ەكونوميكا • 08 تامىز، 2022

ەكونوميكانى نەسيەلەۋ وسە باستادى

58 رەت كورسەتىلدى

سوڭعى ەكى جىل وتاندىق بانك سەكتورىنا وڭاي ءتيىپ جاتقان جوق. بالكىم، ءدال وسىلاي سۇرىپتالۋ قاجەت تە شىعار. باسەكەنىڭ ارتۋى عانا ساپاعا جول اشپاي ما؟! قازىرگى ۋاقىتتا بىزدەگى 22 ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتىڭ احۋالى قالاي؟ جالپى، تەندەنتسيا وڭ با، الدە تەرىس پە؟ سەكتوردا كىمنىڭ سۇسى باسىم؟ بانكتەر ەكونوميكانى كرەديتتەۋگە قانشالىقتى ق ۇلىقتى؟

كوللاجدى جاساعان زاۋرەش سماعۇل «EQ»

NPL+ كولەمى ازايدى

قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى ۇسىنعان دەرەككە سۇيەنسەك، 2022 جىلعى ماۋسىمدا نەگىزىنەن، ءوتىمدى اكتيۆتەردىڭ 10،2 پايىزعا نەمەسە 1،53 ترلن تەڭگەگە ءوسۋى ەسەبىنەن بانك سەكتورىنىڭ جيىنتىق اكتيۆتەرى 5،7 پايىزعا ۇلعايعان. ءسويتىپ، بيىل 1 شىلدەدە اكتيۆتەر 39،23 ترلن تەڭگەنى قۇرادى. ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەردىڭ 11،41 ترلن تەڭگەدەن استام نەمەسە اكتيۆتەردىڭ 29،1 پايىزىن قۇرايتىن وتىمدىلىگى جوعارى اكتيۆتەرىنىڭ ەلەۋلى قورى بار. ەركىن وتىمدىلىكتىڭ بولۋى بانك­تەرگە ءوز مىندەتتەمەلەرىنە تولىق كولەمدە قىزمەت كورسەتۋگە مۇم­كىندىك بەرمەك.

«بانك سەكتورىنىڭ مىندەت­تەمەلەرى ماۋسىم ايىن­دا نەگى­زىنەن كليەنتتەر سالىم­دارىنىڭ 8،3 پايىزعا ۇلعايۋى ەسەبى­نەن 7،1 پايىزعا ءوستى جانە 2022 جىلعى 1 شىلدەدەگى جاع­داي بويىن­شا 34،7 ترلن تەڭ­گەنى قۇرادى. بانك سەكتورى مىن­دەتتەمەلەرىنىڭ قۇرىلىمى نە­گىزىنەن بانكتەردىڭ جيىنتىق مىندەتتەمەلەرىنىڭ 76،2 پايىزىن نەمەسە شامامەن 26،44 ترلن تەڭگەنى قۇرايتىن دەپوزيتتىك پورتفەلمەن ۇسى­نىلعان. 2022 جىلعى 1 شىل­دەدەگى جاعداي بويىنشا بانك سەكتورىنىڭ جەتكىلىكتى كاپيتال قورى بار. نەگىزگى كاپيتالدىڭ جەتكىلىكتىلىك كوەففيتسيەنتى (ك1) – 16،4 پايىز، مەنشىكتى كاپي­تالدىڭ جەتكىلىكتىلىك كوەففي­تسيەنتى (ك2) – 19،8 پايىز. بۇل جۇيە بويىنشا ورتاشا العاندا زاڭنامادا بەلگىلەنگەن نورماتيۆتەردەن ەداۋىر اسادى»، دە­لى­نەدى اگەنتتىك دەرەگىندە.

2022 جىلعى قاڭتار-ماۋ­سىم­دا بانك­­تەردىڭ تازا پايداسى 355 ملرد تەڭ­گەگە جەتكەن. بۇل 2021 جىلعى وسىنداي كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 46،2 پايىزعا تومەن ەكەن. بانك اكتيۆتەرىنىڭ رەن­تابەلدىلىگى (ROA) 2022 جىل­عى 1 شىلدەدە – 2،7 پايىز (2021 جىلعى 1 شىلدەدە – 3،2 پايى­ز)، كاپيتالدىڭ رەنتابەلدىلىگى (ROE) – 21،9 پايىز (2021 جىلعى 1 شىلدەدە – 25،9 پايىز) بولعان.

«ەكونوميكاعا كرەديتتەر 2022 جىلعى ماۋسىمدا 2،7 پا­يىزعا ۇلعايىپ، 20،1 ترلن تەڭ­گەنى قۇرادى. 2022 جىلعى ماۋ­سىمدا جەكە تۇلعالارعا كرە­ديتتەر 2،9 پايىزعا 11،97 ترلن تەڭگەگە دەيىن ۇلعايدى، ال زاڭدى تۇلعالارعا كرەديتتەر 2،4 پا­يىزعا 8،08 ترلن تەڭگەگە دەيىن ءوستى. ۇلتتىق ۆاليۋتاداعى كرە­ديتتەر كولەمى 2022 جىلعى ماۋ­سىمدا 1،9 پايىزعا 18،25 ترلن تەڭگەگە دەيىن كوبەيدى، شەتەل ۆاليۋتاسىنداعى كرەديتتەر كو­لەمى 11،8 پايىزعا 1،8 ترلن تەڭ­گەگە دەيىن ارتتى. تەڭگەمەن ۇسى­نىلعان كرەديت­تەردىڭ ۇلەس سالماعى 2022 جىلعى 1 شىلدەدە 91،0 پايىزدى قۇرادى. 2022 جىلعى ماۋسىمدا 2،03 ترلن تەڭگەگە جاڭا كرەديتتەر بەرىلدى، بۇل 2022 جىلعى مامىرعا قاراعاندا 10،9 پايىزعا ارتىق»، دەيدى اگەنتتىك.

2022 جىلعى ماۋسىمنىڭ قورى­تىندىسى بويىنشا 90 كۇننەن استام مەرزىمى وتكەن بەرەشەگى بار كرەديتتەردىڭ ۇلەسى كرەديتتىك پورتفەل جالپى كولە­مىنىڭ 3،6 پايىزىن قۇ­راپتى (2022 جىل­دىڭ باسىندا – 3،3 پايىز).

قازاقستان قارجىگەرلەر قاۋىمداس­تىعىنىڭ تالداۋىنشا، نەسيە پورتفەلىنىڭ ءوسىمى بويىنشا سەكتورداعى ەڭ وزىق بەس بانك – «بانك فريدوم فينانس قازاق­ستان» (+339 پايىز)، «ەۋرازيالىق بانك» (+32 پايىز) جانە Al Hilal (+32 پايى­ز)، «بانك تسەنتركرەديت» (+31 پايىز)، «وتباسى بانك» (+20 پايىز) پەن Halyk Bank (+20 پايىز)، سونداي-اق RBK (+18 پايىز). دەپوزيت ءوسىمى بويىنشا بتسك (+85 پايىز)، Kaspi Bank (+80 پايىز)، «شينحان بانك قازاقستان» (+67 پايىز)، RBK (+52 پايىز) جانە Altyn Bank (+50 پايىز) ۇلەسى جوعارى.

ەكونوميكاعا 20 ترلن تەڭگە بەرىلدى

اسا وزەكتى ماسەلە سانالاتىن ەكونوميكانى نەسيەلەۋ كورسەتكىشى دە وسە باستادى دەپ حابارلايدى ماماندار. جاز كەزىندە ەكونوميكاعا بەرىلگەن زايم كولەمى 20 ترلن تەڭگەدەن اسقان. وسىعان دەيىن سەكتورداعى ەڭ جوعارى كورسەتكىش بىلتىر تىركەلگەن – 18،5 ترلن تەڭگە. Energyprom مالىمەتىنشە، بيىل ەكونوميكانى نەسيەلەۋ ءپوزيتيۆتى ترەند كورسەتىپ جاتىر. جىل باسىنان بەرى 20،7 ترلن تەڭگە كولەمىندە زايم بەرىلگەن. بۇل 2021 جىلدىڭ وسىنداي كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 27،5 پايىزعا جوعارى. 2021-2022 جىلدارى سەكتورداعى بانك سانىنىڭ ءبىر­شاما قىسقارعانىن ەسكەرسەك، نەسيەلەۋ كولەمى ءوسىمىنىڭ ديناميكاسىنا جاڭا ويىن­شىلاردىڭ پايدا بولۋىنىڭ قاتىسى جوق.

«ەكونوميكانى نەسيەلەۋدىڭ ارتۋى اياسىندا بەرەشەك قارىز مولشەرى ازايىپ، پورتفەل ساپاسى جاقسارۋدا. ەكونوميكاعا بەرىلگەن زايمدار پورت­فەلىندەگى بەرەشەك قارىز ۇلەسى بيىل 3 پايىزدى قۇرادى، بىلتىر 6 پايىزدان اسىپ تۇسكەن، ال 2014 جىلى 20-21 پايىزعا دەيىن جەتىپ ەدى. ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردىڭ جالپى قارىز پورتفەلىندەگى تولەنبەگەنىنە 90 كۇننەن اسقان بەرەشەك ۇلەسى 3،61 پايىزدى قۇرادى»، دەپ حابارلايدى اگەنتتىك. ارينە، بۇل قارىز الۋشى زاڭدى تۇلعالار جاۋاپكەرشىلىگىنىڭ دە ارتا تۇسكەنىن ايعاقتايدى. بىلتىر تولەنبەگەن (NPL+) بەرەشەك – بۇكىل نەسيە پورتفەلىنىڭ 7،18 پايىزىن، 2020 جىلى – 9،43 پايىزدى، ال سوناۋ 2014 جىلى 33،5 پايىزدى قۇراعان ەكەن.

ساراپشىلار پاندەميا سەكىلدى قيىن-قىستاۋ كەزەڭدە ەكونوميكاعا قارجىلىق قولداۋ كورسەتۋ اسا ماڭىزدى دەپ سانايدى. قازىر ەكىنشى دەڭگەيلى قارجى ينستيتۋت­تارى ىشىندە ەڭ ءىرى كرەديتور بولىپ وتىرعان – Halyk Bank. شوعىرلاندىرىلعان ءاۋديتتىڭ قارجىلىق ەسەپتىلىگىنە سايكەس 2021 جىلدىڭ سوڭىندا بانك بەرگەن نەسيە كولەمى 6،3 ترلن تەڭگەگە جەتكەن. بۇل 2020 جىلمەن سالىس­تىرعاندا 29،6 پايىزعا جوعارى كور­سەتكىش. بولشەك، تۇتىنۋشىلىق جانە يپوتەكالىق زايمدار سوماسى – 1،9 ترلن تەڭگە نەمەسە بۇكىل كولەمنىڭ 30،5 پايىزى. اتالعان بانك ءوز قاراجاتىن نەگىزىنەن قىزمەت كورسەتۋ (747،6 ملرد تەڭگە)، كوتەرمە ساۋدا (437،1 ملرد تەڭگە) جانە بولشەك ساۋدا (343،3 ملرد تەڭگە) سالالارىنا باعىتتاعان. كوروناۆيرۋس پاندەمياسى كەزىندە ءدال وسى سالالار وتە قاتتى زارداپ شەككەن ەدى.

ال رەسەيلىك ەنشىلەس «سبەربانكتىڭ» بەرگەن زايم مولشەرى – 2،3 ترلن تەڭگە. سونىڭ 1،2 ترلن تەڭگەسى – تۇتىنۋشىلىق، تۇر­عىن ءۇي جانە اۆتونەسيەنىڭ ەنشىسىنە تيەدى. ساۋدا سالاسىنا جىبەرىلگەن قارجى كولەمى – 321 ملرد، وندىرىسكە جىبەرىلگەنى – 270،6 ملرد تەڭگەنى قۇراعان. ەسكە سالايىق، «سبەربانك قازاقستاننىڭ» دا سانكتسيا قۇرىعىنا ىلىنۋىنە بايلانىستى ەنشىسىندەگى نەسيە پورتفەلىنىڭ ءبىر بولىگى (330 ملرد تەڭگە – رەد) قازاقستاندىق Halyk Bank-كە كوش­كەن بولاتىن. ەكونو­ميكانى نەسيەلەۋ تۇرعىسىنان ۇزدىك ۇشتىك قاتارىنا كىرگەن «بانك تسەنتركرەديت» جالپى 1 ترلن تەڭگەدەن استام قاراجات ۇسىنعان. سونىڭ باسىم بو­لىگىن، 55،6 پايىزىن جەكە تۇلعالار نەسيەسى قۇراسا، 6،6 پايىزى – ساۋدا سەكتورىنا، 5،7 پايىزى – جىلجىمايتىن م ۇلىك ارەنداسىنا، 5 پايىزى – ەنەرگەتيكا، 4،7 پايىزى مۇناي-گاز سالاسىنا بەرىلگەن.

قارجىگەرلەر قاۋىمداستىعىنىڭ ساراپشىلارى بانكتەردىڭ ءبارىبىر جەكە تۇلعالارعا زايم بەرۋدى قولاي كورەتىنىن مالىمدەيدى.

«بانكتەردىڭ جيىنتىق بولشەك پورتفەلى 11 پايىزعا، كورپوراتيۆتى نەسيەلەۋ 4،1 پايىزعا وسكەن. حالىقتى نەسيەلەۋ نەگىزىنەن يپوتەكا (+17 پايى­ز) جانە تۇتىنۋشىلىق نەسيە (+7،7 پايى­ز) ەسەبىنەن ۇلعايىپ جاتىر. قازاق­ستاندىق بانكتەر مىنا توپ-5 سالاعا ايرىقشا ءمان بەرەدى. ولار – ونەركاسىپ، ساۋدا، قۇرىلىس، ترانسپورت جانە اۋىل شارۋاشىلىعى. العاشقى ەكى پوزيتسيا باسقالارىنان الدەقايدا وزىپ تۇر. زايمدارىن كەشىكتىرىپ تولەۋ جاعىنان قۇرىلىس سالاسىنىڭ ۇلەسى باسىم (پورتفەلدىڭ 12 پايىزى)»، دەيدى قاۋىمداستىق.

ۇلتتىق قور اكتيۆتەرىن ساقتاپ قالۋ قالاي جۇزەگە اسادى؟

جاقىندا قارجىلىق تۇراقتىلىق جو­نىندەگى كەڭەستىڭ وتىرىسى ءوتىپ، وندا قا­زاق­ستان ۇلتتىق بانكى قارجىلىق تۇراق­تى­لىقتىڭ نەگىزگى تاۋەكەلدەرى مەن وسال فاكتور­لارىن كەشەندى تالداۋ جانە باعالاۋ ناتي­جەلەرىنەن تۇراتىن 2021 جىلعى قار­جىلىق تۇراقتىلىق تۋرالى ەسەبىنىڭ قورىتىندى ناتيجەسى قارالىپ، بەكىتىلدى.

ۇسىنىلعان ەسەپكە سۇيەنسەك، 2021 جىلى كارانتين شەكتەۋلەرىن جەڭىلدەتۋ – ىسكەرلىك بەلسەندىلىكتىڭ وسۋىنە ىقپال جاساپ، ونىڭ ەكونوميكالىق ءوسۋ پەرسپەكتيۆالارىنا دا وڭ اسەر ەتكەن. دەگەنمەن جەتكىزۋ تىزبەگىنىڭ تولىق قالپىنا كەلمەۋى جانە ەنەرگيا جەت­كى­زۋشىلەر باعاسىنىڭ جوعارى بولۋى ين­فلياتسيالىق قىسىمدى كۇشەيتە ءتۇستى. سونىڭ اسەرىنەن ەكونوميكاسى دامىعان ەلدەردە اقشا-كرەديت ساياساتىنىڭ قاتاڭداۋى، مەملەكەتتىك قارىز دەڭگەيىنىڭ ءوسۋى جانە بيۋدجەت تاپشىلىعى جاھاندىق سىن-قاتەرلەرگە اينالدى.

«فيسكالدىق ساياسات ءۇشىن نەگىزگى تاۋەكەل فاكتورى مەملەكەتتىك قارجىنىڭ تەڭگە­رىمسىزدىگى بولىپ قالا بەرەدى. بۇل بيۋدجەت شى­عىستارى مەن مۇنايدان تىس كىرىستەر اراسىندا ساقتالىپ وتىرعان تىم جوعارى الشاقتىقتان-اق كورىنەدى. 2014 جىلدىڭ سوڭىندا مۇناي باعاسىنىڭ تومەندەۋى مۇناي سەكتورىنان تۇسەتىن قوسىمشا ۇستەمە تابىستىڭ جيناقتالۋ كەزەڭىنە تۇساۋ سالدى. بۇل، ءوز كەزەگىندە، ۇزاق ۋاقىتتان بەرى ۇكىمەت قولىنداعى تازا اكتيۆتەردىڭ كولەمىن تومەندەتتى. 2021 جىلدىڭ سوڭىنا قاراي تازا اكتيۆتەر ءىجو-گە قاتىستى ەڭ تومەنگى ماندەرىنە جەتتى ء(ىجو-ءنىڭ 10،2 پايىزى – مەملەكەتتىڭ تازا اكتيۆتەرى، ءىجو-ءنىڭ 4،8 پايىزى – مەملەكەتتىك تازا اكتيۆتەر).

مەملەكەتتىك قارجىنىڭ تەڭگە­رىم­دىلىگى مەن ورنىقتىلىعىن ارتتىرۋ ماق­ساتىندا بيۋدجەت كودەكسىنە ەنگى­زىلگەن فيسكالدىق ەرەجەلەردى ساقتاۋ ماڭىزدى. ولار ۇلتتىق قور اكتيۆتەرىنىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتەدى جانە بيۋدجەت شىعىستارىنىڭ شامادان تىس ءوسۋىن تەجەيدى»، دەيدى ۇلتتىق بانك.

سونىمەن بىرگە 2021 جىلى قارجى ۇيىم­دارىنىڭ نەسيەلىك قىزمەتى COVID-19-دان كەيىن ەكونوميكالىق ءوسۋدىڭ قالپىنا كەلۋى اياسىندا قارقىن الا ءتۇستى. بانكتەردەگى نەسيە پورتفەلى 27،9 پايىزعا ءوستى. بۇعان جەكە تۇلعالارعا (40،9 پايىز) جانە شوب سۋبەك­تىلەرىنە (29،2 پايىز) جاڭا نەسيە بەرۋ ەلەۋلى اسەر ەتتى. ۇلتتىق بانكتىڭ حابارلاۋىن­شا، بانكتەردەگى نەسيە پورتفەلىنىڭ ساپاسى كور­پوراتيۆتىك جانە بولشەك پورتفەلدە اي­تارلىقتاي جاقسارعان. سونداي-اق ناقتى سەكتور كاسىپورىندارىنىڭ، اسىرەسە COVID-19 كەزەڭىنەن كەيىن وسال فاك­تور­لار­دىڭ ارتۋىنا بايلانىستى كورپو­را­تيۆتىك پورت­فەل ساپاسىنىڭ تومەندەۋ تاۋە­كەلى جو­عارى دەڭگەيدە ساقتالىپ وتىر. ال بول­شەك پورتفەل ءوسىمىنىڭ جوعارى بولۋى ەلدە ەكونو­ميكالىق احۋال ناشارلاعان جاعدايدا تاۋە­كەل­دەردىڭ تۋىنداۋىنا اكەلىپ سوعۋى مۇمكىن.

«بانكتىك ەمەس سەكتورداعى تاۋەكەل­دەردى تومەندەتۋ، ونىڭ اشىقتىعىن ارتتىرۋ جانە قارجىلىق قىزمەتتەردى تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋ ماقساتىندا 2021 جىلدان باستاپ رەتتەۋ پەريمەترىنە ەنگىزىلگەن ميكروقارجى ۇيىمدارى (مقۇ، كرەديتتىك سەرىكتەس­تىكتەر جانە لومباردتار) دا بانك سەكتورىنان وزگە ەكونوميكاداعى ماڭىزدى كرەديتورلاردىڭ ءبىرى سانالادى. 2021 جىلى دەپوزيتتەردىڭ دوللارلانۋ دەڭگەيى 2020 جىلعى دەڭگەيمەن سالىستىرعاندا 39 پايىزدان 37 پايىزعا تومەندەدى. بۇل پروتسەسس بيىل دا جالعاستى (مامىردا – 33 پايىز)»، دەلىنگەن ۇلتتىق بانك حابارلاماسىندا.

سوڭعى جاڭالىقتار

سەمەي قالاسىنىڭ اكىمى تاعايىندالدى

تاعايىنداۋ • بۇگىن، 10:42

مەسسي جەڭىسكە جەتەلەي المادى

فۋتبول • بۇگىن، 07:35

شيرەك فينالعا ءوتتى

تەننيس • بۇگىن، 07:33

ءتورتىنشى ورىنعا تۇراقتادى

تەننيس • بۇگىن، 07:32

جۇلدەنىڭ اۋىلى الىس ەمەس

سپورت • بۇگىن، 07:28

بارىمتاعا – «قارىمتا»

قوعام • بۇگىن، 07:25

اسىق اتۋدان الەم چەمپيونى

ۇلتتىق سپورت • بۇگىن، 07:24

ادام كاپيتالىن ارتتىرۋعا ارنالادى

ەكونوميكا • بۇگىن، 07:20

جاڭا رەفورماعا سەنىم زور

پىكىر • بۇگىن، 07:16

ءۇمىت ءسوزى

پىكىر • بۇگىن، 07:12

بۇل – بولاشاقتىڭ تاڭداۋى

پىكىر • بۇگىن، 07:08

اشىقتىقتى ارتتىراتىن يگى ىستەر

قازاقستان • بۇگىن، 07:05

قۇقىق ۇستەمدىگى – كەلىسىم كەپىلى

قازاقستان • بۇگىن، 07:03

ەرتەڭىمىز ءۇشىن ۇتىمدى شەشىم

ساياسات • بۇگىن، 07:00

كاسىپ كوزى – ءناسىپ كوزى

ەكونوميكا • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار