ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى جانار-جاعارمايدىڭ بولشەك ساۋداداعى 6 ايعا ارنالعان شەكتى باعاسىن بەكىتكەننەن بەرى ەلدەگى بەنزيننىڭ «قولجەتىمدى قۇنىنا» كوز سالعاندار ازايماي تۇر. اسىرەسە كورشىلەس وزبەكستان مەن قىرعىزستاننىڭ ساۋداگەرلەرى توننالاپ تيەپ اكەتۋگە تىرىسىپ باعۋدا. ماسەلەن, كەشە قارجىلىق مونيتورينگ اگەنتتىگى پاۆلودار وبلىسى بويىنشا دەپارتامەنتىنىڭ وكىلدەرى اي-95 ماركالى بەنزيندى قازاقستان اۋماعىنان زاڭسىز اكەتۋ ارەكەتىنىڭ جولىن كەستى. اگەنتتىكتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ حابارلاۋىنشا, كولەمى 280 توننا, قۇنى شامامەن 90 ملن تەڭگە بولاتىن جانارماي قۇيىلعان 5 ۆاگون-تسيستەرنا ۇستالدى. ولاردى جانارماي قوسپاسى دەگەن جەلەۋمەن وزبەكستانعا الىپ كەتپەك بولعان. مامانداردىڭ قورىتىندىسىنا سايكەس تەمىر جول تسيستەرنالارىنان الىنعان سىنامالار ك-4 ەكولوگيالىق كلاسىنداعى اي-95 بەنزينى ەكەنى انىقتالعان. تەرگەۋ بارىسىندا بەلگىلى بولعانداي, كەلىسىمشارت بويىنشا شەتەل كومپانياسىنىڭ پايداسىنا ەلدەن جالپى سوماسى 45 ملن دوللارعا 50 مىڭ توننا جانارماي ەكسپورتتاۋ جوسپارلانعان ەكەن.
ال قىرعىزستان باق-تىڭ حابارلاۋىنشا «قورداي» شەكارالىق بەكەتىنە ىرگەلەس ەلدى مەكەندەردىڭ جول جيەگىندە بەنزين ساۋداسى «قىزىپ تۇر». ۇيىمداستىرىلعان ساۋدا ورىندارىندا پلاستيكالىق ىدىسقا قۇيىلعان اي-92 ماركالى قازاقستاندىق بەنزيننىڭ 1 ءليترى 55 سوم جانە اي-95 ماركالى بەنزيننىڭ 1 ءليترى 58 سومعا ساتىلىپ جاتقان كورىنەدى. قىرعىزستاننىڭ جانارماي قۇيۋ بەكەتتەرىندە بەنزين قۇنى شامامەن 60-63 سومدى قۇرايدى. ساۋداگەرلەردىڭ سوزىنشە, جانارمايدى ولارعا جەرگىلىكتى (قىرعىز) جانە قازاقستاندىق جەتكىزۋشىلەر اكەلەدى. وسىلايشا, شەكارا ارقىلى بەنزين تاسىمالداۋ تۇراقتى تابىس كوزىنە اينالعان.
ءبىر كەزدەرى قىرعىزستاننىڭ مەملەكەتتىك ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ بۇرىنعى ءبولىم باستىعى ماقسات مامىتقانوۆ قىرعىزستان بيۋدجەتى جانار-جاعارماي كونترابانداسىنىڭ كەسىرىنەن جىل سايىن 5 ملرد سومنان استام قارجىنى جوعالتىپ وتىرعانىن ايتىپ دابىل قاققان بولاتىن. مامىتقانوۆتىڭ ايتۋىنشا, زاڭدى ساتۋشىلار مەن زاڭسىز ساتۋشىلاردىڭ بەنزين باعاسىنىڭ ايىرماشىلىعى 10 سومعا دەيىن جەتەدى.
قىرعىزستانعا بەنزين جەتكىزۋشىلەردىڭ قاتارىندا قازاقستاندىق ازاماتتار دا بار. سونداي-اق قارجىلىق مونيتورينگ اگەنتتىگى تاراپىنان وتىننىڭ زاڭسىز اينالىمىمەن ءىرى كاسىپورىنداردىڭ قىزمەتكەرلەرى دە اينالىساتىنى انىقتالعان. ماسەلەن, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ وكىلدەرى تەرگەۋ بارىسىندا 15 كوتەرمە جەتكىزۋشىدەن 610 ملن تەڭگەدەن استام سوماعا 3,5 مىڭ توننا اي-92 ماركالى بەنزين ساتىپ الۋ فاكتىسىن انىقتادى, ول كەيىننەن بەلگىسىز تۇلعالارعا «ۋنگەفۋگ» جشس-دان قۇجاتتارسىز ساتىلعان. ءدال وسى جشس قۇجاتسىز جالپى سوماسى 550 ملن تەڭگەدەن استام, جالپى كولەمى 2,4 مىڭ توننا ديزەل وتىنىن ساتقان. قازىردە سوت پروتسەسى اياقتالىپ, ج.شۇعاتاەۆ 6 جىلعا, س.ۋنگەفۋگ 4 جىل 6 ايعا, ە.شاميەۆ 2 جىل 8 ايعا باس بوستاندىعىنان ايىرىلىپ, ولاردان 3 كولىك پەن 3 جارتىلاي جۇك تىركەمەلەرىن تاركىلەۋگە ۇكىم شىقتى.
وسى جىلدىڭ 12 شىلدەسىنەن باستاپ قازاقستان اۋماعىنان اۆتوموبيل كولىگىمەن بەنزين, ديزەل وتىنىنىڭ جانە مۇناي ونىمدەرىنىڭ جەكەلەگەن تۇرلەرىن بەلگىلەنگەن نورمادان ارتىق شىعارۋعا تىيىم سالىنعان بولاتىن. وسى زاڭناما مەن مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىن ورىنداۋ ماقساتىندا قارجىلىق مونيتورينگ ورگاندارى مۇناي ونىمدەرىن زاڭسىز ەكسپورتتاۋدى اۋىزدىقتاۋ بويىنشا قاتاڭ شارالار قابىلداۋدا. الايدا ازىرگە ەنگىزىلگەن شەكتەۋلەرگە قاراماستان, قىرعىزستانمەن, وزبەكستانمەن شەكارالاس اۋماقتاردا قازاقستاندىق بەنزيندى كونتراباندالىق جولمەن جەتكىزۋ, ونى ساۋدالاۋ ارەكەتتەرى جالعاسۋدا. وسى ورايدا قارجىلىق مونيتورينگ اگەنتتىگى جانار-جاعارماي ماتەريالدارىن رەسپۋبليكادان تىس جەرلەرگە زاڭسىز ساتۋ نەمەسە اكەتۋ فاكتىلەرى تۋرالى حاباردار بولعان نەمەسە ۋاكىلەتتى ورگاندار مەن ۇيىمداردىڭ قىزمەتتىك وكىلەتتىكتەردى تەرىس پايدالانۋ فاكتىلەرىنە تاپ بولعان تۇرعىنداردى, قما نەمەسە اۋماقتىق دەپارتامەنتتەرگە تاۋلىك بويى قىزمەت كورسەتەتىن سەنىم تەلەفوندارىنا حابارلاسۋىن سۇرايدى.
