الەم • 07 تامىز، 2022

كەنيا جاستارى سايلاۋعا قارسى

69 رەت كورسەتىلدى

وسى اپتادا كەنيادا پرەزيدەنتتىك سايلاۋ وتەدى. كانديداتتار ساياسي ناۋقانعا ساقاداي ساي. الايدا ەلدىڭ قوزعاۋشى كۇشى جاستار داۋىس بەرۋگە قاتىسپايتىنىن ايتادى. بۇگىندە ولاردىڭ 40 پايىزعا جۋىعى عانا داۋىس بەرۋگە تىركەلگەن.

كەنيا حالقىنىڭ 75 پايىزىن 18 بەن 35 جاسقا دەيىنگى جاستار قۇرايدى. بۇگىندە ەلدەگى 22 ميلليون ادامنىڭ ىشىنەن ساي­لاۋعا قاتىسۋعا تىركەلگەندەردىڭ دەنى ەگدە تارتقان تۇرعىندار دەپ الاڭداۋشىلىق ءبىل­دىردى سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ وكىلدەرى. جاستاردىڭ 40 پايىزعا جۋىعى عانا ساي­­لاۋعا قاتىسۋعا نيەتتى. بۇل ەلدەگى جاس­تاردىڭ بارلىق سانىنا شاققاندا الدەقايدا از. 

ء«بىز 18 بەن 25 جاس ارالىعىنداعى جاڭا سايلاۋشىلاردى ساياسي ناۋقانعا قاتى­سىپ، داۋىس بەرۋگە ۇگىت-ناسيحات جۇمىس­تارىن جۇرگىزگەن كەزدە ولار بىردەن قارسى­لىق ءبىلدىردى. كوپتەگەن جاس داۋىس بەر­مەيتىنىن ايتىپ، سايلاۋدىڭ الدە­بىر وزگەرىستەرگە اكەلەتىنىنە سەنىم­سىزدىك ءبىلدىردى»، دەيدى Mzalendo Trust پار­لامەنتتىك ۇيىمىنىڭ وكىلى لويزە مۆاكامبا The Guardian باسىلىمىنا بەرگەن سۇحباتىندا.

سونىمەن قاتار ساراپشىلار سايلاۋالدى باعدارلاما كەزىندە جاستاردىڭ تەرىس رەاكتسيا بىلدىرگەنىن ايتادى. ادامدار نەلىكتەن داۋىس بەرمەيتىنى تۋرالى ايتۋدان باس تارتاتىن كورىنەدى. «ولاردا سايلاۋعا دەگەن نەمقۇرايدى كوزقاراس بار. بۇل الاڭداتارلىق ماسەلە. جاستار ساياسي وزگەرىستەرگە، ساياسي ءىس-شارالارعا بەل­سەندىلىك تانىتپاسا، ەلدىڭ بولاشاعى قانداي بولاتىنىن ەلەستەتۋ ءتىپتى قيىن»، دەيدى بايلانىس جونىندەگى كەڭەسشى مۋمبي كانيوگو. ال جاس بۋىن وكىلدەرى بولسا بيلىك تۇرعىنداردى قاجەت بولعان جاعدايدا عانا «ەسكە الادى» دەگەن پىكىردە.

ء«بىز ازاماتتىق قاتىسۋ ءپرينتسيپى داۋىس بەرۋ كەزىندە عانا قاجەت بولعان ەلدە ءومىر ءسۇرىپ جاتىرمىز. ساياساتكەرلەر حالىقپەن تەك داۋىس بەرۋ قاجەت بولعان كەزدە عانا ديالوگ قۇرادى»، دەيدى مادەنيەت تەورەتيگى كەرولاين موزە. 26 جاستاعى الەۋمەتتانۋشى يرەن اسۋۆا «بۇل سايلاۋ ماۋسىمىندا سايلاۋشىلاردىڭ قاتىسۋ كورسەتكىشى وتە تومەن ءارى ءپاسسيۆتى، ويتكەنى سايلاۋالدى باعدارلاما حالىقتى سەندىرە المادى. ۇمىتكەرلەردىڭ سوزدەرى «داۋىس بەرىڭىزدەر، بەيبىتشىلىك ءۇشىن داۋىس بەرىڭىزدەر!» دەگەن ۇرانداتۋشى سوزدەردەن ءارى اسقان جوق»، دەپ پىكىرىن ءبىلدىردى.

«بيلىك جاستاردى نەمقۇرايدى دەپ سانايدى، بىراق مەن بىلەتىن جاستاردىڭ كوپشىلىگى شىنىمەن ساياساتپەن اينالىسادى جانە بۇل ەلدە ساياسات قالاي جۇمىس ىستەيتىنىنەن جاقسى حاباردار»، دەيدى 30 جاستاعى قوعام بەلسەندىسى مورين كاسۋكۋ. ونىڭ ايتۋىنشا، كەنياداعى «وتە قىمبات» سايلاۋ ناۋقاندارى كوپتەگەن جاقسى كانديداتتىڭ سايلاۋعا تۇسۋىنە كەدەرگى كەلتىرىپ، سايلاۋشىلاردىڭ تاڭداۋىن شەكتەيدى. «بىزدە الەمدەگى ەڭ قىمبات سايلاۋلار وتەدى، ال حالىق ودان نە ۇتادى؟»، دەگەن ساۋال تاستايدى كاسۋكۋ. ماسەلەن، وتكەن جىلى زاڭ شىعارۋشىلار سايلاۋ ورگانىنىڭ پرەزيدەنتتىك ناۋقانعا جۇمسالاتىن شىعىنداردى 4،4 ملرد شيللينگتەن (30 ملن فۋنت ستەرلينگ) جانە گۋبەرناتور، سەنات پەن پارلامەنت كەڭسەلەرىن 21 ملن-نان 123 ملن شيللينگكە دەيىن شەكتەۋ تۋرالى ۇسىنىسىن قابىلداماعان.

سايلاۋدى وتكىزۋدىڭ قارجىلىق ەسەبىنە سايكەس كوپتەگەن ساياساتكەر قارجىلىق نەمەسە الەۋمەتتىك سىي الۋ ماقساتىندا سايلاۋعا قاتىسادى. «ۇستەم تاپتىڭ ءوز مۇددەلەرى بار. ولار بىزبەن بۇل تۇرعىدا ساناسپايدى دا...»، دەيدى نارازى جاستىڭ ءبىرى كاسۋكۋ.

كەنيا جاستارىن سوزگە تارتقان The Guardian ولاردىڭ ءوز ويىن اشىق ءارى ەركىن جەتكىزگەندەرىن ايتادى. ء«بىز جالعان جانە جەمقور كوشباسشىلارمەن سايلاۋدى جالعاستىرا المايمىز. ەگەر ولاردىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا قاتىسى بارىن بىلە تۇرا قولداۋ بىلدىرسەك، ءبىز ەلدىڭ «جويىلىپ» كەتۋىنە سەبەپشى بولامىز»، دەيدى 39 جاستاعى كەنيالىق بونفاس ۆيتابا. ول ەكى كانديداتتىڭ ەشقايسىسىنا داۋى­س بەرمەيتىنىن ايتىپ وتىر. دەگەنمەن، سايا­ساتتانۋشىلار قالا جاستارىنىڭ اراسىندا ءبىرشاما اۋىس-ءتۇيىس قارسىلىق بولعانىمەن، اۋىلدىق جەرلەردەگى جاستاردىڭ داۋىس بەرۋ تارتىبىنە اسەر ەتۋى ەكىتالاي دەپ ەسەپتەيدى. «ەگەر 18 بەن 25 جاس ارالىعىنداعى تۇرعىنداردىڭ ءبارى ءبىر كوزقاراستا بولسا، سوندا عانا ولار سايلاۋعا ءسوزسىز اسەر ەتۋى مۇمكىن»، دەيدى ساراپشى مارك بيچاچي.

قارسىلىقتارعا قاراماستان قازىر دە سايلاۋ ۋچاسكەلەرى اشىلاتىن كۇن جا­قىنداعاندا ازاماتتىق قوعام وكىلدەرى جاستاردى داۋىس بەرۋگە شاقىرۋدى جالعاستىرىپ جاتىر. «بيلىك تەك پرەزيدەنتكە تيەسىلى ەمەس. پارلامەنت دەپۋتاتتارى مەن اۋداندىق اسسامبلەيالار سەكىلدى باسقا دا سايلاناتىن وكىلدەر ازاماتتاردىڭ اتىنان ماڭىزدى ءرول اتقارادى»، دەپ ەسكە سالدى Mzalendo Trust پارلامەنتتىك ۇيىمىنىڭ وكىلى لويزە مۆاكامبا.

كانديداتتارعا كەلسەك، ۇمىتكەردىڭ ەكەۋى دە وپپوزيتسيا جەتەكشىسى بولعان رايلا ودينگا مەن ۆيتسە-پرەزيدەنت ۋيليام رۋتو جوعارى مەملەكەتتىك قىز­مەتتەردى اتقاردى. ودينگا 2008-2013 جىلدار ارالىعىندا پرەمەر-مينيستر بولدى، ال رۋتو بيلىكتەن كەتكەن ۇكىمەتتە قىزمەت اتقاردى. ەلدىڭ قازىرگى باسشىسى ۋحۋرۋ كەنياتتا مەن رايلا ودينگا – باي وتباسىدان شىققان ساياساتكەرلەر. ولاردىڭ داۋلەتىنىڭ كولەمى بەلگىسىز. بىراق كەنياتتانىڭ ەسىمى پاندورا قۇجاتتارىندا كەزدەستى. ونىڭ وففشورلىق ينۆەستيتسيالاردا، سونىڭ ىشىندە 30 ملن دوللارلىق (22 ملن فۋنت ستەرلينگ) اكتسيالارعا قاتىسى بار ەكەنى قوعامدا قىزۋ تالقىعا تۇسكەن ەدى. ۋيليام رۋتو دا باي تاپتىڭ وكىلى، بىراق ول ءوزىن ءبىر كەزدەرى جول جيەگىندە تاۋىق پەن جەرجاڭعاق ساتقان، كەدەيلەردىڭ جاعدايىن تۇسىنەتىن جانە ەل باسشىسى بولىپ سايلانسا ولاردىڭ مۇددەسىن قورعايتىن ادام رەتىندە كورسەتەدى.

ساراپشىلار الداعى سايلاۋدا كىم جەڭسە دە، ونىڭ ساياسي ءومىرى «ۋايىمعا تولى» بولاتىنىن ايتادى. ويتكەنى كەنيانىڭ ەكونوميكالىق، الەۋمەتتىك جاعدايى ءماز ەمەس. حالىق تۇرمىستىڭ تومەندىگىنە نارازى. ماسەلەن، قازىر ەلدىڭ مەملەكەتتىك قارىز پورتفەلى 54،3 ملرد دوللارعا دەيىن وسكەن. دۇنيەجۇزىلىك بانك ەلدىڭ نەسيەنى وتەۋ بويىن­شا مىندەتتەمەلەرىن جۋىق ارادا ورىنداۋ قاجەتتىگىن ەسكەرتكەن. جاڭا پرەزيدەنت ەلدىڭ ەكونوميكاسىن قالپىنا كەلتىرىپ، كەدەيلىكتىڭ تۇراقتى جوعارى دەڭگەيىمەن كۇرەسۋى قاجەت دەپ سانايدى ساراپشىلار. سونداي-اق كەڭ تارالعان جەم­قورلىق پەن ادىلەت جۇيەسىندەگى رەفورما­لار­دى جويىپ، حالىق يگىلىگىنە قىزمەت ەتۋگە ءتيىس.

كەنيانىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى دە تالاپقا ساي ەمەس. جاستار اراسىنداعى جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى وتە جوعارى بولعاندىقتان، بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ جانە تەحنيكالىق وقىتۋ سەكىلدى ءىس-شارالار قولعا الىنۋى قاجەت. باق جاريالانىمدارىنا سايكەس اتالعان ماسەلەلەردىڭ شەشىمى رايلا ودينگانىڭ عانا سايلاۋالدى باعدارلاماسىندا ايتىلعان. ول ەلدىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن دامىتۋدا جاڭا تەحنولوگيامەن جابدىقتالعان امبەباپ دەنساۋلىق ساقتاۋدى ۇسىناتىن Babacare باعدارلاماسىن قولعا الۋدى جوسپارلاپ وتىرعانىن ايتقان. سونىمەن قاتار ەلدىڭ سىرتقى قارىزىن قىسقا مەرزىمدى كوممەرتسيالىق نەسيەلەردى قايتا قاراۋ ارقىلى ماسەلەنى شەشۋگە ۋادە بەرگەن.

ساراپشىلار بەس جىلدا ءبىر رەت وتەتىن سايلاۋدىڭ كەزەكتى كەزەڭى ەلدىڭ بولاشاعىن ايقىندايتىن نەمەسە ونىڭ وتكەنىن كورسەتەتىن داۋىرلىك كەزەڭ دەپ ەسەپتەپ وتىر.

سوڭعى جاڭالىقتار

سەمەي قالاسىنىڭ اكىمى تاعايىندالدى

تاعايىنداۋ • بۇگىن، 10:42

مەسسي جەڭىسكە جەتەلەي المادى

فۋتبول • بۇگىن، 07:35

شيرەك فينالعا ءوتتى

تەننيس • بۇگىن، 07:33

ءتورتىنشى ورىنعا تۇراقتادى

تەننيس • بۇگىن، 07:32

جۇلدەنىڭ اۋىلى الىس ەمەس

سپورت • بۇگىن، 07:28

بارىمتاعا – «قارىمتا»

قوعام • بۇگىن، 07:25

اسىق اتۋدان الەم چەمپيونى

ۇلتتىق سپورت • بۇگىن، 07:24

ادام كاپيتالىن ارتتىرۋعا ارنالادى

ەكونوميكا • بۇگىن، 07:20

جاڭا رەفورماعا سەنىم زور

پىكىر • بۇگىن، 07:16

ءۇمىت ءسوزى

پىكىر • بۇگىن، 07:12

بۇل – بولاشاقتىڭ تاڭداۋى

پىكىر • بۇگىن، 07:08

اشىقتىقتى ارتتىراتىن يگى ىستەر

قازاقستان • بۇگىن، 07:05

قۇقىق ۇستەمدىگى – كەلىسىم كەپىلى

قازاقستان • بۇگىن، 07:03

ەرتەڭىمىز ءۇشىن ۇتىمدى شەشىم

ساياسات • بۇگىن، 07:00

كاسىپ كوزى – ءناسىپ كوزى

ەكونوميكا • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار