الەم • 09 تامىز, 2022

جاڭا زەلانديا: اردەرننىڭ بەدەلى ءتۇسىپ بارادى

526 رەت
كورسەتىلدى
5 مين
وقۋ ءۇشىن

كەلەسى جىلى جاڭا زەلانديادا سايلاۋ وتەدى. ساراپشىلار ەلدىڭ قازىرگى پرەمەر-ءمينيسترى دجاسيندا اردەرننىڭ حالىق اراسىندا بەدەلى تومەندەگەنىن ايتادى. الدىن الا جۇرگىزىلگەن ساۋالداماعا سايكەس, لەيبوريستىك پارتيانى قولدايتىندار سانى ايتارلىقتاي ازايعان.

جاڭا زەلانديا: اردەرننىڭ بەدەلى ءتۇسىپ بارادى

جاڭا زەلانديانىڭ پرەمەر-ءمينيسترى دجاسيندا اردەرن باسقاراتىن لەيبوريستىك پارتيا­سى 2020 جىلى 49,1 پايىز داۋى­س جيناپ, پارلامەنتتە 64 مان­دات يەلەنگەن ەدى. جەڭىلىس تاپقان ەكىنشى پارتيا – ۇلتتىق پارتيانىڭ (NAT) جەتەكشىسى دجۋديت كوللينز اردەرندى قۇتتىقتاپ, ونىڭ پارتياسى ەلەۋلى وزگەرىستەر اكەلەدى دەگەن سەنىمىن جەتكىزىپ, ء«ۇش جىل تەز وتە شىعادى. ءۇش جىلدان كەيىن تاعى دا سايلاۋ. ءبىز ءالى ورالامىز», دەگەن بولاتىن. مەجەلى مەرزىم جاقىنداپ كەلەدى. ساراپشىلار دجاسيندا اردەرننىڭ قايتا سايلانۋ مۇمكىندىگى الدەقايدا تومەن ەكەنىن ايتادى. ويتكەنى كەيىنگى ساۋالدامالار جاڭا زەلانديانىڭ وڭشىل كواليتسياسى جەتكىلىكتى قولداۋعا يە ەكەنىن كورسەتىپ وتىر. ورتالىق-وڭشىل ۇلتتىق پارتياسىن حالىقتىڭ 37 پايىزى قولدايدى. ال اردەرن باسقاراتىن لەيبوريستەر پارتياسى حالىقتىڭ 33 پايىزىنىڭ قولداۋىنا يە.

وسى ورايدا لەيبوريستەر پارتياسى 9 پايىزدىق ۇلەسى بار جا­سىلداردىڭ ءداستۇرلى سەرىك­تەستەرىمەن وداقتاسسا دا, ۇكىمەت قۇ­رۋعا قاجەت 50 پايىزدىق مەجەگە جەتپەيدى. Kantar poll ساۋال­داماسىنىڭ بۇل ناتيجەلەرى لەيبوريستەردىڭ بەدەلى ايتار­لىقتاي قۇلدىراعانىن كورسەتەدى.

كەلەسى سايلاۋعا ءالى ءبىر جىلدان استام ۋاقىت بار. ساراپ­شىلار بۇل اردەرن ۇكىمەتىنە بەدەلىن قايتا قالپىنا كەلتىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى دەپ ەسەپتەيدى. بىراق اي سايىنعى ساۋالداما كورسەتكىشى كوڭىل كون­شىتپەي تۇر. قازىرگى بيلىككە دەگەن ەلدىڭ سەنىمى كۇن وتكەن سايى­ن تومەن­دەپ بارادى. ويتكەنى ەلدە ءومىر ءسۇ­رۋ قۇنى شارىقتاپ, جاڭا­زە­لان­ديالىقتاردىڭ كوڭىل كۇيى ءماز ەمەس.

اردەرن TVNZ تەلەارناسىنا بەرگەن سۇحباتىندا قازىر ەكونوميكالىق تۇراقسىزدىق تەك جاڭا زەلانديادا ەمەس, وزگە شەتەلدەردە دە ورىن الىپ جاتقانىن العا تارتادى. «ەكونوميكالىق قيىندىقتارعا قاراماستان جاڭا زەلانديانىڭ ارتىقشىلىعى بار. ماسەلەن, جۇمىسسىزدىق دەڭگەيىنىڭ, قارىز­دىڭ تومەندىگىن ايتا الامىن. تۋريزم قايتا جاندانىپ كەلەدى. بۇل كورسەتكىشتەر بولاشاققا سەر­پىن بەرەدى. مەن ەلىمىزدىڭ دامۋىنا وپتيميزممەن قارايمىن», دەدى ول.

The Guardian باسىلىمىنىڭ حابار­لاۋىنشا, قازىرگى ۇكى­مەت بەدەلىنىڭ ءتۇسۋى ەكونومي­كا­لىق سەبەپتەرگە بايلانىس­تى. Kantar poll ساۋالداماسى جاڭا­زەلانديالىقتار ەكونومي­كاعا جالپى پەسسيميستىك كوزقا­راسپەن قارايتىنىن كورسەتتى. وعان قاتىسقانداردىڭ 49 پايىزى الداعى 12 ايدا ەكونوميكالىق جاعداي ناشارلايدى دەگەن ويدا, ال 26 پايىزى جاعداي جاقسارادى دەپ ەسەپتەسە, 25 پا­يىزى وزگەرىسسىز قالادى دەپ سانايدى.

جاڭا زەلانديادا قازىر ينفلياتسيا دەڭگەيى 7,3 پايىزدى قۇ­رايدى. بۇل سوڭعى 32 جىلداعى ەڭ جوعارى كورسەتكىش دەپ سانايدى قارجىگەرلەر. ەلدە سوڭعى جىلدارى ءۇي باعاسىنىڭ قۇنى تومەندەپ, كەيبىر ءۇي يەلەرىنە زيانىن تيگىزگەن. بىراق يپوتەكا بويىنشا پايىزدىق مولشەر­لەمەلەردىڭ ءوسۋى جانە قۇرىلىس ماتەريالدارىنىڭ قىمباتتىعى تۇرعىنداردىڭ كوڭى­لىنەن شىق­پاي وتىر. پاتەر جالداۋ اقىسى دا وسكەن. حالىقتىڭ جۇمىس­سىزدىق دەڭگەيى تومەن بولسا دا, تۇرعىنداردىڭ باسىم كوپشىلىگى باعانىڭ شارىقتاپ بارا جاتقانىن ايتادى. سونىمەن قاتار ساراپشىلار جاڭا زەلانديانىڭ سالىق رەفورماسى دا باياۋ جۇزەگە اسىپ جاتقانىنا الاڭداۋلى.

دجاسيندا اردەرن – كەيىنگى 150 جىلدا جاڭا زەلانديانى باسقارعان ەڭ جاس كوشباسشى. ول وتىز جەتى جاسىندا پرەمەر-مينيستر قىزمەتىن اتقارىپ, الەم­دەگى ەڭ جاس كوشباسشىعا اينالدى. دجاسيندا حانىم ءوزىنىڭ باسىم باعىتى رەتىندە كەدەيشىلىك پەن الەۋمەتتىك ادىلەتسىزدىككە قارسى كۇرەستى. اسىرەسە ايەلدەردىڭ قۇ­قىق­تارىن قورعاۋدى ماقسات ەتتى. اردەرن جاقتاستارى ونى جاڭازە­لان­ديالىقتار ءۇشىن ساياساتتاعى ادام­گەر­شىلىكتى بەينەلەيتىن تۇلعا, بي­لىكتەگى شىنايى جانە قامقور فە­مي­نيستىڭ ۇلگىسى رەتىندە كورەتىنىن ايتادى.

اردەرننىڭ العاشقى پرەمەر-مينيسترلىك قىزمەتى قيىن سى­ناقتارمەن باستالدى. بيلىككە كەلگەن جىلى كرايستچەرچ قالاسىندا ەكى لاڭكەستىك ارەكەت جاسالدى. ال­دىمەن لاڭكەستەر ريككارتون ماڭىنداعى مەشىتكە كەلۋشىلەرگە وق اتىپ, سودان كەيىن لينۆۋد يسلام ورتالىعىندا لاڭكەستەردىڭ قولىنان 49 ادام قازا تاۋىپ, تاعى 51 ادام جاراقات الدى. سول كەزدە اردەرن كرايستچەرچكە ۇشىپ كەلىپ, مۇسىلمانداردىڭ ال­دىنا شىعىپ جاڭا زەلانديادا بۇكىل ءدىن مەن كەز كەلگەن ۇلت وكى­لىنە ورىن بار ەكەنىن ايتىپ, ءسوز سويلەدى, قولداۋ ءبىلدىردى. اردەرن ءۇشىن تاعى ءبىر سىناق ۋايت-ايلەند تۋريستىك ارالىندا جانارتاۋدىڭ اتقىلاۋى بولدى. جيىرما ادام قازا تاۋى­پ, امان قالعانداردىڭ بارلىعى شۇعىل ەۆاكۋاتسيالاندى. دجاسيندا اردەرن اۋرۋحانادا زارداپ شەككەندەرمەن جانە دارىگەرلەرمەن كەزدەسىپ, ولاردىڭ وتباسىلارىمەن سويلەستى, امان قالعاندارعا قولداۋ ءبىلدىردى. ساراپشىلاردىڭ ايتۋىن­شا, سايا­ساتكەردىڭ وسىنداي يگى ىستەرىن حا­لىق ءالى دە ۇمىتا قويعان جوق.

سوڭعى جاڭالىقتار