قازاقستان • 08 تامىز، 2022

ۇلىلار ۇندەستىگى

255 رەت كورسەتىلدى

ەلورداداعى ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانادا تۇركسوي ۇيىمىنىڭ قولداۋىمەن تۇرىك تىلىنە اۋدارىلىپ جارىق كورگەن اكادەميك-جازۋشى زەينوللا قابدولوۆتىڭ «BENIM AVEZOVUM» اتتى كىتابى تانىستىرىلدى. مازمۇندى ءىس-شاراعا مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى داۋرەن اباەۆ، حالىقارالىق تۇركسوي ۇيىمىنىڭ باس حاتشىسى سۇلتان راەۆ، حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى دارحان قىدىرالى زاڭعار جازۋشى مۇحتار اۋەزوۆتىڭ ۇلى، قوعام قايراتكەرى، مادەنيەتتانۋشى عالىم مۇرات اۋەزوۆ جانە كورنەكتى عالىم زەينوللا قابدولوۆتىڭ ۇرپاقتارى مەن زيالى قاۋىم وكىلدەرى قاتىستى.

جيىن تىزگىنىن ۇستاعان بەل­گىلى عالىم، اكادەميك ديحان قام­زا­بەك ۇلى تۇرىك تىلىندە جا­رىق كورگەن جاڭا كىتاپتىڭ ءمان-مازمۇنى تۋرالى تولىمدى وي قوز­عاپ، ونى قازاقشادان تۇرىك­شە­گە اۋدارعان بەلگىلى ايتىسكەر اسەم ەرەجەقىزى ەكەندىگىن ايتتى.

العاش بولىپ ءسوز العان ما­دەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى داۋ­رەن اباەۆ زەينوللا قابدو­لوۆ­تىڭ «مەنىڭ اۋەزوۆىم» اتتى كىتابى اسا كورنەكتى جازۋشى مۇحتار اۋەزوۆتىڭ كوركەم بەينەسىن، تۇلعالىق بولمىسىن اسقان شەبەرلىكپەن، شاكىرتتىك ۇلى ماحابباتپەن جازعان تۋىندى ەكەندىگىنە توقتالدى.

 – بۇل سوزىمىزگە كەلتىرەتىن دالە­­لىمىز كوپ. «مەنىڭ اۋەزوۆىم» كىتا­بىنىڭ تۇرىك تىلىندە جارىق كورۋى وسى ءسوزىمدى تاعى ءبىر مار­تە ايعاقتايدى. زەينوللا قاب­دولوۆتىڭ رومان-ەسسەسىنىڭ تۇرىك تىلىنە اۋدارىلۋى – مۇحتار اۋەزوۆتىڭ بولمىسى مەن تۇل­عاسىن، شىعارماشىلىعىن بارىنشا ناسيحاتتايدى. سوندىقتان اۋەزوۆ تۋرالى ىرگەلى ەڭبەكتىڭ ءتارجىمالانۋى باۋىرلاس تۇركى حالىقتارى ءۇشىن دە ۇلكەن ولجا. ەندى وسى قۇندى كىتاپ ارقىلى تۇركى تىلدەس قاۋىمداستىق، سونىڭ ىشىندە جاس بۋىن اۋەزوۆ الەمىنە ەركىن ساياحاتتاپ، تۇششىمدى وي تۇيەرىنە سەنىمدىمىن، – دەگەن داۋرەن اباەۆ كىتاپتى اۋدا­رۋعا اتسالىسقان شى­عارما­شى­لىق ۇجىمعا العىسىن بىل­دىرە كەلىپ، جىل سوڭىنا دەيىن مۇح­تار اۋەزوۆتىڭ بەس تومدىق شىعارمالار جيناعى جارىق كورە­تىندىگىن جەتكىزدى. بۇل كىتاپتار زاڭعار جازۋشىنىڭ بىرنەشە جىل بۇرىن مەملەكەتتىك تاپسىرىسپەن ەكى مارتە جارىق كورگەن 50 تومدىق اكادەميالىق جيناعىنا قوسىمشا رەتىندە، ياعني تىڭ دۇنيەلەرى توپتاس­تىرىلعان ەڭبەگى ەكەن.

ال تۇرىك تىلىندە وقىرمانعا جول تارتقان رومان-ەسسەنىڭ جا­رىق كورۋىنە مۇرىندىق بولعان تۇركسوي باس حاتشىسى، جازۋشى، دراماتۋرگ سۇلتان راەۆ قازاق پەن قىرعىزدىڭ ەجەلدەن كەلە جاتقان ادەبي-مادەني، رۋحاني بايلانىسى تۋرالى ايتا كەلىپ،  «ماناستىڭ» باسىنا قارا بۇلت ۇيىرىلگەندە مۇحتار اۋەزوۆ قورعاپ قالعانىن ءسوز ەتتى.

– قازاقتىڭ كورنەكتى جازۋشىسى زەينوللا قابدولوۆتىڭ «مە­نىڭ اۋەزوۆىم» كىتابى العاش رەت تۇرىك تىلىندە جارىق كوردى. البەتتە «مەنىڭ اۋەزوۆىم» دەگەن ءسوز ەرەكشە مانگە يە. سە­بەبى اۋەزوۆتى سىيلاعان ءاربىر ادامنىڭ جۇرەگىندە ءوزىنىڭ «اۋە­زوۆى» ساقتالعان. سون­دىقتان بۇل كىتاپتىڭ ءمان-مازمۇنى وتە تەرەڭ. وسى ماعىنالى ءسوزدىڭ وسى فيلوسوفيانىڭ وزگەشە كوز­­قاراستاردىڭ بارلىعى كى­تاپتا قامتىلعان. زەينوللا قاب­دولوۆتىڭ «مەنىڭ اۋەزوۆىم» رومان-ەسسە­سىندەگى ءاربىر ءسوزى، ءاربىر ءۇتىر-نۇكتەسى ارقىلى مۇحتار اۋەزوۆتىڭ جۇرەگى سوعىپ تۇرعانداي اسەر بەرەدى. مەنىڭ ويىمشا، بۇل جيناق – تۇرىك دۇنيەسىندە وزگەشە ءبىر رۋحاني ەڭبەككە اينالادى. سەبەبى مۇحتار اۋەزوۆ – الدىمەن قازاق­تىڭ ۇلى جازۋشىسى. ونىڭ قىرعىز بەن تۇركى دۇنيەسىندە دە ورنى ەرەكشە، – دەگەن سۇلتان راەۆ.

زاڭعار جازۋشىنىڭ بالاسى، عالىم مۇرات اۋەزوۆ اتالعان كىتاپ­تىڭ تۇرىك تىلىندە باسىلىپ شىعۋىنا ۇيىتقى بولعان تۇركسوي ۇيى­مىنىڭ باس حاتشىسى سۇلتان راەۆقا العىسىن ايتىپ، اكەسىنىڭ 1916 جىلعى ۇلت-ازات­تىق كوتەرىلىسى تۋرالى جازعان «قيلى زامان» پوۆەسى مەن مۇحتار اۋەزوۆ پەن زەينوللا قابدولوۆ اراسىنداعى سىرلى سىيلاستىق جايىندا سالماقتى ءسوز قوزعاسا، حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى، اكادەميك دارحان قىدىرالى ۇلى ابايدىڭ تۋعان كۇنى قارساڭىندا مۇحتار اۋەزوۆ پەن زەينوللا قابدولوۆقا ارنالعان ۇلكەن ءىس-شارانىڭ ءوتىپ وتىرعانىندا ءبىر زاڭدىلىق بار ەكەندىگىنە نازار اۋداردى.

 – حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسى بيىلعى جىلدى «مۇحتار اۋەزوۆ جىلى» دەپ جاريالادى. سوعان بايلانىستى بىرقاتار ءىس-شارا اتقارىلدى. سونىڭ ىشىندە مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن زاڭعار جازۋشىنىڭ شولپان-اتادا ءبيۋستى اشىلىپ، كەزىندە اۋەزوۆ قورعاپ قالعان «ماناس» ەپوسىن قايتا باسىپ شىعاردىق. سونىمەن قاتار الماتىدا، بىشكەكتە، باكۋدە، ىستامبۇلدا دا مادەني ءىس-شارالار ءوتتى. ەندى ونى ورىنبور مەن تاشكەنتتە جالعاستىرۋ ويىمىزدا بار. ال بۇگىن تۇساۋى كەسىلىپ وتىرعان «مەنىڭ اۋەزوۆىم» كىتابى – شىن مانىندە، مۇحتار اۋەزوۆتى تۇركى الەمىنە تانىتاتىن بىرەگەي دۇنيە دەپ ەسەپتەيمىز. ويتكەنى اۋەزوۆتىڭ شاكىرتى بولىپ جانىندا جۇرگەن، ونىڭ تاعىلىمىن تۇيگەن، ونەگەسىن كورگەن شاكىرتى ۇستازى تۋرالى ەرەكشە ىقىلاسپەن جازعان. اۋەزوۆتى زەينوللا قابدولوۆتان ارتىق جازۋ مۇمكىن ەمەس. ەندى سول ارقىلى تۇركى الەمى اۋەزوۆتى جاقىننان تاني تۇسەدى دەپ ويلايمىز. جالپى، ءبىزدىڭ تاريحىمىزدى تۇلعالار جاسادى. قورقىتتان باستاعان ابىزدار جولىن ابايدان كەيىن اۋەزوۆ جالعادى. سۇلتان اكىم ۇلى زاڭعار سۋرەتكەردىڭ «ماناستى» ساقتاپ قالعاندىعىن جاقسى ايتتى. بۇل وقيعاعا بيىل 70 جىل تولىپ وتىر. 1952 جىلى بىشكەكتە ۇلكەن جيىن بولىپ، سوندا «ماناس» ەپوسىن قورعاپ سويلەگەندە مۇحاڭ ەلۋ جاستا ەكەن. مۇحاڭ العاش «ماناسقا» بارعاندا نەبارى 25 جاستا بولعان. 1922 جىلى تاشكەنتتە «ماناس» ەپوسى جونىندە ءدارىس وقىعان. وسىنىڭ ءوزى ۇلىلاردىڭ ۇندەستىگىن كورسەتسە كەرەك. سوندىقتان بۇگىنگى ءىس-شارا ءبىر جاعىنان، بۇكىل تۇركىنىڭ رۋحانياتىنداعى ماعىنالى شارا دەسەك، ەكىنشىدەن، قازاق پەن قىر­عىزدىڭ اراسىندا دانەكەر بولىپ وتىرعان جيىن دەۋگە بولادى، – دەگەن دارحان قىدىرالى تۇركسوي باس حاتشىسى سۇلتان راەۆتى جاڭا قىزمەتىمەن قۇتتىقتاپ، حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسىنىڭ الىشەر ناۋاي اتىنداعى التىن مەدالىمەن ماراپاتتادى.

سونىمەن قاتار زەينوللا قابدو­لوۆتىڭ شاكىرتى، ۇعا كوررەس­پوندەنت-مۇشەسى امانتاي ءشا­رىپ اۋەزوۆ پەن قابدولوۆ ارا­سىنداعى قارىم-قاتىناس جونىندە پاراساتتى وي قوزعادى.

«ول كىسىلەردىڭ اراسىنداعى بايلانىس دامي كەلە، جاس الشاقتىعىنا قاراماستان «اعا دوس، ءىنى دوس» دەگەن ۇعىمداردى قالىپتاستىردى. قابدولوۆ اۋەزوۆتەن ءبىراز جاس كىشى. سوعان قاراماستان ەكەۋىنىڭ اراسىنداعى دوستىق پەن سىيلاستىق كەيىنگى ۇرپاققا ونەگە بولىپ قالدى. 1958 جىلى قىرىمعا بارعان ساپارىندا زەينوللا قابدولوۆ قويىن كىتاپشاسىنا مىناداي ءسوز جازىپ قالدىرعان: «مۇحتار اۋەزوۆ – ۇلى جازۋشى، ءتىرى كلاسسيك. ول كىسىمەن بىرگە جاساۋ، ونىڭ ءتالىم-تاربيەسىن كورۋ – باقىت. وسىنى نەگە اشىق ايتپايمىز؟» دەيدى. سول كەزەڭدە ءوز ورتاسىندا مۇحتار اۋەزوۆتىڭ ۇلىلىعى ايتىلدى ما، ايتىلمادى ما، بىلمەيمىز، بىراق زەينوللا قابدولوۆ ول كىسىنىڭ كوزى تىرىسىندە وسىنداي جازبا قالدىرعان. ودان كەيىن مۇحتار اۋەزوۆ شاكىرتىنە سىيلاعان كىتابىنىڭ قولتاڭباسىندا: «عازيز كورەتىن سۇلۋ مىنەز، سۇلۋ ءبىلىم، ونەر يەسى، ءىنى دوسىم، ءىنىم زەينوللا! دوس، اعا كوڭىل بەلگىسى بولسىن!» دەپ جازعان. جاڭاعى ايتقان «اعا دوس، ءىنى دوستىڭ» توركىنى وسىندا جاتىر. 1997 جىلى «مەنىڭ اۋەزوۆىم» رومان-ەسسەسىنىڭ ءبىرىنشى كىتابى جارىق كورگەننەن كەيىن زەينوللا قابدولوۆقا مەملەكەتتىك سىيلىق بەرىلدى. ودان كەيىن زەكەڭ اراعا از ۋاقىت سالىپ، ەكىنشى كىتابىن جازۋعا وتىردى. بىراق وكىنىشكە قاراي، ونى اياقتاي المادى. دۇنيەدەن قايتقان كەزىندە زەينوللا قابدولوۆتىڭ جازۋ ۇستەلىندە اياقتالماعان ەكى رومانى قالدى. ءبىرىنشىسى – «مەنىڭ اۋەزوۆىمنىڭ» ەكىنشى كىتابى بولسا، ەكىنشىسى – «ماحامبەت» رومانى. سوندىقتان «مەنىڭ اۋەزوۆىم» رومان-ەسسەسىن ءبىرىنشى كىتابى مەن ەكىنشى اياقتالماي قالعان كىتابىنىڭ باسىن قوسىپ، تولىق شىعارۋ قاجەت»، دەدى عالىم.

سونىمەن بىرگە مازمۇندى ءىس-شارادا مارتەبەلى قوناقتاردىڭ قاتىسۋىمەن جاڭا كىتاپتىڭ تۇساۋى كەسىلىپ، مۇحتار اۋەزوۆ مۋزەي-ءۇيىنىڭ ديرەكتورى ديار قوناەۆ، كورنەكتى عالىمنىڭ شاكىرتتەرى ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى باۋىرجان ومار ۇلى مەن عالىم، قالامگەر ەرمەك امانشاەۆ، م.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىنىڭ ءبولىم مەڭگەرۋشىسى سۆەتلانا انانەۆا، ق.قۋانىشباەۆ اتىنداعى قازاق مۋزىكالىق دراما تەاترىنىڭ اكتەرى، بىرنەشە تەلەسەريالدا م.اۋەزوۆ ءرولىن سومداعان ءارتىس بورانباي مولداباەۆ جانە زەينوللا قابدولوۆتىڭ نەمەرەلەرى اباي قابدولوۆ پەن ابىلاي قابدولوۆ ءسوز الىپ، تۇعىرلى تۇلعالاردىڭ شىعارماشىلىقتارى مەن ولاردىڭ اراسىنداعى عاجايىپ سىيلاستىق تۋرالى جىپ-جىلى ەستەلىكتەر ءوربىتتى.

سوڭعى جاڭالىقتار

سەمەي قالاسىنىڭ اكىمى تاعايىندالدى

تاعايىنداۋ • بۇگىن، 10:42

مەسسي جەڭىسكە جەتەلەي المادى

فۋتبول • بۇگىن، 07:35

شيرەك فينالعا ءوتتى

تەننيس • بۇگىن، 07:33

ءتورتىنشى ورىنعا تۇراقتادى

تەننيس • بۇگىن، 07:32

جۇلدەنىڭ اۋىلى الىس ەمەس

سپورت • بۇگىن، 07:28

بارىمتاعا – «قارىمتا»

قوعام • بۇگىن، 07:25

اسىق اتۋدان الەم چەمپيونى

ۇلتتىق سپورت • بۇگىن، 07:24

ادام كاپيتالىن ارتتىرۋعا ارنالادى

ەكونوميكا • بۇگىن، 07:20

جاڭا رەفورماعا سەنىم زور

پىكىر • بۇگىن، 07:16

ءۇمىت ءسوزى

پىكىر • بۇگىن، 07:12

بۇل – بولاشاقتىڭ تاڭداۋى

پىكىر • بۇگىن، 07:08

اشىقتىقتى ارتتىراتىن يگى ىستەر

قازاقستان • بۇگىن، 07:05

قۇقىق ۇستەمدىگى – كەلىسىم كەپىلى

قازاقستان • بۇگىن، 07:03

ەرتەڭىمىز ءۇشىن ۇتىمدى شەشىم

ساياسات • بۇگىن، 07:00

كاسىپ كوزى – ءناسىپ كوزى

ەكونوميكا • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار