستان, قىرعىزستان, رەسەي, مولدوۆا, تاجىكستان, تۇرىكمەنستان, ءوزبەكستان جانە ۋكراينا. ال گرۋزيا, لاتۆيا, بولگاريا جانە فينليانديا مەملەكەتتەرى كەڭەستىڭ اسسوتسياتسيالانعان مۇشەسى بولسا, ليتۆا جانە ەستونيا مەملەكەتتەرى كەڭەس جۇمىسىنا جەكە شارت بويىنشا قاتىسادى. سونىمەن بىرگە, يران يسلام رەسپۋبليكاسىنىڭ تەمىرجولى باقىلاۋشى دارەجەسىندە قاتىسادى. كەڭەستىڭ باستى ماقساتى تمد مەملەكەتتەرى كەڭىستىگىندەگى تەمىرجولدىڭ ينتەگراتسيالىق بايلانىسىن دامىتۋ بولىپ تابىلادى. ءوزى جۇمىس ىستەگەن جىلدار ىشىندە كەڭەس تەحنيكالىق قۇرالداردى جانە كولىك قۇرامىن پايدالانۋدى, جۇك جانە جولاۋشىلار تاسىمالداۋدىڭ حالىقارالىق ەرەجەلەرىن ساقتاۋدى جانە ۇيىمداستىرۋدى رەتتەۋ جونىندە 250-دەن استام كەلىسىمدەر, ەرەجەلەر, نۇسقاۋلار مەن نورماتيۆتىك قۇجاتتار قابىلداعان. كەڭەستىڭ وسى جىلدار ىشىندەگى اتقارعان جۇمىسىنىڭ ارقاسىندا تمد مەملەكەتتەرى كەڭىستىگىندە تەمىرجول جۇيەسىنىڭ تەحنولوگيالىق بىرلىگىن ساقتاۋعا, ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ جانە تەمىرجول ءتاريفى ساياساتىن جۇرگىزۋدە كەلىسىمدى قامتاماسىز ەتۋ مۇمكىن بولدى.
«رەسەي تەمىر جولى» ااق پرەزيدەنتى ۆلاديمير ياكۋنيننىڭ ايتۋى بويىنشا, رەسەي ءۇشىن تمد مەملەكەتتەرىنىڭ ىشىندە قازاقستان نەگىزگى ساۋدا ارىپتەسى بولىپ وتىر. بۇگىنگى كۇنى «قازاقستان تەمىر جولى» ۇك» اق مەن «رەسەي تەمىر جولى» ااق اراسىندا جولاۋشىلار جانە جۇك تاسىمالى وسى كەڭەس اياسىندا بەلگىلەنگەن ءتارتىپ بويىنشا جۇزەگە اسىرىلادى.
2013 جىلى كەڭەسكە قاراستى مەملەكەتتەر اياسىندا 2 ميلليارد 90 ميلليون توننادان استام جۇك تاسىمالدانعان. وتكەن جىلى كونتەينەر اقىلى جۇك تاسىمالداۋ 26,7 ميلليون توننانى قۇراپ, 2012 جىلمەن سالىستىرعاندا 1,2 پايىز ارتتى. 2004 جىلدىڭ ءى توقسانىندا 486,63 ميلليون توننا جۇك تاسىمالدانعان. بۇل 2013 جىلدىڭ سايكەس مەرزىمىمەن سالىستىرعاندا 1,2 پايىزعا تومەن. سولاي بولا تۇرسا دا قىرعىزستان, مولدوۆا, رەسەي, تۇرىكمەنستان, وزبەكستان رەسپۋبليكالارىندا جۇك تاسىمالداۋ وتكەن جىلدارمەن سالىستىرعاندا ءبىرشاما ارتقان. 2013 جىلى حالىقارالىق جولاۋشىلار قاتىناسى بويىنشا 48,9 ميلليون جولاۋشى تاسىمالدانعان, بۇل 2012 جىلمەن سالىستىرعاندا 95,6 پايىزدى قۇرايدى.
جالپى العاندا, 2013 جىلدىڭ جەلتوقسانىنان باستاپ 2014 جىلدىڭ ءساۋىر ارالىعىندا تەمىرجول اكىمشىلىكتەرىنىڭ وكىلەتتى وكىلدىكتەرىنىڭ, سالالىق كوميسسيالاردىڭ جۇمىس جانە ساراپتامالىق توپتاردىڭ 60-قا جۋىق ءماجىلىسى وتكىزىلگەن. وسى وتىرىستاردا قولدانىستاعى ەرەجەلەرگە, نورماتيۆتىك جانە تەحنيكالىق قۇجاتتارعا بىرقاتار وزگەرىستەر ەنگىزىلگەن. وسى وزگەرىستەر كەڭەستىڭ 60-شى وتىرىسىنىڭ قاراۋىنا ۇسىنىلدى. كەڭەس توراعاسى, «رتج» ااق پرەزيدەنتى ۆلاديمير ياكۋنين بىرىڭعاي كەڭىستىكتەگى بارلىق تەمىرجول سالاسى اكىمشىلىكتەرىنىڭ ءوزارا تۇسىنىستىكپەن ءتيىمدى جۇمىس اتقارۋىنىڭ ناتيجەسىندە ورتاق مىندەتتەردى ءىس جۇزىنە اسىرۋدا ءبىرشاما وڭ جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزىلگەندىگىن اتاپ كورسەتتى.
تەمىرجول كولىگى كەڭەسىنىڭ 60-شى وتىرىسىنىڭ كۇن ءتارتىبى بويىنشا وعان قاتىسۋشى 18 مەملەكەتتىڭ تەمىرجول اكىمشىلىكتەرىنىڭ باسشىلارى مەن ساراپشىلارى مۇنىڭ الدىنداعى كەڭەستىڭ 59-شى وتىرىسىندا قابىلدانعان شەشىمدەردىڭ ورىندالۋ قورىتىندىسىن تالقىلادى. ونىڭ ىشىندە حالىقارالىق باعداردا جولاۋشىلار تاسىمالداۋ جۇيەسىندەگى 2013 جىلدىڭ جانە 2014 جىلدىڭ ءى توقسانىنىڭ قورىتىندىسى شىعارىلدى. كەڭەسكە قاتىسۋشىلار تمد كەڭىستىگىندە پويىزدار قوزعالىسىنىڭ كەستەسىن جاساۋ, جۇك پويىزدارىن جاساقتاۋ جوسپارلارىنىڭ ورىندالۋ ناتيجەلەرىمەن تانىستى. وتىرىس بارىسىندا 2014-2015 جىلدارعا ارنالعان حالىقارالىق كونتەينەرلىك جۇك تاسىمالىنىڭ باعدارلارىن جاساۋ, جۇك ۆاگوندارى پاركىن باسقارۋ مەن پايدالانۋدىڭ بىرىڭعاي جۇيەسىن جاساقتاۋ كەلىسىمدەرىن جۇزەگە اسىرۋ ماسەلەلەرى دە جان-جاقتى تالقىلاندى. سونىمەن بىرگە, كەڭەس وتىرىسى بارىسىنداعى باسقوسۋلاردا 1996 جىلعى 18 قازاندا تمد ۇكىمەتى باسشىلارى وتىرىسىندا قابىلدانعان شەشىمدەردى جۇزەگە اسىرۋ, وسىعان بايلانىستى 2013 جىلدان باستاپ تمد-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ تەمىرجول كولىگىندەگى تاريف ساياساتى تۋرالى تۇجىرىمدامانى جۇزەگە اسىرۋ ماسەلەلەرى دە جان-جاقتى تالقىلاندى. سونىمەن بىرگە, استانا قالاسىندا وتكەن تەمىرجول كولىگى كەڭەسىنىڭ وتىرىسىندا حالىقارالىق تەمىرجول كولىگى جۇمىسىن جان-جاقتى جەتىلدىرۋ, وسى وتىرىسقا قاتىسقان مەملەكەتتەر اۋماعىندا جولاۋشىلار مەن جۇك پويىزدارىنىڭ كەدەرگىسىز قوزعالىسىن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرى قارالىپ, سوعان بايلانىستى ءتيىستى شەشىمدەر قابىلداندى.
تەمىر جول كولىگى كەڭەسىنىڭ 60-شى مەرەيتويلىق وتىرىسى اياسىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تەمىرجول كولىگىن يننوۆاتسيالىق-تەحنولوگيالىق دامىتۋدىڭ 2013-2018 جىلدارعا ارنالعان ستراتەگيالىق باعدارلاماسى», اتتى عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيا وتكىزىلدى. تەمىرجولشىلاردىڭ حالىقارالىق وتىرىسى اياسىندا كەڭەسكە قاتىسى بار مەملەكەتتەردىڭ تەمىرجول سالاسىنىڭ باسشىلارىنىڭ كەزدەسۋلەرى وتكىزىلدى. كەڭەس وتىرىسىنىڭ قورىتىندىسىندا تەمىرجول كولىگى كەڭەسى 60-شى وتىرىسىنىڭ حاتتاماسىنا قول قويىلىپ, 61-ءشى وتىرىستىڭ وتكىزۋ مەرزىمى مەن ورنى بەلگىلەندى.
جىلقىباي جاعىپار ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان».
* كەڭەسكە قاتىسۋشىلار لەبىزى
مامۋكا باحتادزە, گرۋزيا رەسپۋبليكاسى تەمىرجولىنىڭ باسشىسى: وزدەرىڭىزگە بەلگىلى, بۇگىن قازاقستاندا تەمىرجول كولىگى كەڭەسىنىڭ 60-شى مەرەيتويلىق تاريحي وتىرىسى ءوتىپ جاتىر. وسى ورايدا, الدىمەن مەن «قازاقستان تەمىر جولى» كومپانياسىنا قوناقجايلى جىلى قابىلداۋلارى ءۇشىن العىس سەزىمىمدى بىلدىرگىم كەلەدى. وسى باسقوسۋدا ءبىز نەگىزىنەن تمد مەملەكەتتەرى كەڭىستىگىندەگى تەمىرجول كولىگى سالاسىن ءتيىمدى پايدالانۋدى جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرىن قاراستىرۋدامىز. وتكەن جىل بۇل ورايدا قولايلى جىلداردىڭ ءبىرى بولدى. وتكەن جىلى اتقارىلعان جۇمىستى قورىتىندىلاي كەلىپ, ءبىز 2014-2015 جىلداردا اتقاراتىن جۇمىس اۋقىمىن جوسپارلايمىز. گرۋزيا تەمىرجولى ءۇشىن قازاقستان تەمىرجولى ستراتەگيالىق ارىپتەس بولىپ سانالادى. وتكەن ءۇش جىل ىشىندە ءبىزدىڭ تەمىر جول كولىگى سالاسى اراسىنداعى جۇك تاسىمالىنىڭ اينالىمى 12 ميلليون توننادان اسىپ ءتۇستى. قازىر گرۋزيا تۇركياعا شىعاتىن جاڭا تەمىرجول جەلىسىنىڭ قۇرىلىسىن سالىپ جاتىر. قازاقستان وسى ءبىر ءىرى جوبانىڭ بەلسەندى قاتىسۋشىسى بولىپ تابىلادى. بۇل ءىرى جول تورابى كەلەسى جىلى پايدالانۋعا بەرىلەدى. ءسويتىپ, ءبىز قىتاي مەن ەۋروپانى جالعاستىراتىن جاڭا ترانزيتتىك جەلىنى ىسكە قوسامىز.
